Temyiz nedir, Yargıtay yoluna kimler başvurabilir

Bölge adliye mahkemesinden gelen karar sizi tatmin etmediyse sırada bir kapı daha olabilir: Yargıtay. Temyiz bu kapıya verilen addır. Ancak istinaftan farklı olarak temyiz, davanın baştan görülmesi değildir; Yargıtay hükmün hukuka uygun olup olmadığına bakar. Bu ayrımı bilmek, temyizden ne bekleyeceğinizi ve dilekçeyi nasıl yazacağınızı belirler.

Temyizin tanımı: hukuka aykırılık denetimi

CMK 288'e göre temyiz, ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır. Bir hukuk kuralının uygulanmaması ya da yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır. CMK 294/2 bunu tekrar eder: temyiz sebebi, ancak hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir. Yani "tanık yalan söyledi" ya da "olay öyle olmadı" demek Yargıtay'ın inceleme alanına girmez; ama "tanık dinlenmeden hüküm kuruldu", "yanlış madde uygulandı", "hukuka aykırı elde edilmiş delile dayanıldı" demek girer.

Bu sınırlamanın pratik sonucu, temyizde olay anlatmanın değil hukuki hata göstermenin kazandırmasıdır. İstinaf dilekçesinde olay ve delil tartışması önemli yer tutabilirken, temyiz dilekçesinde hangi kuralın nasıl ihlal edildiği yazılır.

Kimler başvurabilir

CMK 260, hâkim ve mahkeme kararlarına karşı kanun yollarının Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık ve bu Kanuna göre katılan sıfatını almış olanlar ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlar için açık olduğunu söyler. Cumhuriyet savcısı sanık lehine de başvurabilir. Avukat, müdafiliğini veya vekilliğini üstlendiği kişinin açık arzusuna aykırı olmamak koşuluyla başvurabilir (CMK 261). Sanığın yasal temsilcisi ve eşi, sanığa açık olan kanun yollarına süresi içinde kendiliklerinden başvurabilir (CMK 262). Tutuklu sanık dilekçesini zabıt kâtibine ya da ceza infaz kurumu müdürüne verebilir (CMK 263).

Bu liste aynı zamanda bir uyarı taşır: sanığın temyiz etmesi, karşı tarafın temyiz etmeyeceği anlamına gelmez. Katılan ya da savcı da aynı hükmü temyiz edebilir. Kimin başvurduğunu öğrenmek önemli, çünkü yönü sonucu etkiler. Aleyhe değiştirme yasağının temyiz sonrası uygulanışı ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Hangi kararlar temyiz edilebilir

Genel kural, bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümlerinin temyiz edilebileceğidir (CMK 286/1). İkinci fıkra istisnaları sayar. Beş yıl veya daha az hapis cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddi, adli para cezalarına ilişkin kararlar, üst sınırı iki yıla kadar hapis olan suçlardaki bölge adliye kararları (ilk defa bölge adliye mahkemesince verilen bazı mahkûmiyetler dışında) ve seçenek yaptırımlara ilişkin kararlar temyiz edilemez. Beraat kararlarında da on yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası gerektiren suçlardan verilen beraat kararlarına ilişkin esastan red kararları temyiz dışıdır.

Üçüncü fıkra bu sınırların istisnasını getirir: hakaretin üçüncü fıkrası, halkı kin ve düşmanlığa tahrik, Cumhurbaşkanına hakaret gibi belirli suçlarda bölge adliye mahkemesi kararları kısıta rağmen temyiz edilebilir. Hangi gruba girdiğinizi kararın hüküm fıkrası ve cezanın miktarı belirler. Ayrıntıya istinaf kararından sonra yazısında yer verdik.

Temyiz dilekçesi ve süre

Temyiz isteminin süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır; dilekçe kararı veren mahkemeye verilir ya da zabıt kâtibine beyanda bulunulur (CMK 291/1). Süre hesabının ayrıntısı temyiz süresi yazısında. Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller (CMK 293).

Dilekçede dikkat edilecek nokta, istinafla farkın en belirgin göründüğü yerdir: temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini başvuruda göstermek zorundadır (CMK 294/1). Yargıtay, temyiz dilekçesinin temyiz sebeplerini içermediğini saptarsa temyiz istemini reddeder (CMK 298). İstinafta sanık ve katılan nedenleri yazmasa da inceleme yapılabilirken temyizde bu esneklik yoktur.

Yargıtay neyi inceler

Yargıtay, yalnız temyiz başvurusunda belirtilen hususları inceler; temyiz istemi usule ilişkin noksanlardan kaynaklanmışsa, başvuruda bunu belirten olayları da inceleyebilir (CMK 301). Bu kuralın bir istisnası var: temyiz dilekçesinde gösterilmiş olmasa bile CMK 289'da sayılan hukuka kesin aykırılık hâlleri vardır (kanuna uygun teşekkül etmemiş mahkeme, hâkimin yasaklı olması, savunma hakkının sınırlandırılması, gerekçenin bulunmaması, hukuka aykırı delile dayanılması gibi). Bunlar re'sen gözetilir.

İnceleme çoğu dosyada duruşma yapılmadan, dosya üzerinden yürür. On yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerde Yargıtay, incelemeyi uygun görürse duruşma yoluyla yapabilir; tutuklu sanık duruşmaya katılma isteminde bulunamaz (CMK 299). Yargıtay'da duruşmalı inceleme ayrı bir yazının konusu.

Yargıtay'ın verebileceği kararlar

Yargıtay, bölge adliye mahkemesinin hükmünü hukuka uygun bulursa temyiz isteminin esastan reddine karar verir (CMK 302/1). Hükmü etkileyen bir hukuka aykırılık varsa hükmü bozar ve bozma sebepleri ilamda ayrı ayrı gösterilir (CMK 302/2). Bazı durumlarda Yargıtay davanın esasına kendisi hükmedebilir ya da hukuka aykırılığı düzeltebilir: olayın daha fazla aydınlatılmasına gerek kalmadan beraat veya düşme kararı verilmesi gereken hâller, madde numarasının yanlış yazılması, ceza hesabındaki maddi hata, lehe kanun değişikliği gibi (CMK 303). Bozmadan sonra dosya yeniden incelenmek üzere ilgili mahkemeye döner (CMK 304); sürecin nasıl devam ettiğini bozma sonrası dava yazısında anlattık.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: ilk derece mahkemesi bir sanığı yedi yıl hapse mahkûm etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiş olsun. Ceza beş yılın üzerinde olduğundan temyiz yolu kural olarak açıktır. Sanık, gerekçeli kararın tebliğinden sonra iki hafta içinde temyiz dilekçesini verir. Dilekçede olayı yeniden anlatmak yerine "hukuka aykırı arama sonucu elde edilen delile dayanılmıştır" ve "gerekçe, savunmadaki iddiaya cevap vermemiştir" gibi hukuki sebepleri sıralar. Yargıtay dilekçedeki sebepleri inceler. Sonuç, dosyadaki gerçek hukuki duruma göre belirlenir; bu örnekten başarı çıkarımı yapılamaz.

Temyiz ve diğer sanıklar

Aynı dosyada birden fazla sanık varsa temyizin etkisi yalnız başvuranla sınırlı kalmayabilir. Hüküm sanık lehine bozulmuşsa ve bu hususların temyiz isteminde bulunmamış diğer sanıklara da uygulanması mümkünse, onlar da temyiz isteminde bulunmuş gibi bozmadan yararlanır (CMK 306). Bu nedenle ortak sanığınızın temyiz dilekçesini okumak, kendi durumunuza yansıyabilecek noktaları görmek bakımından yararlıdır.

Bozmaya uyulursa ve direnilirse

Yargıtay bozma kararı verdikten sonra davaya yeniden bakacak mahkeme, ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini sorar. Mahkeme bozmaya uyarsa, yeni verilen karara karşı istinaf ya da temyiz sınırlarına bakılmaksızın yalnızca temyiz yoluna gidilebilir (CMK 307/3). Mahkeme bozmaya direnirse dosya Yargıtay Ceza Genel Kuruluna kadar gidebilir ve Genel Kurulun direnme üzerine verdiği kararlara karşı direnilemez (CMK 307/4). Bu seyir uzun sürebilir; süre konusunda tahmin yürütülemez.

Temyizde sık yapılan hatalar

İlk hata, istinaf dilekçesini aynen temyize taşımak. Olay anlatımı ağır basan bir dilekçe, Yargıtay'ın denetim alanına girmeyen konuları işler. İkinci hata, süreyi hafife almak: temyiz süresi de iki haftadır ve kaçırılırsa başvuru reddedilir (CMK 296, 298). Hükmü veren mahkemenin ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde Yargıtaydan karar istenebilir, ama bu yolda hükmün infazı ertelenmez (CMK 296/2). Üçüncü hata, temyiz sebeplerini hiç yazmamak; bu, doğrudan red sebebidir. Dördüncü hata, hükmün temyiz edilebilir olup olmadığına bakmamak: temyiz edilemeyen bir kararı temyiz etmek zaman kaybettirir ve karar kesinleşme tarihini yanlış hesaplamanıza yol açabilir.

Karar sonrası ilk adımlar

Elinizde bölge adliye mahkemesinin kararı varsa üç bilgiye bakın: ceza miktarı, kararın türü (esastan red, düzelterek red, yeniden hüküm), tebliğ tarihi. Bu bilgiler temyiz yolunun açık olup olmadığını ve süreyi belirler. Karar elinize geçtiğinde durumunuzu birlikte gözden geçirmek isterseniz iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; temyiz süresi tebliğle işlemeye başladığı için ilk günlerde konuşmak dilekçeye hazırlanma vakti bırakır. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 260, 261, 262, 263, 286, 287, 288, 289, 291, 293, 294, 296, 298, 299, 301, 302, 303, 304, 306, 307

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.