Yargıtay bozma kararından sonra dava nasıl devam eder

Bozma kararı, davanın kazanıldığı anlamına gelmez; ama "hüküm yok sayılsın, yeniden bakılsın" demektir. Yargıtay temyiz edilen hükmü hukuka aykırı bulup bozduğunda dosya, kararın içeriğine göre bölge adliye mahkemesine ya da ilk derece mahkemesine geri döner. Orada yeniden yargılama yapılır, ya da kısa bir işlemle dosya sonuçlanır.

Bozma hükmü neyi ortadan kaldırır

Yargıtay temyiz isteminin esastan reddine karar verebilir ya da hükmü bozabilir (CMK 302). Bozma, temyiz başvurusunda gösterilen ve hükmü etkileyecek nitelikteki hukuka aykırılıklar nedeniyle yapılır. Bozma sebepleri ilamda tek tek gösterilir. Temyiz dilekçesindeki sebeplerle bozulduğunda dilekçede yazılmamış olsa da saptanan diğer hukuka aykırılıklar da ilamda belirtilir.

Hükmün bozulmasına yol açan hukuka aykırılık belli işlemlerden kaynaklanıyorsa o işlemler de birlikte bozulur (CMK 302/4). Yani sorun yargılamanın baştan bir bölümündeyse, sonraki işlemler de etkilenebilir. Bozma ilamını iyi okumak bu yüzden önemli: mahkeme neyi yeniden yapacak, hangi delili toplayacak, ilamda yazıyor.

Dosya nereye gider

Hangi mahkemeye gideceği CMK 304'te ayrıntılı. Kısaca: Yargıtay dosyayı, hükmü bozulan bölge adliye mahkemesine ya da başka bir bölge adliye mahkemesine gönderir. Bozma, istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkinse dosya ilk derece mahkemesine gider. Hukuka aykırılık düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararlarda ise ilk derece mahkemesine ya da bozmanın içeriğine göre bölge adliye mahkemesine gönderilebilir.

Bozma görev ya da yetki yüzündense Yargıtay dosyayı doğrudan görevli ve yetkili mahkemeye gönderir (CMK 304/3). Bu durumda sanığın veya müdafiin dosyanın nereye gittiğini takip etmesi gerekir; yeni duruşma davetiyesi gelmeden önce UYAP'tan da kontrol edebilirsiniz.

Yargıtay bazen kendisi karar verir

Her bozmada dosya geri dönmez. CMK 303, Yargıtay'ın davanın esasına kendisi hükmedebileceği ya da hükümdeki hukuka aykırılığı düzeltebileceği durumları sayıyor. Olayın daha fazla aydınlatılması gerekmeden beraat ya da davanın düşmesi gerekiyorsa, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddiasına uygun olarak kanunda yazılı cezanın en alt derecesi uygulanacaksa, madde numarası yanlış yazılmışsa, indirim hesabında maddi hata yapılmışsa ya da sonradan yürürlüğe giren lehe bir kanun varsa bu yol açılır.

Bu maddede dikkat çeken nokta, bozma ile düzeltmenin farklı şeyler olması. Düzeltmede hüküm yok olmaz, hatalı kısım değiştirilir ve dosya ilk derece mahkemesine kararın uygulanması için gider (CMK 304/1).

Yeniden bakan mahkeme ne yapar

Davaya yeniden bakacak mahkeme, önce ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini sorar (CMK 307/1). Sanık, müdafi, katılan ve vekilinin dosyadaki adreslerine davetiye tebliğ edilemezse ya da tebliğe rağmen gelmezlerse duruşmaya devam edilir ve dava yokluklarında bitirilebilir. Ama verilecek ceza bozulan cezadan ağırsa sanığın dinlenmesi şart (CMK 307/2).

Mahkeme iki yol arasında seçim yapar. Bozmaya uyar ve ilamın gösterdiği doğrultuda yargılamayı yeniler. Ya da direnir, yani önceki hükmünde ısrar eder (CMK 307/4). Direnme kararı kararına direnilen daireye gönderilir. Daire direnmeyi yerinde bulursa kararını düzeltir, bulmazsa dosyayı Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderir. Ceza Genel Kurulunun verdiği kararlara karşı artık direnilemez.

Bozmaya uyulursa hangi yol açık

Yargıtayın bozma kararına uyulmuşsa ve ilk derece mahkemesi yeniden karar vermişse, bu karara karşı istinaf ya da temyiz sınırlarına bakılmaksızın sadece temyiz yoluna gidilebilir (CMK 307/3). Yani yeni hükme karşı istinaf yoluna dönülmez; doğrudan Yargıtay'a gidilir. Sürelerin yeniden işlediğini unutmayın: gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra iki hafta (CMK 291/1). Temyiz süresi yazısı bu hesabı ayrıntılı veriyor.

Diğer sanıklar bozmadan yararlanır mı

Dosyada birden fazla sanık varsa ve hüküm sanık lehine bozulmuşsa, bozma nedenlerinin temyiz isteminde bulunmamış diğer sanıklara da uygulanması mümkünse onlar da temyiz etmiş gibi bozmadan yararlanır (CMK 306). Örneğin görev ya da yetki yüzünden bozulan bir dosyada, sadece bir sanığın temyiz ettiği durumda bile aynı sorun diğerleri için de varsa bozma onları da kapsar.

Bu kural, ortak yargılanan kişiler arasında hak kaybını önlüyor. Yine de hangi bozma nedeninin diğer sanıklara uygulanabileceği, ilamın gerekçesine göre değişir. Dosyada birlikte yargılandığınız kişiler varsa bozma ilamını onların müdafileriyle de koordine etmek gerekir.

Hangi bozma nedenleri sık görülür

Kanun, bazı hukuka aykırılıkları "kesin" saydığı için temyiz dilekçesinde gösterilmese bile Yargıtay bunları kendiliğinden dikkate alır (CMK 289). Mahkemenin kanuna uygun kurulmamış olması, yasaklı hâkimin hükme katılması, hükmün gerekçesiz olması, savunma hakkının hükmü etkileyecek biçimde sınırlanması, hükmün hukuka aykırı yolla elde edilen delile dayanması bunların arasında. Bunlardan biri varsa ilam bunu açıkça yazar ve yeniden yargılamada mahkeme ona göre davranmak zorundadır.

Bunun dışında Yargıtay sadece temyiz başvurusunda belirtilen hususları inceler (CMK 301). Bu nedenle başvurunun hangi gerekçelerle yapıldığı, bozmanın kapsamını da belirliyor.

Bozma ilamını okurken neye bakılır

İlamda üç şeye bakmak gerekiyor. Birincisi bozmanın kapsamı: hükmün tamamı mı, yalnız bir sanık ya da bir suç mu bozuldu. İkincisi yeniden yargılamada ne yapılacağı: eksik delil mi toplanacak, suçun nitelendirilmesi mi değişecek, yoksa ceza belirleme aşamasında bir hata mı var. Üçüncüsü dosyanın hangi mahkemeye gittiği.

Mahkeme bu ilamı, bozmaya uymak ya da direnmek konusunda bağlayıcı bir şablon gibi uygulamak zorunda değil; ama uyarsa ilamdaki hususları yerine getirmesi bekleniyor. Müdafiin savunmayı bu çerçevede kurması, duruşmada vakit kazandırıyor.

Ceza artırılamama kuralı

Hüküm yalnız sanık tarafından ya da onun lehine Cumhuriyet savcısı veya sanığın yasal temsilcisi ve eşi tarafından temyiz edilmişse, yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenmiş cezadan daha ağır olamaz (CMK 307/5). Bu, kanun yoluna başvuran sanığı aleyhine sonuçla karşılaşma korkusundan koruyor. Aleyhe değiştirme yasağı yazısında bunun istinaftaki karşılığını okuyabilirsiniz.

Dikkat: Cumhuriyet savcısı ya da katılan sanığın aleyhine temyiz etmişse bu sınır işlemez. Bu yüzden bozma ilamında hangi tarafın temyiz ettiği ve neye dayandığı hesaba katılmalı.

Varsayımsal örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir sanık, kasten yaralama suçundan mahkûm olmuş, bölge adliye mahkemesi de istinaf başvurusunu esastan reddetmiş olsun. Sanık temyiz ediyor, Yargıtay hükmü "savunma hakkının kısıtlanması" nedeniyle bozuyor ve dosya ilk derece mahkemesine dönüyor. Mahkeme ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini soruyor, sanık müdafiiyle birlikte savunma yapıyor. Mahkeme bozmaya uyup eksik delili topladıktan sonra yeni bir hüküm veriyor.

Bu hüküm önceki cezadan yüksek olamaz, çünkü hükmü yalnız sanık temyiz etmişti. Ama bu bir sonuç tahmini değil; yeni delil ve savunma farklı bir nitelendirmeye de yol açabilir, ceza aynı kalabilir ya da düşebilir.

Bozma sonrası sık yapılan hatalar

Birinci hata, bozmayı "dava bitti" diye okumak. Hüküm bozulmuştur ama yargılama sürer; duruşmaya gelmemek, dava yokluğunuzda bitirilebilir demektir (CMK 307/2). İkincisi adres. Yeni davetiye eski adrese gider ve mahkeme "gelmedi" der. Üçüncüsü, bozma ilamını okumadan duruşmaya gitmek; ilamda eksik delil, yanlış nitelendirme gibi hususlar yazıyor ve savunma buna göre kurulmalı.

Dördüncüsü tutukluluk: bozma, tutukluluğu kendiliğinden kaldırmaz. Tutuklu kişi her aşamada tahliye isteyebilir (CMK 104); tahliye dilekçesi yazısında örnek bir yapı anlatılıyor.

Dosyanızın durumu için

Bozmanın ardından nasıl bir yol izleneceği; dosyanın hangi mahkemeye gittiğine, bozmanın gerekçesine ve diğer sanıkların durumuna bağlı. Bozma ilamınızı elinize aldığınızda duruşma davetiyesi gelmeden önce bizimle iletişime geçmek zaman kazandırır. Telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler var. Konuya dair diğer yazılara ceza hukuku sayfasından ulaşabilirsiniz. Birden fazla sanık varsa bozmadan diğerlerinin de yararlanabileceğini (CMK 306) unutmayın.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 104, 289, 291, 301, 302, 303, 304, 306, 307

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.