KISACA
- Yabancı mahkeme ilamı Türkiye'de icra edilebilmek için yetkili Türk mahkemesinin tenfiz kararına bağlıdır (MÖHUK m. 50).
- Tenfiz davasında görevli mahkeme asliye mahkemesidir; yetki kural olarak karşı tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesidir (m. 51).
- Karşılıklılık, kamu düzenine aykırılık ve usulüne uygun çağrılma gibi şartlar mahkemece incelenir (m. 54).
- Tenfizine karar verilen ilam, Türk mahkemesi ilamı gibi icra edilir; temyiz yerine getirmeyi durdurur (m. 57).
Yurt dışında alınmış bir nafaka, velayet ya da alacak kararını Türkiye'de uygulatmak isteyen kişi önce şunu bilmeli: o karar Türkiye'de kendiliğinden icra edilemez. Önce Türk mahkemesinden tenfiz kararı almak gerekir. Davanın nasıl açıldığını, hangi şartların arandığını ve karşı tarafın nasıl itiraz edebileceğini adım adım görelim.
Tenfiz ne demektir
Tenfiz, yabancı mahkeme ilamına Türkiye'de icra gücü kazandırılmasıdır. 5718 sayılı MÖHUK m. 50/1'e göre yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş ilamların Türkiye'de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır.
İkinci fıkra, yabancı ceza ilamlarında yer alan kişisel haklarla ilgili hükümler için de tenfiz istenebileceğini söyler. Boşanma kararının nüfus kaydı yönünden etkisi ise tanıma konusudur; yurt dışı boşanma kararının tanınması yazısında ayrı anlatıldı.
Görevli ve yetkili mahkeme
MÖHUK m. 51'e göre tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir. Yetkili mahkeme, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesidir; yerleşim yeri yoksa sakin olduğu yer mahkemesi, Türkiye'de ikisi de bulunmuyorsa kanunda sayılan üç büyük ilin mahkemelerinden biri yetkilidir.
Aile mahkemesi olan yerlerde nafaka ve velayet gibi aileye ilişkin ilamların tenfizi aile mahkemesinde görülür. Davayı hangi mahkemede açacağınızda tereddüt varsa dilekçeyi vermeden önce netleştirmek gerekir.
Dilekçede neler yer alır
Tenfiz istemi dilekçeyle yapılır ve karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir (m. 52). Dilekçede tenfiz isteyenle karşı tarafın ad, soyad ve adresleri, varsa kanuni temsilci ve vekilleri, tenfiz konusu hükmün hangi devlet mahkemesinden verildiği, mahkemenin adı, ilamın tarihi, numarası ve hükmün özeti yer alır. Tenfiz hükmün yalnız bir kısmı için isteniyorsa hangi kısım olduğu da yazılır.
Belgeler konusunda MÖHUK m. 53, ilamın o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya onaylı örneği ve çevirisi gibi unsurları sayar. Hangi onay biçiminin geçerli olduğu ülkeye göre değiştiğinden bu aşamada hata sık yapılır.
Mahkemenin aradığı şartlar
MÖHUK m. 54'e göre yetkili mahkeme tenfiz kararını dört şart dahilinde verir. İlki karşılıklılıktır: Türkiye ile ilamın verildiği devlet arasında anlaşma ya da o devlette Türk mahkemesi ilamlarının tenfizini mümkün kılan bir kanun veya fiilî uygulama bulunmalıdır.
İkincisi, ilamın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olmasıdır. Üçüncüsü, hükmün kamu düzenine açıkça aykırı olmamasıdır. Dördüncüsü, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin yabancı mahkemeye usulüne uygun çağrılmış ya da orada temsil edilmiş olmasıdır. Gıyapta verilmiş bir karar varsa ve bu kişi Türk mahkemesinde itiraz etmemişse tenfiz mümkün olabilir.
Yargılama usulü ve karar
Dilekçe, duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir; istem basit yargılama usulü hükümlerine göre incelenir (m. 55). Karşı taraf yalnızca tenfiz şartlarının bulunmadığını ya da ilamın kısmen veya tamamen yerine getirilmiş olduğunu veya yerine getirmeye engel bir sebep çıktığını ileri sürerek itiraz edebilir.
Mahkeme ilamı kısmen veya tamamen tenfiz edebilir ya da istemi reddedebilir. Karar, yabancı mahkeme ilamının altına yazılır ve hâkim tarafından mühürlenip imzalanır (m. 56).
Tenfiz sonrası ne olur
Tenfizine karar verilen ilam, Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur (m. 57/1). Nafaka alacağı varsa ilamlı icra yoluna gidilebilir. Kabul veya red kararının temyizi genel hükümlere tabidir ve temyiz yerine getirmeyi durdurur.
Nafakanın sonradan artırılması ya da kaldırılması ayrı sorulardır; nafaka artırım davası ve nafakanın kaldırılması yazılarına bakabilirsiniz. Çocuğa ilişkin ilamlar için çocuğu göstermeyen eşle ne yapılır yazısı da yararlı olur.
Varsayımsal bir örnek düşünelim:
Yurt dışında boşanıp çocuğun velayetini alan, karşı tarafa nafaka ödenmesine karar verilen bir anne düşünelim. Baba Türkiye'ye dönmüş ve burada çalışıyor. Anne ilamın onaylı örneğini ve çevirisini hazırlar, babanın Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesine tenfiz dilekçesi verir.
Mahkeme babaya dilekçeyi tebliğ eder. Baba çağrılmadığını öne sürerek itiraz ederse hâkim yabancı mahkemedeki tebligat belgelerini inceler. Şartlar sağlanırsa ilam tenfiz edilir ve nafaka icra yoluyla tahsil edilebilir. Gerçek bir dosyada sonuç, belgelerin içeriğine ve itirazların niteliğine bağlıdır.
Sık yapılan hatalar
Başvurularda en önemli eksik, kararın kesinleştiğini gösteren belgenin sunulmamasıdır. MÖHUK m. 50 kesinleşmiş ilamları arar. Kesinleşme şerhi olmadan dava açılırsa mahkeme eksikliğin giderilmesini ister.
İkinci eksik, karşılıklılığın nasıl ispat edileceğinin düşünülmemesidir. Anlaşma yoksa kanun hükmü ya da fiilî uygulama örnekleri göstermek gerekebilir. Üçüncüsü, ilamın yalnız bir bölümü için istem yapılıp yapılmadığının belirtilmemesidir. İlamın tamamı yerine bir kısmını uygulatmak istiyorsanız bunu dilekçede açıkça yazın.
Karşı tarafın itirazları nasıl karşılanır
Karşı taraf çoğunlukla üç şeyi öne sürer: yabancı mahkemede kendisine tebligat yapılmadığını, ilamın Türk kamu düzenine aykırı olduğunu ya da borcun zaten ödendiğini. Her biri belgeyle yanıtlanır. Tebligat itirazına karşı yabancı mahkemedeki tebliğ evrakı, kamu düzeni itirazına karşı ilamın gerekçeli metni, ödeme itirazına karşı da ödeme kayıtları dosyaya sunulur.
Hâkim yabancı mahkemenin esasına girip kararı yeniden tartmaz; yalnızca MÖHUK'taki şartların oluşup oluşmadığına bakar. Yani verilen kararın doğru olup olmadığı değil, Türkiye'de icra edilmesine engel bir durum bulunup bulunmadığı incelenir. Bu fark, dilekçeyi hazırlarken gereksiz yere olayın esasını anlatmamak için bilinmelidir.
Büroya başvururken
Yabancı ilamın aslı ya da onaylı örneği, tercümesi, kesinleşme belgesi, karşı tarafın Türkiye'deki adresine dair bilgi ve varsa tebligat evrakı ilk incelemede işe yarar. Ülkeye göre apostil ya da konsolosluk onayı gerekebilir.
Dosya ayrıntıya bağlı olduğundan, belgeleri toplamadan önce telefonla arayıp ilk değerlendirmeyi yaptırabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Aile hukuku çalışma alanımıza göz atabilir, iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yurt dışında nafaka hükmü aldım, Türkiye'de nasıl tahsil ederim?
Önce yetkili Türk mahkemesinde tenfiz davası açmanız gerekir. Tenfiz kararı verildikten sonra ilam, Türk mahkemesi ilamı gibi icra takibine konu olabilir.
Tenfiz için karşılıklılık şartı nedir?
Kararın verildiği devletle Türkiye arasında karşılıklılığa dayanan bir anlaşma ya da o devlette Türk mahkemelerinin ilamlarının tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü veya fiilî uygulama bulunmasıdır.
Tenfiz davasını kim açabilir?
Kararın tenfiz edilmesinde hukuki yararı bulunan herkes tenfiz isteminde bulunabilir (MÖHUK m. 52).
Mahkeme ilamın bir kısmını tenfiz edebilir mi?
Evet. Mahkeme ilamın kısmen ya da tamamen tenfizine veya istemin reddine karar verebilir (m. 56).
Tenfiz kararına karşı ne yapılabilir?
Kabul ya da red kararları genel hükümlere göre temyiz edilebilir. Temyiz, yerine getirmeyi durdurur (m. 57/2).
Dayanak mevzuat
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.