KISACA
- TCK 104/1: cebir, tehdit ve hile olmaksızın on beş yaşını bitirmiş çocukla cinsel ilişkide bulunan kişi, şikâyet üzerine iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır.
- Çocuk on beş yaşını tamamlamamışsa ya da fiilin anlam ve sonuçlarını algılayamıyorsa fiil bu madde değil, çocuğun cinsel istismarı olarak TCK 103'te değerlendirilir; temel ceza sekiz yıldan on beş yıla kadardır.
- Fail, çocukla arasında evlenme yasağı bulunan biriyse ya da evlat edinme öncesi bakım ve koruyucu aile ilişkisi varsa şikâyet aranmaz ve ceza on yıldan on beş yıla kadardır (TCK 104/2-3).
- Yaş sınırı reşitlik yaşı olan on sekiz değildir; ilişkinin cebir, tehdit veya hileyle sağlanıp sağlanmadığı ise dosyanın hangi maddeye gireceğini belirler.
Adı "reşit olmayanla cinsel ilişki", ama sınır reşitlik yaşı olan on sekiz değil, on beştir. TCK 104/1'e göre cebir, tehdit ve hile olmaksızın on beş yaşını bitirmiş çocukla cinsel ilişkide bulunan kişi, şikâyet üzerine iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır. Çocuk on beşini tamamlamamışsa dosya başka bir maddeye geçer ve ceza çok ağırlaşır.
Madde 104 ne zaman devreye girer
Üç koşul birlikte aranır. Çocuk on beş yaşını bitirmiştir. Ortada cinsel ilişki vardır. Ve ilişki cebir, tehdit veya hile ile sağlanmamıştır. Üçünden biri eksikse tablo değişir.
On beşini bitirmemiş çocukta rıza önemsizdir: ona karşı yapılan her türlü cinsel davranış TCK 103/1-a kapsamında istismardır. On beşini bitirmiş ama fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş çocukta da yine 103 uygulanır. İlişki cebir, tehdit, hile ya da iradeyi etkileyen başka bir nedenle kurulmuşsa, çocuk on yedi yaşında bile olsa, 104 yerine 103/1-b devreye girer. Savcılık iddianameyi yazarken maddeyi 104 mü 103 mü seçerse ceza aralığı kökten değişir; bu yüzden dosyada ilk bakılan şey çocuğun doğum tarihi ve ilişkinin nasıl başladığıdır.
Ceza aralıkları
Temel hâl 104/1'dir: iki yıldan beş yıla kadar hapis ve şikâyet şartı. Bu alt sınır altı aydı; 2014 değişikliğiyle iki yıla çıktı.
Suçun mağdur ile arasında evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenmesi 104/2'de ayrıca düzenlenmiştir: şikâyet aranmaz ve ceza on yıldan on beş yıla kadardır. Evlenme yasakları Türk Medeni Kanunu'nun 129. maddesinde sayılır: üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri, kayın hısımlığında eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu, evlat edinen ile evlatlık. Aile içi yönü aile içinde çocuğa cinsel istismar ve ensest yazısında ayrıca ele alıyorum.
104/3, evlat edineceği çocuğun evlat edinme öncesi bakımını üstlenen ya da koruyucu aile ilişkisi çerçevesinde koruma, bakım ve gözetim yükümlülüğü olan kişiyi aynı ağır cezaya bağlar: şikâyet aranmaz, on yıldan on beş yıla kadar hapis.
Hangi mahkeme bakar
Mahkemenin görevi cezanın üst sınırına göre belirlenir; nitelikli hâller bu hesaba katılmaz (5235 sayılı Kanun m. 14). 104/1'in üst sınırı beş yıl olduğu için asliye ceza mahkemesi görevlidir. 104/2 ve 104/3'te üst sınır on beş yıl, yani on yılı aşıyor; bu dosyalara ağır ceza mahkemesi bakar (m. 12). Tutuklama bakımından da fark var: çocukların cinsel istismarı (madde 103) CMK 100/3'teki katalog suçlar arasında sayılır, 104 ise orada yer almaz.
Fail de çocuksa
Bu suçta fail ile mağdur arasında bir yaş farkı aranmaz. İki lise öğrencisi arasındaki rızaya dayalı ilişki bile, şikâyet gelirse, teorik olarak 104'ün konusu olabilir. Ancak fail çocuksa TCK 31 devreye girer. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış olanın ceza sorumluluğu yoktur. On iki ile on beş yaş arasında algılama yeteneğine bakılır; yeterli algılama yoksa ceza yerine çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanır. On beşini doldurmuş ve on sekizini doldurmamış faile verilecek hapis cezası kural olarak üçte bir oranında indirilir. 31. maddenin ayrıntısı 2026 Ağustos'unda 7593 sayılı Kanunla değişti; bu dosyalarda suç tarihine göre hangi metnin uygulanacağı ayrıca bakılır. Çocuk failin yargılanması için suça sürüklenen çocuğun cinsel suçtan yargılanması yazısına bakabilirsiniz.
Yaşı bilmemek bir savunma olabilir mi
TCK 30/1 uyarınca suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kimse kasten hareket etmiş olmaz. Mağdurun çocuk olması ve yaşı bu unsurlardandır. Dosyada sık görülen cümle şu: "Kendisi on sekiz yaşında olduğunu söyledi." Mahkeme bu beyanı yazışmalar, tanışma ortamı, çocuğun görünüşü, çevresi, okul bilgisi gibi olgularla birlikte değerlendirir. Savunmanın kabul edilmesi için beyanın inandırıcı olması ve çevrede yaşı açık eden işaretlerin bulunmaması gerekir. Yaş hatasının hangi yönde işlediği de önemlidir: on yedi yaşındaki birini on dokuz sanmak 104 sonucunu değiştirmez, çünkü o yaş da 104/1 kapsamındadır; asıl sonuç doğuran hata, on dört yaşındaki birini on altı sanmaktır.
Soruşturma ve yargılama nasıl ilerler
Şikâyet ya da ihbar savcılığa ulaştığında ilk iş çocuğun yaşının nüfus kaydıyla tespit edilmesidir. Ardından çocuğun beyanı uzmanlar eşliğinde alınır ve şüpheliden ifade istenir. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime götürme için zorunlu süre (en çok on iki saat) hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; toplu işlenen suçlarda savcı her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün daha uzatabilir (CMK 91). 104/1 tutuklama nedeninin kendiliğinden var sayıldığı katalog suçlar arasında yer almaz; yine de kaçma şüphesi ya da delil karartma gibi somut nedenler bulunursa tutuklama, adli kontrol yetmediğinde mümkündür. 103 ise katalog suçtur. Bu fark, benzer görünen iki dosyada ilk günlerin çok farklı geçmesine yol açar.
İddianame kabul edilirse yargılama asliye ceza mahkemesinde başlar. Duruşmada çocuğun yeniden dinlenmesi, ancak maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından zorunlu görülürse gündeme gelir. Sanığın savunması, iki tarafın ilişkiyi nasıl tanımladığı, yazışmalar ve tanıklar hâkimin gerekçesini oluşturur.
Erteleme ve HAGB mümkün mü
Alt sınır iki yıl olduğundan, hapis cezasının iki yıl ya da daha az olması için ya alt sınırdan hüküm kurulması ya da takdiri indirim nedenleri (TCK 62, cezanın altıda birine kadarı indirilir) gerekir. Bu noktaya ulaşılırsa erteleme (TCK 51) ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK 231) düşünülebilir. Erteleme için daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapse mahkûm olmamış olmak ve mahkemenin yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması gerekir. HAGB'de ayrıca mağdurun uğradığı zararın giderilmesi aranır. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK 253/3).
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: yirmi iki yaşındaki bir genç, sosyal medyada tanıştığı ve profilinde on sekiz yazan biriyle buluşuyor. Ortada cebir ya da tehdit yok. Haftalar sonra kızın ailesi şikâyet ediyor. Savcılık önce nüfus kaydındaki doğum tarihine bakar. Çocuk on beşini bitirmişse 104/1 gündeme gelir; on dört yaşındaysa dosya 103'e geçer ve gencin "profilde on sekiz yazıyordu" savunması yazışmalar ve ortam bilgileriyle sınanır. Aralarında evlenme yasağı bulunan biri olsaydı şikâyet gerekmezdi. Sonuç tahmin edilemez; doğum tarihi, yazışmalar ve ilişkinin nasıl başladığı belirleyici olur.
Bu dosyalarda sık düşülen hatalar
İki yanlış fikir yaygın: "On sekizinden küçükse her ilişki suç" ve "on altı yaşındaysa sorun yok". İkisi de eksik. Şikâyetçi aileyle görüşüp "halledelim" demek, para ya da baskı teklif etmek, sonradan ek bir suçlamaya yol açabilir; mağdur üzerinde baskı girişimi tutuklama nedeni sayılabilir (CMK 100/2-b). Karşı tarafın yaşını gösteren mesajları silmek de savunmayı zayıflatır; çünkü yaş hatası savunması çoğunlukla tam da o yazışmalara dayanır. Şikâyet ile süre ilişkisini reşit olmayanla cinsel ilişki şikâyete bağlı mı yazısında bulabilirsiniz.
Ne zaman aranmalı
Hakkınızda şikâyet varsa, kolluktan ifade çağrısı aldıysanız ya da çocuğunuzun ilişkisi nedeniyle başvuru düşünüyorsanız, hangi maddeye girdiğini doğru belirlemek ilk iştir. İfadeden önce durumunuzu anlatmak için bizi arayabilir veya WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Çalışma çerçevemiz için ceza hukuku sayfasına, 103 kapsamının ayrıntısı için çocuğun cinsel istismarı cezası yazısına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Reşit olmayan biriyle rızasıyla ilişki yaşamak suç mu?
Çocuk on beşini bitirmişse ve ilişki cebir, tehdit ya da hile olmadan yaşanmışsa fiil TCK 104/1'e girer; şikâyet üzerine iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörülür. Çocuk on beşini tamamlamamışsa rızanın hukuki bir önemi yoktur ve fiil TCK 103 kapsamında çok daha ağır cezalandırılır.
On yedi yaşındaki biriyle ilişkiye girdim, şikâyet olmazsa ne olur?
Aranızda evlenme yasağı yoksa ve ilişki rızaya dayalıysa şikâyet olmadan soruşturma yapılamaz (TCK 104/1). Şikâyet hakkı için altı aylık süre vardır (TCK 73). Evlenme yasağı bulunan kişiler arasında ise şikâyet aranmaz.
Karşımdakinin yaşını bilmiyordum, bu bir savunma olur mu?
Çocuğun yaşı suçun maddi unsurlarındandır; bilmeyen kişi kasten hareket etmiş olmaz (TCK 30/1). Ancak mahkeme bu beyanı tek başına kabul etmez; profil bilgileri, görünüş, ortam ve yaşı açıklayan işaretler dosyada tek tek tartılır.
Fail de çocuksa ceza nasıl uygulanır?
Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış olanın ceza sorumluluğu yoktur. On iki ile on beş yaş arasında algılama yeteneğine bakılır; on beşi dolduran ama on sekiz yaşını doldurmayanın cezası kural olarak üçte bir oranında indirilir (TCK 31).
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 30, 31, 51, 62, 66, 73, 103, 104
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 91, 100, 231, 253
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 129
- 5235 sayılı Kanun m. 11, 12, 14
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.