KISACA
- Israrlı takip suçu boşandığı eşe ya da hakkında ayrılık kararı verilen eşe karşı işlenirse ceza altı aydan iki yıla değil, bir yıldan üç yıla kadar hapistir (TCK 123/A/2-a).
- Nitelikli hâl yalnızca bu bentle sınırlı değildir; mağdurun konutunu, iş yerini ya da okulunu değiştirmesi veya hakkında yaklaşmama tedbiri bulunması da aynı artırımı doğurur.
- Eski sevgili, nişanlı ya da resmî nikâhı olmayan eş bu bentte açıkça sayılmamıştır; onlar için temel hâl ya da diğer bentler değerlendirilir.
- Suç şikâyete bağlıdır, uzlaştırma yapılamaz; şikâyet süresi fiili ve failin kimliğini öğrendiğiniz günden başlayarak altı aydır.
- 6284 sayılı Kanun ile hâkimden yaklaşmama ve iletişim kurmama tedbiri istenebilir; tedbire aykırılık zorlama hapsi sonucu doğurur; uzaklaştırma ya da yaklaşmama tedbiri verilmiş failin takibi ayrıca daha ağır cezaya bağlanır.
Boşandığınız eş sizi ısrarla arıyor, iş yerinizde bekliyor ya da yeni hayatınızı arkadaşlarınız üzerinden soruyorsa, TCK 123/A'nın temel hâlinden ağır bir hüküm devrede olabilir. Maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi, suçun "ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı" işlenmesini nitelikli hâl sayıyor ve cezayı bir yıldan üç yıla kadar hapse çıkarıyor. Temel hâlde ceza altı aydan iki yıla kadardır.
Bentte kimler var
TCK 123/A/2-a üç grup sayar: çocuk, ayrılık kararı verilen eş ve boşandığı eş. Ayrılık kararı, TMK 171'e göre bir yıldan üç yıla kadar verilebilen ayrılık hükmüdür; boşanma değildir ama evlilik bağı süren ve fiilen ayrı yaşanması gereken bir dönemdir. Boşandığı eş ise boşanma kararı kesinleşmiş olan eştir.
Bentte sayılmayanlar da var. Resmî nikâh olmadan birlikte yaşayan eski partner, nişanlı ya da eski sevgili, kanunun sözüne göre bu bendin içinde değildir. Onların durumunda ceza temel hâl üzerinden başlar; ama fiil başka bir nitelikli hâle girebilir. Bu ayrımı eski sevgili ve iş arkadaşı davranışlarını anlattığımız ayrı yazıda ele aldık.
Diğer nitelikli hâller de var
Bir yıldan üç yıla kadar hapis, yalnızca (a) bendiyle sınırlı değil. Aynı fıkra iki hâli daha sayar. Takip nedeniyle mağdur okulunu, iş yerini ya da konutunu değiştirmişse veya okulunu ya da işini bırakmışsa (b), ya da fail hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula, iş yerine yaklaşmama tedbiri verilmişse (c) ceza yine aynı aralıktadır. Eski eşin takibinde bu üç bent bir arada gündeme gelebilir; ama her biri için ayrı artırım yapılmaz, fıkra tek bir yeni ceza aralığı koyar.
Boşanma davası açıldıktan sonra hâkim TMK 169 uyarınca geçici önlemleri kendiliğinden alabilir. Bu önlemler mal rejimini, çocukları ve barınmayı düzenler; takip ve rahatsız etme açısından ise 6284 sayılı Kanun'un tedbirleri daha doğrudan işe yarar.
Mağdur için ceza dışında ne var
Ceza davası geçmiş fiili cezalandırır. Bugünkü güvenliğiniz için 6284 sayılı Kanun'a başvurabilirsiniz. Kanun, tek taraflı ısrarlı takip mağdurunu da kapsıyor (m. 1). Hâkim, fail hakkında iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme, size, konutunuza, okulunuza ve iş yerinize yaklaşmama gibi tedbirler verebilir (m. 5). Tedbir talebi ilgilinin başvurusu, Bakanlık ya da kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir; bu başvuru en yakın hâkimden, mülki amirden ya da kolluk biriminden istenebilir (m. 8/1). Karar ilk defasında en çok altı ay için verilir, gerekirse uzatılır. Tedbirin gereklerine aykırı hareket eden kişi hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur; tekrarında bu süre onbeş günden otuz güne çıkar (m. 13).
Dikkat edilecek bir nokta: tedbir kararı verildikten sonra devam eden her temas, ihlal olarak kayda geçer; hakkında uzaklaştırma ya da yaklaşmama tedbiri verilmiş failin takibi ise TCK 123/A/2-c nedeniyle ceza aralığını da yukarı çeker. Bu nedenle ihlal anlarını tarih ve saatle kaydetmek önemlidir.
Şikâyet ve süre
TCK 123/A/3, suçun soruşturulmasını şikâyete bağlıyor. TCK 73/1 şikâyet süresini altı ay olarak belirler; TCK 73/2 süreyi fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlatır. CMK 253/3 ısrarlı takipte uzlaştırmayı yasaklar; yani karşı tarafla "barışarak" dosyayı bitirmek yerine şikâyetten vazgeçme yolu ancak TCK 73/4 gereği kovuşturmayı etkiler. Vazgeçmeden önce hem tedbirleri hem de takibin yeniden başlama riskini düşünmek gerekir.
Dava asliye ceza mahkemesinde görülür; ceza üst sınırı üç yıl olduğundan dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK 66/1-e). Şikâyetin nasıl yapılacağı ve hangi delillerin toplanacağı için şikâyet ve delil rehberi yazısına, süre ayrıntıları için şikâyet süresi ve zamanaşımı yazısına bakabilirsiniz.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: Boşanma kararı geçen yıl kesinleşmiş bir kadın, eski eşinin yeni iş yerini öğrenip iki hafta boyunca akşamları çıkışta beklediğini, her gün altı yedi kez aradığını ve ortak arkadaşlar üzerinden mesaj gönderdiğini anlatıyor. Kadın artık işten başka kapıdan çıkıyor, bir kez de iş yerinden izin alarak güvenlik nedeniyle başka bir şubeye geçmeyi talep etmiş olsun. Bu somut bilgiler, hem (a) bendini hem de (b) bendini tartışmaya açar. Hâkimin neye karar vereceği tahmin edilemez; gösterilen şey, hangi olguların hangi bende bağlandığıdır.
Sık yapılan hatalar
Birincisi, takibi "ortak çocuk bahanesiyle" karşılıksız bırakmak: telefon açıp çocuk konusunu konuşmaya devam etmek, zamanla her konuşmayı çocuk dışı konulara taşıdığında delil karışıklığına yol açar. İletişimi kısa yazılı mesaja indirmek ve gerisine yanıt vermemek daha sağlamdır.
İkincisi, süre hesabını boşanma tarihinden yapmak: şikâyet süresi boşanmayla değil, fiili öğrenmeyle işler. Üçüncüsü, delillerin tek kopyasını telefonda bırakıp telefonu değiştirmek. Dördüncüsü, tehdit içeren bir mesajı ısrarlı takip dilekçesine koymayıp ayrıca suç duyurusunda bulunmamak; mesaj tehdit içeriyorsa tehdit suçunun cezası ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Kayıt tutmanın önemi
Nitelikli hâlin uygulanması için boşanma ya da ayrılık kararının bulunması gerekir; bu yüzden karar örneğini ve kesinleşme bilgisini şikâyet dosyasına ekleyin. Takip eden davranışların tarihini, saatini ve biçimini ayrı ayrı not edin. Savcı, nitelikli hâli ancak bu belgelerle somut olarak değerlendirebilir.
Çocuk varsa durum nasıl değişir
Ortak çocuk nedeniyle iletişim kurmak zorunda kalan eşler arasında sınır inceleme konusu olur. Velayet ya da kişisel ilişki düzenlemesi kapsamındaki görüşme ve haberleşme tek başına suç değildir. Çocukla ilgisi olmayan, sizi izlemeye ya da kontrol etmeye yönelen ısrarlı temaslar ise ayrıca değerlendirilir. Hangisinin hangisi olduğunu mesajların içeriği gösterir.
Ne zaman aramalı
Takip sürüyorsa süre ve tedbir birlikte işlediği için beklemenin bedeli yüksektir. Dosyanıza hangi bendin uygulanacağı, tedbirin nereden ve nasıl isteneceği olayın ayrıntısına bağlıdır. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; ifadeye çağrıldıysanız ya da tedbir talebi gündemdeyse aramak, ilk adımları doğru atmanıza yarar. Genel bilgi için ceza hukuku sayfasına göz atın.
Sık sorulan sorular
Boşanma davası sürerken eşimin takibi nitelikli hâl sayılır mı?
TCK 123/A/2-a, ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşi sayar. Boşanma davası sürüyor ve henüz boşanma kararı kesinleşmemişse eş hukuken boşanmış değildir. Bu durumda diğer nitelikli hâller değerlendirilir: iş yeri ya da konut değişikliği veya hakkınızdaki yaklaşmama tedbiri. Aksi durumda temel hâl uygulanır.
Boşandığım eşe şikâyet için süre ne zaman başlar?
Altı ay, fiili ve failin kim olduğunu bildiğiniz veya öğrendiğiniz günden başlar (TCK 73/2). Takip sürüyorsa her yeni olay yeni bir şikâyet süresine yol açar mı tartışması olabileceğinden, ilk tespit ettiğiniz günden altı ay geçmeden başvurmak güvenlidir.
Ortak çocuğumuz yüzünden görüşüyoruz, bu takip sayılır mı?
Çocukla ilgili zorunlu iletişim, ısrarlı takip değildir. Ancak çocuğu bahane edip gereğinden sık ve baskıcı temas kuruluyorsa değerlendirme farklı olabilir. İletişimi tek bir kanala, örneğin kısa yazılı mesajlara indirmek sonradan ispatı kolaylaştırır.
Eski eşim iş yerime gelip bekliyor, ne yapmalıyım?
Tarih ve saatleri not edin, kamera kaydı varsa saklatın, tanık adı yazın ve savcılığa şikâyette bulunun. Aynı gün 6284 kapsamında aile mahkemesine yaklaşmama tedbiri talebi de verilebilir. Acil güvenlik tehlikesinde kolluğa başvurmak, tedbir için mülki amire ve kolluk amirine başvurmak da mümkündür.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73, 123/A
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
- 6284 sayılı Kanun m. 1, 5, 8, 13
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 169, 171
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.