KISACA
- TCK m. 116 yalnızca rızasız girişi değil, rıza ile girdikten sonra konuttan çıkmamayı da suç sayar.
- Konut için ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir ve temel hâlde suç mağdurun şikâyetine bağlıdır.
- Girilmesi mutat olan yerler dışındaki işyerlerinde ceza altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
- Cebir, tehdit veya gece vakti işlenirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
Eve çağrıldınız, içeri girdiniz. Sonra ev sahibi çıkmanızı istedi ve siz kalmaya devam ettiniz. Bu durum hukuken konut dokunulmazlığının ihlali olabilir. TCK m. 116 yalnızca izinsiz girenleri değil, rıza ile girdikten sonra çıkmayanları da cezalandırır. Ancak her "kalma" suç değildir; birkaç şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir.
Maddenin söylediği
TCK m. 116/1'e göre bir kimsenin konutuna veya konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak giren ya da rıza ile girdikten sonra buradan çıkmayan kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Cümlenin ikinci yarısı bu yazının konusudur: giriş meşru olsa bile kalmanın meşruluğu sona erebilir.
Rızanın geri alınması
Rıza, bir kez verildi diye süresiz geçerli değildir. Ev sahibi "artık gidin" dediğinde rıza sona erer. Bu bildirimin açık olması önemlidir. Sessiz bir kızgınlık ya da imalı bir bakış yeterli sayılmaz; sözlü uyarı, mesaj ya da başka biri aracılığıyla yapılan bildirim delil olarak kullanılabilir. Çıkmanız için makul bir süre tanınması da değerlendirmeye girer: eşyalarınızı toplamak için birkaç dakika istemeniz kasten kalmak sayılmaz.
Şikâyet şartı
Temel hâlde (birinci ve ikinci fıkra) suç şikâyete bağlıdır. Ev sahibi başvurmazsa savcılık kendiliğinden soruşturma yürütmez. Dördüncü fıkradaki cebir, tehdit ya da gece vakti hâlinde ise kanun metninde şikâyet ifadesi yoktur. Şikâyet süresi ve vazgeçme sonuçları için konut dokunulmazlığının ihlalinde şikâyet süresi ve uzlaştırma yazısına bakabilirsiniz.
Ortak kullanılan konutlar
Madde 116/3 önemli bir istisna getirir: evlilik birliğinde aile bireylerinden ya da konut veya işyerinin birden fazla kişi tarafından ortak kullanılması durumunda bu kişilerden birinin rızası varsa yukarıdaki fıkralar uygulanmaz. Ama rıza açıklamasının meşru bir amaca yönelik olması gerekir. Eşlerden birinin davetiyle gelen üçüncü kişiyi diğer eş "kabul etmiyorum" diye suçlayamaz; ancak gelişin hukuka aykırı bir amaç taşıdığı görülürse tablo değişir. Boşanma sürecindeki ilişkiler bu yüzden özenle incelenir: boşanma sürecinde eşin evine girmek yazısında bu ayrım anlatılıyor.
İşyeri farkı
İkinci fıkra işyerlerini ayrı değerlendirir. Açık bir rızaya gerek duyulmaksızın girilmesi mutat olan yerler, yani müşterinin girdiği dükkân gibi yerler, kapsam dışıdır. Diğer işyeri ve eklentileri için ceza altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Bu konuya işyerine izinsiz girmek ve eklentiye girmek yazısında ayrıntılı değiniyoruz.
Cebir, tehdit ve gece vakti
Fiil cebir veya tehdit kullanılmak suretiyle ya da gece vakti işlenirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Yani çıkmayı reddetmenin yanında ev sahibini korkutmak ya da gece saatlerinde eve girmek cezayı ağırlaştırır. Bu hâllerin ayrıntısı gece vakti ve silahla konuta girmede ceza artışı yazısında yer alır. Temel suç ve ceza için ise konut dokunulmazlığının ihlali suçunun cezası başlığına bakılabilir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir kişi arkadaşının daveti üzerine eve geliyor. Tartışma çıkıyor, ev sahibi birkaç kez "çık" diyor, mesajla da yazıyor. Misafir kalmakta ısrar ediyor ve bir saat daha oturuyor. Burada rıza sona ermiştir, bildirim kayıtlıdır ve çıkma imkânı vardır; savcılık 116/1'i değerlendirebilir. Aynı kişi ev sahibinin ricasını duyar duymaz toparlanıp çıksa, suç oluşmazdı. Bu bir sonuç tahmini değildir; yalnızca unsurların nasıl işlediğini gösteriyor.
Sık görülen hata
En yaygın hata, "davetliydim, bu yüzden hakkım var" düşüncesidir. Davet kalma hakkı doğurmaz. Bir diğeri, ev sahibinin uyarıyı yaparken hakaret ya da tehdit içeren sözler kullanmasıdır; bu durumda iki taraf da ayrı soruşturma konusu olabilir.
Kiracı, misafir ve ayrılan eş örnekleri
Kiracı kira sözleşmesi bitse de evden çıkmıyorsa durum ev sahibinin boşaltma davasına gider; kiracının evi kendi konutu olduğu için 116 hükmü ona karşı işlemez. Misafir ise kiracı gibi sözleşmeye dayalı bir hak taşımaz, bu nedenle davet sona erince kalma hakkı da sona erer. Birlikte yaşayan çiftlerden biri evi terk ederken diğerinin "çık" demesi ise ortak kullanım tartışması yaratır; kimin kira sözleşmesinin tarafı olduğu ve kimin eşyasının evde bulunduğu belirleyici hâle gelir.
Ayrılan eşlerde de benzer sorular çıkar. Ortak konutta oturan eşlerden birinin diğerine "çık" demesi, evlilik birliği devam ettikçe kolayca suç sonucu doğurmaz; çünkü 116/3 ortak kullanımı ayrıca düzenler. Bunun için olayın evlilik birliğinin hangi aşamasında yaşandığına bakılır.
Tahliye ile ceza davasının farkı
Birini evden çıkarmak için ceza şikâyeti şart değildir. Sözleşmeye dayalı bir oturma ilişkisi varsa mesele hukuk mahkemesinde çözülür. Ceza şikâyeti ise rızanın sona ermesine rağmen kalmayı hedef alır. İki yol farklı sorulara cevap verir ve birbirini ortadan kaldırmaz. Ev sahibi ilk önce kolluğun yardımıyla kısa yoldan sonuç almak isteyebilir, ancak ceza davası kişiyi evden çıkarmak için bir araç olarak kullanıldığında dosya zayıflar.
Soruşturma nasıl ilerler
Şikâyet verildikten sonra kolluk ya da savcılık ev sahibinin, şüphelinin ve varsa tanıkların ifadesini alır. Mesajlar, güvenlik kamerası görüntüleri ve komşu beyanları delil olabilir. Şüpheli çoğu zaman "çıkmak üzereydim" ya da "kimse çıkmamı söylemedi" diye savunma yapar; bu yüzden uyarının zamanı ve biçimi önem kazanır. Ev sahibi tarafında uyarının yazıyla yapılması, şüpheli tarafında ise çıkma çabasını gösteren mesaj ya da tanık, dosyanın ağırlık merkezini oluşturur.
Uzlaştırma ihtimali
Bu suçta taraflar anlaşabilir. Temel hâlde şikâyet geri alındığında ya da uzlaştırma yoluyla çözüm bulunduğunda dosya kapanabilir. Ancak her dosyada uzlaştırma kabul edilmez; karşı taraf istemezse süreç ceza davasıyla devam eder.
Ne yapmalı
Ev sahibiyseniz çıkma talebini mesajla yazın, tarih ve saati saklayın. Çıkmayan kişiye karşı kolluğu çağırın. Davetli olarak soruşturma geçiriyorsanız, ifade vermeden önce olay akışını, çıkma isteğini ne zaman duyduğunuzu ve ne kadar kaldığınızı net biçimde hazırlayın. Konu dosyaya göre değiştiği için ceza hukuku çalışma alanı sayfasından genel çerçeveyi görebilir, telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; ayrıntılar iletişim sayfasında.
Sık sorulan sorular
Davetle girdiğim evden çıkmazsam suç işlemiş olur muyum?
TCK m. 116/1, rıza ile girdikten sonra buradan çıkmayan kişiyi de cezalandırır. Rızanın sona erdiğinin ev sahibince bildirilmiş olması dosyada belirleyici olur.
Bu suç için şikâyet şart mı?
Temel hâlde evet. Kanun birinci ve ikinci fıkrada 'mağdurun şikâyeti üzerine' diyerek suçu şikâyete bağlamıştır; cebir, tehdit veya gece vakti işlenen dördüncü fıkra hâlinde bu ifade yer almaz.
Ortak kullanılan evde bir kişinin rızası yeterli olur mu?
TCK m. 116/3'e göre aile bireylerinden veya ortak kullanıcılardan birinin rızası varsa hükümler uygulanmaz. Rıza açıklamasının meşru bir amaca yönelik olması gerekir.
Gece vakti kalmanın cezası farklı mıdır?
Fiil cebir veya tehdit kullanılarak ya da gece vakti işlenirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
İşyerinde durum aynı mı?
Açık rıza gerekmeden girilen yerler dışındaki işyerleri ve eklentileri için ceza altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 116
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.