KISACA
- Konut dokunulmazlığı cebir, tehdit veya gece vakti ihlal edilirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir (TCK 116/4).
- Gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayıp doğmasından bir saat öncesine kadar süren zamandır (TCK 6).
- Silahla işlenmesi, birden fazla kişiyle birlikte işlenmesi ve suç örgütünün korkutucu gücünden yararlanılması hâlinde ceza bir kat artırılır (TCK 119/1).
- Silahlı tehdit gibi uzlaştırma dışında kalan bir suç aynı olayda varsa uzlaşma hükümleri uygulanmaz.
Biri gece yarısı kapınızı zorlayıp içeri girdi, ya da siz sabaha karşı bir eve girdiğiniz için şüpheli durumdasınız. İki durumda da soru aynı: bu fiilin cezası, gündüz girişten ne kadar ağır? Kısa cevap şu: TCK 116/4 gece vakti konuta girmeyi bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırır; silah ya da birden fazla kişi varsa TCK 119 cezayı bir kat daha artırır.
Üç basamaklı bir yapı
Konut dokunulmazlığı suçunda ceza basamak basamak büyür. Birinci basamak TCK 116/1'dir: rızaya aykırı girmek ya da rıza ile girip çıkmamak, altı aydan iki yıla kadar hapis. İkinci basamak 116/4'tür: fiil cebir veya tehdit kullanılarak ya da gece vakti işlenmişse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapse çıkar. Üçüncü basamak TCK 119'dur: silahla, tanınmayacak hâle gelerek, birden fazla kişiyle, suç örgütünün korkutucu gücüyle ya da kamu görevinin nüfuzunu kötüye kullanarak işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır.
Hâkim önce somut olaya uygun temel cezayı belirler, sonra artırım hükmünü uygular. Kanun artırım sıralamasını burada ayrıntılı vermiyor; bu yüzden dosyalarda temel cezanın nasıl tespit edildiği gerekçeli kararda yazılı olmak zorundadır ve itirazın en verimli yeri çoğu zaman oradır.
Gece vakti nasıl hesaplanır
Aklınıza gelen "gece on iki" ya da "akşam sekiz" gibi sabit bir saat kanunda yok. TCK 6'ya göre gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat evvele kadar devam eden süredir. Yazın akşam dokuza doğru karanlık basmaz; kışın beş buçukta gece sayılabilir. Bu nedenle dosyada olay günü için güneşin doğuş ve batış saati istenir ve giriş saatinin bu aralığa düşüp düşmediği hesaplanır.
Bu hesap bazen davanın en önemli noktası olur. Giriş tam sınırda, örneğin akşam kararırken yapıldıysa, kamera kaydı, telefon kaydı ya da tanık anlatımıyla dakikaları netleştirmek savunmanın işidir. Saat belirsizse şüpheden sanık yararlanır ilkesi tartışılır, ama bu ilkeyi bir kalıp gibi tekrarlamak yetmez; delillerle gösterilmesi gerekir.
Silahla girmek ne demek
TCK 6/1-f'ye göre silah deyimi yalnızca tabancayla sınırlı değildir. Ateşli silahlar ve patlayıcı maddeler sayılır; saldırı ve savunmada kullanılmak üzere yapılmış her türlü kesici, delici veya bereleyici alet de silahtır. Ayrıca saldırı ve savunma amacıyla yapılmamış olsa bile fiilen saldırıda kullanılmaya elverişli diğer şeyler (sopa, demir çubuk gibi) ile yakıcı, aşındırıcı ya da zehirleyici maddeler de tanımın içinde yer alır. Yani ruhsatsız bir av tüfeğiyle mutfak bıçağı aynı artırım hükmüne bağlanabilir. Bunun doğal sonucu, savunmada silahın somut olarak neyi gösterdiğinin ve fiilin işlenişinde rol oynayıp oynamadığının tartışılmasıdır. Kanundaki ifade "silahla işlenmesi" olduğundan, evde bulunan bir eşyanın giriş sırasında sanığın elinde olup olmadığı dosyada ayrıca ispatlanmak zorundadır.
Burada kafa karıştıran nokta, silahın aynı zamanda başka suçların konusu olabilmesidir. Ruhsatsız silah bulundurma 6136 sayılı Kanun'a göre ayrı bir suçtur. Silahla tehdit TCK 106/2-a uyarınca iki yıldan yedi yıla kadar hapis gerektirir ve konut dokunulmazlığıyla birlikte aynı dosyada yargılanabilir. Yani silahlı bir giriş, tek bir madde değil birkaç suçun bileşimi olabilir.
Uzlaştırma burada işler mi
TCK 116 CMK 253'te uzlaştırma kapsamında sayılan suçlardan biridir. Ancak aynı kanun, uzlaştırma kapsamına giren suçun kapsam dışı bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmesi hâlinde uzlaşma hükümlerinin uygulanmayacağını söyler (CMK 253/3). Silahlı bir girişte silahla tehdit de varsa, 106/2 uzlaştırma listesinde olmadığı için dosya uzlaştırmaya gönderilmeyebilir. Aynı mantıkla, yalnızca geceleyin girmiş ve başka bir fiili olmayan kişi bakımından uzlaştırma yolu açıktır.
Hangi mahkeme, ne kadar sürede
Cezanın üst sınırı üç yıl olduğundan dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Görev tespitinde artırım nedenleri dikkate alınmaz (5235 sayılı Kanun m. 14), dolayısıyla bir kat artırım bu görevi ağır cezaya taşımaz. Dava zamanaşımı hesabında ise nitelikli hâller göz önünde tutulur (TCK 66/3); süre dosyadaki delillere göre hesaplanır ve temel hâldeki süreden uzun olabilir.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: iki arkadaş, kış ayında gece üçte eski bir kiracının dairesinin kapısını tekmeleyerek açıyor; biri elinde sopayla. Bu olayda tartışılacak noktalar sıralıdır: giriş gece vaktine denk geliyor mu, kapıyı zorlamak cebir sayılır mı, sopa silah deyimine girer mi, iki kişinin birlikte işlemesi artırım gerektirir mi ve dairenin hâlâ konut niteliği taşıyıp taşımadığı. Hangi sonucun çıkacağı bu soruların cevabına bağlıdır; baştan tahmin yürütülemez.
Gözaltında ve ifadede yapılan hatalar
Gözaltına alınanlar sıklıkla "sadece konuşmak için girdim" diyerek başlıyor ve ardından çelişen ifadeler veriyor. İlk ifadeyi avukat olmadan vermek, sonradan düzeltilmesi güç sorunlar doğurur. Susma hakkı kullanılabilir; bu hak delil karartma anlamına gelmez. Silahın nerede olduğunu, kapıyı kimin açtığını, evde kimlerin bulunduğunu birbirini tutmayan biçimde anlatmak dosyada aleyhe delil olarak kullanılır.
Mağdur tarafında ise sık görülen hata, olayı ertesi güne bırakmak. Kapı kilidinin kırık hâli, kapıdaki izler, kamera görüntüsü ve komşu ifadeleri zamanla kaybolur. Şikâyet süresi altı aydır (TCK 73), ama delil açısından ilk saatler daha önemlidir.
Dosyanızı anlatmak için
Gece vakti ve silah nitelikleri birbirine eklenince, tek bir fiilden birkaç farklı dava çıkabilir. Hangi maddenin uygulanacağı, tutukluluk riski ve uzlaştırma ihtimali dosyanın ayrıntısına bağlıdır. Gözaltı, ifade çağrısı ya da şikâyet süresi söz konusuysa durumu büroya telefonla ya da WhatsApp'tan anlatmak size zaman kazandırır; iletişim sayfasında bilgiler var. Ceza hukuku alanında yürütülen diğer işleri de görebilirsiniz.
Konuya komşu yazılar: konut dokunulmazlığının ihlali cezası, silahla tehdit ve tutuklama ihtimali, gece vakti hırsızlık ve ağır ceza ile asliye ceza farkı.
Sık sorulan sorular
Geceleyin konuta girmenin cezası kaç yıl?
TCK 116/4'e göre fiil gece vakti işlenmişse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Fiil cebir veya tehdit kullanılarak işlenmişse de aynı fıkra uygulanır. Fıkrada seçenek olarak adli para cezası yazmaz; hapsin çevrilmesi ya da ertelenmesi ancak TCK 50 ve 51'deki genel şartlar varsa gündeme gelir.
Gece vakti ne zaman başlar, ne zaman biter?
TCK 6'ya göre güneşin batmasından bir saat sonra başlar ve doğmasından bir saat öncesine kadar devam eder. Saat 22.00 gibi sabit bir sınır yoktur; mevsime ve güneşin doğuş-batış saatine göre değişir, bu nedenle olay günü için takvimden bakılır.
Silahla konuta girmek ne kadar ceza verir?
Silahla işlenmesi TCK 119/1-a uyarınca verilecek cezanın bir kat artırılmasını gerektirir. Silah kullanılarak tehdit de edilmişse ayrıca tehdit suçunun nitelikli hâli (TCK 106/2) gündeme gelir.
Gece vakti konuta giren kişi tutuklanır mı?
Kanunda bu suç için otomatik tutuklama yoktur. Temel hâlde (116/1) üst sınır iki yıl olduğundan CMK 100/4 gereği tutuklama kararı verilemez; 116/4 ya da 119 artırımı bu sınırı aşar. Aşıldığında hâkim, kuvvetli şüphe ve tutuklama nedeni arar ve adli kontrolün yeterli olup olmadığını tartar (CMK 100). Silah, tehdit veya ısrarlı bir geçmiş varsa risk daha yüksek değerlendirilebilir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 6, 50, 51, 66, 73, 106, 116, 119
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100, 253
- 5235 sayılı Kanun m. 11, 14
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.