Hamile kadının hapis cezası infazı ertelenir mi

Hapis cezası kesinleşmiş bir kadın gebeyse ya da yakın zamanda doğum yapmışsa kanun cezanın hemen başlamamasını öngörür. 5275 sayılı Kanun m. 16/4 bunu açıkça düzenler; yine de bu kural mutlak değildir ve birkaç istisnası vardır.

Kural nedir?

Madde 16/4'e göre hapis cezasının infazı, gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş bulunan kadınlar hakkında geri bırakılır. Buradaki iki ölçüt bağımsızdır: gebelik devam ediyorsa erteleme olur; doğum yapılmışsa doğumdan sonraki bir yıl altı ay boyunca erteleme sürer. Süre doğum tarihinden başlar, yani bebeğin yaşı belirleyicidir.

İnfazın geri bırakılması cezanın silinmesi anlamına gelmez, yalnızca başlamasını bekletir. Süre dolunca infaz devam eder ya da başlar. Cezanın nasıl hesaplanacağı konusunda koşullu salıverilme hesabı yazısına bakabilirsiniz.

Çocuk anneyle kalmıyorsa

Kanun, aynı fıkranın ikinci cümlesinde şunu söyler: çocuk ölmüş veya anasından başka birine verilmişse, doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz olunur. Erteleme, anne ile bebeğin birlikte kalmasını korumak için tanındığından, çocuk annenin bakımından ayrılırsa bu gerekçe zayıflar ve süre kısalır. Aile, çocuğun bakımı konusunda yaşanacak değişikliklerin hukuki sonucunu önceden bilmelidir.

Cezaevinde hamile kalanlar

Madde 16/5 ayrı bir ihtimali düzenler. Kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalanlardan koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalanlar ile eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılanlar hakkında dördüncü fıkra hükümleri uygulanmaz. Bu kişilerin cezasının dördüncü fıkrada öngörülen kısmı, ceza infaz kurumlarında kendileri için düzenlenen uygun yerlerde infaz olunur. Bu hükmün kapsamı dar ve dosyaya özgüdür; kalan süre hesabı doğru yapılmadan yorum yapmak yanıltıcı olur.

Cezaevinde bebekle kalma hakkı ayrı bir konudur ve cezaevinde bebekle kalma hakkı yazısında anlatılır.

Çocuğu hasta olan anne için ayrı yol

Gebelik dışında, çocuğun sağlık durumuna bağlı bir erteleme de mümkündür. Madde 16/A, toplam on yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm kadın hükümlünün, engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç olan ya da ağır hastalığa maruz kalan on sekiz yaşını doldurmamış çocuğu bulunması ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağının değerlendirilmesi hâlinde cezanın infazının Cumhuriyet Başsavcılığınca bir yıla kadar ertelenebileceğini söyler. Süre her defasında altı ayı geçmemek üzere en çok dört kez uzatılabilir. Erteleme süresi içinde zamanaşımı işlemez.

Bu yolun hamilelik ertelemesiyle karıştırılmaması gerekir. Gebelikte tehlike değerlendirmesi aranmaz; çocuk hastalığında ise sağlık raporu ve tehlike değerlendirmesi bulunur.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

Hapis cezası kesinleşmiş bir kadının gebelik raporunu savcılığa sunduğunu varsayın. İnfaz başlamadan evvel bu belge dosyaya eklenir ve geri bırakma talebi değerlendirilir. Doğum yapıldıktan sonra doğum belgesi sunulur, bir yıl altı aylık süre bu tarihten hesaplanır. Süre dolduğunda ceza infaz edilir; bu aşamada konutta infaz gibi başka hükümler de gündeme gelebilir. Örnek yalnızca akışı göstermek içindir.

Konutta infaz da gündeme gelebilir

Madde 110 uyarınca kadınların mahkûm oldukları toplam üç yıl veya daha az süreli hapis cezası konutta çektirilebilir ve karar infaz hâkimine aittir. Doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçen kadınlar için m. 110/4 daha geniştir: toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezası konutta çektirilebilir; ancak talep için doğum tarihinden itibaren bir yıl altı ayın geçmemiş olması gerekir. Bu, gebelik ertelemesinin bittiği anda ikinci bir seçenek olabilir. Ayrıntılar için yaşlı ve kadın hükümlülerde konutta infaz yazısına bakın. Hafta sonu ya da gece infazı seçeneği de bu madde kapsamındadır; yöntemi hafta sonu ve gece infazı yazısında bulabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, belgeyi geç sunmaktır. Gebelik raporu ve doğum belgesi tebligat gelmeden hazır olmalıdır. İkinci hata, bir yıl altı aylık sürenin doğrudan cezaevi girişinden başladığını sanmaktır; süre doğum tarihinden itibaren hesaplanır. Üçüncüsü, çocuğun bakımına ilişkin değişikliklerin ertelemeyi etkileyeceğini bilmemektir.

Savcılığa başvuru ve belgeler

İnfaz sürecini yürüten Cumhuriyet savcılığına yapılan başvuruya gebelik durumunu gösteren sağlık raporu, kimlik bilgileri ve kesinleşmiş hükme ait bilgiler eklenir. Doğum yapılmışsa doğum belgesi ve çocuğun nüfus kaydı sunulur. Kadının gebelik sürecindeki tıbbi durumu ayrıca rapor edilirse, erteleme kararı daha açık biçimde gerekçelendirilebilir. Süre dolmadan önce yeniden başvuru gerekip gerekmediği dosyanın durumuna göre değişir; bu yüzden erteleme kararında yazan tarihleri not edin ve süre bitimine yakın bir zamanda avukatınızla görüşün. Çocuğun bakımını üstlenecek kişiler, babaanne, anneanne ya da başka yakınlar, önceden belirlenmelidir. Böylece bir infaz çağrısı geldiğinde aile hazırlıksız yakalanmaz ve çocuğun düzeni kesintiye uğramaz. Tüm bu belgeler tek dosyada tutulursa işlemler hızlanır.

Erteleme bitince ne olur?

Bir yıl altı aylık süre dolduğunda ya da çocuğun ölmesi veya başkasına verilmesi gibi bir durum ortaya çıktığında ceza infaz edilir. Hükümlü, tebliğ edilen tarihte kuruma gitmezse yakalama süreci başlayabilir. Bu aşamaya gelmeden önce konutta infaz, açık cezaevi ya da denetimli serbestlik gibi seçeneklerin dosyaya uyup uymadığı değerlendirilmelidir. Süre bitiminden en az birkaç hafta önce hazırlık yapmak çoğu zaman en doğru yaklaşımdır.

Yakınlar için küçük bir kontrol listesi

Gebelik raporunun tarihi, tahmini doğum tarihi, doğum sonrası belge, çocuğun kimlik kaydı ve ertelemenin bitiş tarihi tek bir kâğıtta toplanmalıdır. Savcılıktan gelen her yazının tebliğ tarihi not edilir. Çocuğun sağlık kayıtları, özellikle aşı kartı ve doktor raporları dosyada saklanır; çünkü sonradan çocuk hastalığı nedeniyle ayrı bir erteleme istenirse bu belgeler gerekecektir. Ailede kimin telefonla takip yapacağı da baştan belirlenirse yazışmalar dağılmaz.

Ne zaman destek almalı?

Cezaevine girme çağrısı geldiyse süre önemlidir. Bu konuda cezaevine girme çağrısı gelince ne yapılır yazısını okuyun. Dosyanız ayrıntıya bağlıdır: ceza süresi, doğum tarihi, çocuğun durumu ve infaz kurumu türü sonucu değiştirir. Ceza hukuku çalışma alanı sayfamızdan bilgi alabilir, iletişim sayfasındaki telefonu arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Acil durumda belgelerin erken sunulması, gereksiz bir kurum girişini önleyebilir.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 16, 16/A, 110

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.