KISACA
- Kırmızı ışık ihlali hapis gerektiren bir suç değil, karayolları trafik mevzuatındaki idari para cezası yaptırımıdır (2918 sayılı Kanun m. 47).
- Son ihlalden geriye doğru bir yıl içinde ihlal sayısı arttıkça ceza yükselir; üçüncü ihlalde ehliyet otuz gün geri alınır, altıncıda iptal edilir.
- Kırmızı ışığı ihlal ederek kazaya sebep olan sürücünün ehliyeti altmış gün geri alınır.
- İdari para cezasına karşı tebliğden itibaren en geç onbeş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir (5326 sayılı Kanun m. 27).
Kırmızı ışıkta geçmek hapis cezası gerektiren bir suç sayılmaz; idari para cezası ve ehliyet yaptırımı doğuran bir trafik kabahatidir. Asıl ağırlık, bir yıl içinde tekrarlandığında ortaya çıkar: ihlal sayısı arttıkça ceza yükselir, ehliyet önce geri alınır, sonunda iptal edilir. Cezaya itiraz için tebliğden itibaren onbeş günlük süre vardır ve bu süre kaçırılırsa karar kesinleşir.
Hangi kanun maddesi kırmızı ışığı düzenler?
Karayolları Trafik Kanunu m. 47, karayolundan yararlananların sırasıyla yetkili trafik görevlisinin işaretlerine, trafik ışıklarına, levhalara ve yer işaretlemelerine uymasını ister. Kırmızı ışık ihlali bu maddenin “trafik ışıklarına uyma” kuralı kapsamındadır. Kırmızı ışıklı işaretten geçmek ayrıca m. 84’te, trafik kazalarında asli kusur sayılan hâller arasında sayılır. Yani yalnızca ceza kesilmez; bir kaza olursa kusur dağılımında da sizin aleyhinize sayılır.
Ceza tekrarlandıkça nasıl artar?
Kanun, kırmızı ışık ihlalini son ihlalin tarihinden geriye doğru bir yıl içinde sayar. İkinci ihlalden itibaren para cezası basamak basamak yükselir; altıncı ihlalde en yüksek basamağa ulaşır. Güncel tutarlar kanun değişikliğiyle sık güncellendiği için tutarı dosyanızdaki ceza tutanağından ve Karayolları Trafik Kanunu m. 47’nin güncel metninden doğrulayın.
Ehliyet yaptırımı ise sayıya bağlıdır. Bir yıl içinde üç ihlalde sürücü belgesi otuz gün, dört ihlalde altmış gün, beş ihlalde doksan gün geri alınır. Altıncı ihlalde belge iptal edilir. Geri alma süresi bitince belge, sürücünün psiko-teknik değerlendirmeden geçirilip sürücülüğe engel hâli olmadığının anlaşılması şartıyla iade edilir.
Kazaya sebep olursanız ne değişir?
Kırmızı ışığı ihlal ederek trafik kazasına sebebiyet veren sürücünün belgesi, ihlalin kaçıncı olduğuna bakılmaksızın altmış gün süreyle geri alınır. Kaza yaralanmayla sonuçlanmışsa idari yaptırımın yanında ayrıca ceza soruşturması da açılır. Bu ikinci hat, trafik kabahatinden bağımsız yürür; ayrıntı için trafik kazası sonrası gözaltı ve ifade sürecine bakabilirsiniz.
İtiraz süresi ve başvuru yeri
İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin kararlara karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir (Kabahatler Kanunu m. 27/1). Süre içinde başvuru yapılmazsa karar kesinleşir. Kesinleşen ceza tahsil edilir, ödenmezse işlem icra aşamasına gider.
Başvuru, kanuni temsilci ya da avukat tarafından sulh ceza mahkemesine verilecek iki nüsha dilekçeyle yapılır. Dilekçede idari yaptırım kararına ilişkin bilgiler ve karara karşı ileri sürülen deliller açıkça gösterilir. Mücbir sebep nedeniyle süre geçirildiyse, o sebep ortadan kalktığından itibaren yedi gün içinde başvurulabilir; bu başvuru kararın kesinleşmesini engellemez, ancak mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir.
Süre ve usul konusunda genel anlatım için trafik cezasına itiraz nasıl yapılır yazısına, ödemenin durup durmadığı sorusu için itirazın ödemeyi durdurup durdurmadığına bakın.
İtirazda hangi savunmalar öne çıkar?
Kırmızı ışık dosyaları çoğunlukla kamera görüntüsüne dayanır. Bu yüzden savunma, görüntünün neyi gösterdiğine odaklanır. Işığın o anda gerçekten kırmızı olup olmadığı, aracın duruş çizgisini aştığı sırada ışığın sarıya dönüp dönmediği, görüntüdeki plakanın sizin aracınıza ait olup olmadığı tartışılır. Kavşakta ambulans ya da polis aracına yol vermek zorunda kalmak gibi bir durum varsa bunun belgelenmesi gerekir.
Tebligat da incelenir: ceza size usulüne uygun tebliğ edilmiş mi, tebliğ tarihi onbeş günlük sürenin başlangıcını doğru gösteriyor mu? Aracı başkası kullandıysa, bunu ortaya koyan yazılı bilgi dilekçeye eklenir.
Altıncı ihlalde ehliyet iptal edilirse
Son ihlalden geriye doğru bir yıl içinde altı kez kırmızı ışık ihlali tespit edilenlerin sürücü belgesi iptal edilir. İptal geçici bir geri almadan farklıdır: belgeyi yeniden almak için sürücü kursuna devam etmeniz ve sınavları başarıyla geçerek sertifika almanız gerekir. Kursa başlayabilmek için iptal tarihinden itibaren en az bir yıl geçmiş olmalı, kanun kapsamında verilmiş idari para cezalarının tamamı tahsil edilmiş olmalı ve psiko-teknik değerlendirme ile psikiyatri muayenesi sonucunda sürücülüğe engel hâliniz bulunmadığını gösteren belge kursa verilmelidir.
Geri alma ve iptal işlemlerini Karayolları Trafik Kanunu m. 6’da sayılan görevliler yapar. Geri alınan belgenin iadesi de ödenmemiş idari para cezalarının tahsil edilmiş olmasına bağlıdır; bu yüzden elinizdeki cezaların ödeme durumunu önceden kontrol etmeniz yerinde olur.
Mahkeme başvuruyu nasıl inceler?
Başvuru sulh ceza mahkemesine ulaşınca önce ön inceleme yapılır. Süre geçmişse, karar sulh ceza mahkemesinde incelenebilecek kararlardan değilse ya da başvuru hakkınız yoksa başvuru reddedilir. Bu engeller yoksa başvuru usulden kabul edilir ve dilekçenin bir örneği idareye tebliğ edilir; idare, dosyanın tamamının bir örneğiyle birlikte en geç onbeş gün içinde cevap verir (Kabahatler Kanunu m. 28).
Mahkeme isterse tarafları dinleyebilir. İnceleme sırasında tanık, bilirkişi ve keşif hükümleri de uygulanır. Sonuçta mahkeme idari yaptırım kararını ya hukuka uygun bulup başvuruyu reddeder ya da hukuka aykırı bulup kararı kaldırır. Para cezasının alt ve üst sınırı kanunda gösterilmişse miktarı değiştirerek de karar verebilir. Kanunda belirtilen parasal sınıra kadar olan cezalarda mahkeme kararı kesindir; bu nedenle ilk dilekçenin delilleriyle birlikte eksiksiz hazırlanması gerekir.
Ceza ile ehliyet işlemi aynı yerde mi görülür?
Her zaman değil. Kabahatler Kanunu m. 27/8’e göre idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişiyle ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargıda görülür. Hangi işlemin hangi mercie götürüleceği dosyadaki kararların niteliğine bağlıdır; para cezası ve ehliyet işlemi için ayrı ayrı bakmak gerekir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir sürücü, aynı yıl içinde farklı tarihlerde üç kez kırmızı ışık ihlali nedeniyle ceza alıyor. Üçüncü cezanın tebliğinden sonra ehliyetinin otuz gün geri alınacağını öğreniyor. Burada üç ihlalin üçünün de bir yıllık pencerede olup olmadığı önemlidir; ilk ihlal pencerenin dışındaysa sayım değişir. Sürücü hem cezaya itiraz edebilir hem de ehliyet işlemine karşı ayrıca yol arayabilir. Ehliyet kısmı için ehliyet geri alma kararına itiraz yazısı yol gösterir. Bu bir sonuç tahmini değildir; yalnızca sayma mantığını gösterir.
Sık yapılan hata
İlk hata, itiraz süresini ödeme süresiyle karıştırmaktır. Cezayı erken ödemek bazı durumlarda indirimli ödemeye izin verir, ama ödeme itiraz hakkınızı nasıl etkiler sorusu dosyaya göre değişir; ödemeden önce bunu netleştirin. İkinci hata, kamera görüntüsünü istemeden yalnızca “ışık bozuktu” diyerek itiraz etmektir. Delilsiz iddia mahkemede bir şey ifade etmez.
Üçüncü hata, ihlalleri takip etmemektir. Ceza tebliğleri farklı tarihlerde gelir ve ehliyet yaptırımı için sayı önemlidir. Elinizdeki tüm tutanakların tarihini yan yana yazın. Hız yaptırımının ehliyete etkisi için hız sınırı aşma cezası yazısı da yararlı olabilir.
Dosyanızı birlikte inceleyelim
Onbeş günlük süre kısadır. Ceza tutanağı, tebliğ zarfı ve varsa kamera görüntüsü elinizdeyse dosyanızın itiraz şansını somut belgelerle değerlendirebiliriz. Ceza hukuku çalışma alanımıza göz atın, iletişim sayfasından telefonla arayın ya da WhatsApp’tan yazın. Tebliğ tarihini ve ceza numarasını hazır tutmanız, süreyi kaçırmamanız için en pratik adımdır.
Sık sorulan sorular
Kırmızı ışık ihlalinde ehliyet geri alınır mı?
Bir yıl içinde üçüncü ihlalde otuz gün, dördüncüde altmış gün, beşincide doksan gün geri alınır. Altıncı ihlalde belge iptal edilir. İhlal kazaya sebep olmuşsa, ilk ihlal de olsa altmış gün geri alma uygulanır.
Cezaya itiraz süresi ne kadar?
Kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gündür. Bu süre içinde başvuru yapılmazsa idari yaptırım kararı kesinleşir (5326 sayılı Kanun m. 27/1).
İtiraz nereye ve nasıl yapılır?
Başvuru, kanuni temsilci veya avukat eliyle sulh ceza mahkemesine verilen iki nüsha dilekçeyle yapılır. Dilekçede karara ilişkin bilgiler ve ileri sürülen deliller açıkça gösterilir (5326 sayılı Kanun m. 27/3-4).
Süreyi mücbir sebeple kaçırırsam ne olur?
Mücbir sebep ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde başvurabilirsiniz. Bu başvuru kararın kesinleşmesini engellemez, ama mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir (m. 27/2).
Kameradan gelen ceza kime kesilir?
Ceza, araç sahibine tebliğ edilir. Aracı başkası kullandıysa, tebliğ sonrası sürücü bilgisini bildirme ve itiraz imkânı değerlendirilmelidir. Dosyadaki tebligat ve görüntü kaydı ayrıntıya göre farklılaşır.
Dayanak mevzuat
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 47, 84
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27, 28
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.