KISACA
- Sırf huzur ve sükûnunu bozmak amacıyla bir kimseye ısrarla telefon etmek, gürültü yapmak ya da aynı amaçla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunmak TCK m. 123 uyarınca üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır.
- Kanun metninde saat sınırı yoktur; gece olması suçun şartı değil, rahatsız etme amacının ve ısrarın güçlü bir göstergesidir.
- Soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır; şikâyet süresi fiili ve failin kim olduğunu öğrenmeden itibaren altı aydır (TCK m. 73).
- Tek bir arama ya da tek bir zil çalışı genellikle yetmez; kanun ısrar arar.
- Davranış ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesi yaratacak biçimde sürüyorsa ısrarlı takip (TCK m. 123/A) gündeme gelebilir.
Gece yarısı telefon çalıyor, açınca ses yok. Yirmi dakika sonra tekrar çalıyor, ardından kapı zili. Böyle bir durumda suç duyurusunda bulunup bulunamayacağınızı soruyorsanız cevap kısa: evet, bu davranış TCK 123'ün konusudur. Madde, sırf huzur ve sükûnunu bozmak amacıyla bir kimseye ısrarla telefon edilmesini, gürültü yapılmasını ya da aynı amaçla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulmasını suç sayar ve cezayı üç aydan bir yıla kadar hapis olarak belirler.
Kanun tam olarak ne diyor?
TCK 123/1'in üç unsuru var. İlki amaç: fiilin tek gayesi karşı tarafın huzurunu bozmak olmalı. İkincisi ısrar: bir kez aramak, bir kez zile basmak yetmez. Üçüncüsü yöntem: telefon etmek, gürültü yapmak ya da benzeri hukuka aykırı bir davranış. Kapı çalıp kaçmak, pencerenin altında bağırmak, sürekli korna çalmak son gruba girebilir.
Maddede adli para cezası seçeneği yok; öngörülen ceza hapistir. Bu, herkesin hapse girdiği anlamına gelmez. Cezanın üst sınırı bir yıl olduğundan mahkeme, şartları varsa hapis cezasını seçenek yaptırıma çevirebilir ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kurumlar gündeme gelebilir. Bunlar dosyadaki somut duruma bağlıdır.
Gece olması neyi değiştirir?
Kanunda saat sınırı yok. Gündüz yapılan ısrarlı aramalar da suç olabilir, gece yapılan tek bir arama da suç olmayabilir. Gecenin işlevi başka: karşı taraf uyurken ya da dinlenirken arama yapılması, fiilin rahatsız etme amacıyla yapıldığını gösteren güçlü bir ipucudur. Bir alacak hatırlatması için akşam altıda yapılan arama ile gece üçte, üst üste yapılan arama arasındaki fark, amaç tartışmasında belirleyici olur.
Yine de gece olması otomatik mahkûmiyet getirmez. Savcı ve hâkim aramaların sayısına, aralarındaki süreye ve arayanın neden aradığına bakar.
Telefonla rahatsız etmede neler delil olur?
Operatörden alınabilen arama dökümü, gelen numaranın kayıtları, ekran görüntüleri ve varsa konuşma kaydı delildir. Numara gizliyse ya da başkasına aitse savcılık kayıtları isteyerek hat sahibini belirlemeye çalışır. Kapı zili için ise apartman ya da sokak kamerası, komşu tanıklığı ve zil sesinin kaydı işe yarar.
Küçük ama can sıkıcı bir ayrıntı var: kamera görüntüleri belirli bir süre sonra silinir. Şikâyeti geciktirirseniz savcılığın isteyeceği görüntü kalmayabilir. Ekran görüntülerini hemen alın, kamera sahibine görüntüyü saklaması için yazılı başvuru yapın.
Şikâyet süresi ve nasıl yapılır?
Suç şikâyete bağlıdır. TCK 73'e göre fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlayarak altı ay içinde şikâyette bulunmazsanız soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Şikâyeti Cumhuriyet başsavcılığına dilekçeyle, emniyette ya da jandarmada tutanakla yapabilirsiniz. Dilekçede olayın tarihini, saatlerini, arama sayısını ve elinizdeki delilleri sayın.
Şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma girişimi yapılır (CMK m. 253). Dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir, görevlendirilen uzlaştırmacı taraflara teklifte bulunur; taraflar anlaşırsa dosya kapanır (CMK 253/4). Ayrıntıyı huzur ve sükûnu bozmada şikâyet, uzlaştırma ve zamanaşımı yazısında bulabilirsiniz.
Sınır nerede: ısrarlı takip ve konut dokunulmazlığı
Aramalar ve zil çalmalar bir kişiye yönelmiş, onu korkutan bir takibe dönüşüyorsa TCK 123/A devreye girer. Bu madde, ısrarlı biçimde iletişim araçlarıyla temas kurmaya çalışarak kişide ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesi yaratan faile altı aydan iki yıla kadar hapis öngörür. Boşandığı eşe karşı ya da uzaklaştırma kararına rağmen işlenirse ceza bir yıldan üç yıla çıkar. İki madde arasındaki ayrımı ısrarlı takip ile huzur ve sükûnu bozma farkı yazısında anlattık. Eski eşiniz söz konusuysa boşandığım eş beni takip ediyor yazısı da işinize yarar.
Rahatsız eden kişi kapıdan sonra içeri girmeye kalkarsa tablo değişir; konut dokunulmazlığının ihlali gündeme gelir (TCK m. 116). Cezasını konut dokunulmazlığının ihlali cezası yazısında okuyabilirsiniz.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi, komşusuyla yaşadığı anlaşmazlık yüzünden bir hafta boyunca gece ikiden sonra komşusunun kapı zilini çalıyor, iki kez de telefonla arayıp kapatıyor. Mahkemenin tartacağı noktalar şunlar: aramalar ve zil çalmaları yeterince ısrarlı mı, amaç sırf rahatsız etmek mi, komşuluk kavgasında başka bir meşru gerekçe var mı, kayıt ya da görüntüyle fail gerçekten tespit edilebiliyor mu? Sonucu bu etkenlerin dosyadaki durumu belirler; baştan kesin bir tahmin yapılamaz.
Şikâyet edilen taraf için
Aranan değil de şikâyet edilen taraftaysanız, ifade çağrısı geldiğinde avukat isteme ve susma hakkınız var. Aramanızın bir alacak, iş ya da acil bir sağlık durumu gibi meşru bir nedene dayandığını belgeyle gösterebilirsiniz; bu, amaç unsurunu tartışmalı kılabilir. Mesajları silmek ya da numarayı değiştirmek durumu düzeltmez, aksine şüphe doğurur.
Dava nerede görülür, zamanaşımı ne kadar?
Üst sınırı bir yıl olan bu suçun davasına asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m. 11). Dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e); fakat şikâyet süresi çok daha kısa olduğundan asıl takip edilecek süre altı aydır.
Sık yapılan hatalar
Birincisi, şikâyeti "bir daha yapmaz" diyerek ertelemek. Altı ay hızlı geçer. İkincisi, ekran görüntüsü almadan numarayı engellemek; engellemek rahatlatır ama delili zayıflatabilir, önce görüntü alın. Üçüncüsü, rahatsız edene karşılık verirken tehdit ya da hakaret etmek: o zaman kendi aleyhinize ayrı bir suç doğabilir. Bu yüzden tehdit suçunun cezası ve artırım hâlleri yazısına da göz atın.
Hangi adımı ne zaman atmalı?
Dosyanın seyri aramaların içeriğine, tarafların ilişkisine ve elinizdeki kayıtlara göre değişir. İster rahatsız edilen ister şikâyet edilen taraf olun, durumunuzu anlatmak için büroyu telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; bilgiler iletişim sayfasında. Altı aylık şikâyet süresi işlediği için tarihleri erkenden netleştirmek zaman kazandırır. Konuyla ilgili diğer yazılar için ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Gece birini telefonla aramak tek başına suç olur mu?
Tek bir arama TCK 123'ün aradığı ısrarı genellikle oluşturmaz. Suç için amacın sırf karşı tarafın huzurunu bozmak olması ve davranışın tekrarlanması gerekir. Arama bir borç, iş ya da acil durum gibi meşru bir nedene dayanıyorsa amaç unsuru da tartışmalı hâle gelir.
Kapıyı çalıp kaçan çocuklar için ceza verilir mi?
Fiil, ısrarlı ve rahatsız etme amaçlıysa aynı madde kapsamında düşünülebilir; ancak failin yaşı belirleyicidir. Yaşa göre çocuklar hakkında özel hükümler uygulanır ve çok küçük çocuklara ceza verilmez. Pratikte çoğu zaman aileyle görüşmek ve olayı tutanağa geçirtmek sonuç verir.
Rahatsız eden kişiyi tanımıyorsam şikâyet edebilir miyim?
Evet. Şikâyet süresi failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başladığı için kimliği bilinmeyen kişi hakkında da suç duyurusunda bulunabilirsiniz. Arama kayıtları ve kamera görüntüleri savcılık tarafından istenerek fail tespit edilmeye çalışılır.
Şikâyetimden vazgeçersem ne olur?
Suç şikâyete bağlı olduğundan, kovuşturma aşamasında şikâyetten vazgeçme davanın düşmesine yol açar (TCK m. 73/4). Vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (73/6). Davanın düşmesi tazminat davasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz (74/2); ancak vazgeçerken şahsi haklarınızdan da vazgeçtiğinizi ayrıca açıklarsanız hukuk mahkemesinde de dava açamazsınız (73/7).
Aynı kişi hem arıyor hem kapıya geliyorsa hangi madde uygulanır?
Davranış yalnızca rahatsız etme amaçlıysa TCK 123, kişide ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesi doğuruyorsa TCK 123/A düşünülür. Hangisinin uygulanacağını mesajların içeriği, sıklığı ve mağdura etkisi belirler.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 73, 74, 116, 123, 123/A
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
- 5235 sayılı Kanun m. 11
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.