KISACA
- Huzur ve sükunu bozma suçunun cezası üç aydan bir yıla kadar hapistir (TCK m. 123); kanunda seçenek olarak adli para cezası yoktur.
- Soruşturma ve kovuşturma yalnızca mağdurun şikâyetiyle yapılır; şikâyet için süre, fiili ve failin kim olduğunu öğrenme gününden başlayan altı aydır (TCK m. 73).
- Suç şikâyete bağlı olduğu için uzlaştırma kapsamındadır; teklife yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m. 253).
- Dava zamanaşımı sekiz yıldır; kesilme hâlinde en çok yarısı kadar uzar.
- Sürekli, takip boyutuna varan rahatsız etme ısrarlı takip suçuna (TCK m. 123/A) dönüşebilir; orada uzlaştırma yapılamaz.
Gece yarısı çalan telefon, her gün aynı saatte yükselen gürültü, kapıya bırakılan mesajlar. Bunların hepsi rahatsız edicidir ama hepsi suç değildir. Kanunun aradığı şey sırf huzuru ve sükûnu bozma maksadıdır ve davranışın ısrarla tekrarlanmasıdır. Ceza üç aydan bir yıla kadar hapistir, soruşturma yalnızca mağdurun şikâyetiyle açılır, uzlaştırma yolu vardır ve dava zamanaşımı sekiz yıldır.
TCK 123 hangi davranışı cezalandırıyor
Madde, sırf bir kimsenin huzur ve sükûnunu bozmak maksadıyla ısrarla telefon edilmesini, gürültü yapılmasını ya da aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulmasını suç sayar. Üç ayrı unsur var. Birincisi maksat: davranışın tek amacı karşıdakini rahatsız etmek olmalı. İkincisi ısrar: bir kez aramak ya da bir akşam gürültü yapmak yetmez. Üçüncüsü yöntem: telefon, gürültü ya da buna benzer, hukuka aykırı bir davranış.
Alacaklısını günde on kez arayan borçlu ile borcunu hatırlatmak için arayan alacaklı aynı yerde durmuyor. İkincisinde arama başka bir amaca hizmet ediyor, birincisinde yalnızca sıkıştırma var. Bu ayrım dosyada delillerle, mesaj içerikleriyle ve arama kayıtlarıyla ortaya çıkar. Telefon dökümünde yüzlerce arama görünüyor diye suç oluşmuş sayılmaz, aramaların neden yapıldığı da bakılır.
Ceza, görevli mahkeme ve seçenekler
Maddede yalnızca hapis öngörülüyor: üç aydan bir yıla kadar. Hapis veya adli para cezası şeklinde seçimlik bir hüküm bulunmuyor. Bu, ceza verilirse mahkemenin önünde en baştan hapis cezası olduğu anlamına gelir. Bir yıl ve altındaki hapis kısa süreli sayıldığı için seçenek yaptırımlara (TCK m. 50) ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (CMK m. 231) kapı açıktır, ama bunların uygulanıp uygulanmayacağı sanığın geçmişine ve yargılamadaki tutumuna bakılarak mahkemece belirlenir.
Dava asliye ceza mahkemesinde görülür; sulh ceza ve ağır ceza dışında kalan işlere bu mahkeme bakar (5235 sayılı Kanun m. 11). Soruşturma evresinde ifade savcılık veya kolluk önünde alınır.
Şikâyet: kim, ne zaman, nasıl
Mağdur şikâyet etmedikçe savcılık harekete geçemez. Şikâyet süresi altı aydır ve fiili ile failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlar (TCK m. 73/1-2). Süre kısa, ama asıl zorluk başka yerde: ısrarlı bir davranışın tek bir günü yoktur. Aramalar haftalarca sürmüşse süreyi en erken bildiğiniz tarihten saymak güvenli taraftır. Süreyi kaçırmaktansa şikâyeti erken vermek daha az risklidir.
Tek bir mağdur olmak zorunda değil. Aynı apartmanda gürültüden rahatsız olan birkaç kişiden biri altı ayı geçirirse diğerlerinin hakkı düşmez (TCK m. 73/3). Şikâyet verildikten sonra vazgeçmek de mümkündür; şikâyete bağlı suçlarda vazgeçme davayı düşürür (TCK m. 73/4). Hakaret suçu için getirilen "fiilden itibaren iki yıl" sınırı bu maddede yazılı değildir, o kural yalnız hakaret içindir.
Uzlaştırma nasıl işliyor
Soruşturulması şikâyete bağlı suçlar uzlaştırma kapsamında (CMK m. 253/1-a). Yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gider, görevlendirilen uzlaştırmacı hem şüpheliye hem mağdura teklif götürür. Teklifi aldıktan sonra yedi gün içinde cevap vermezseniz teklif reddedilmiş sayılır; bu süreyi kaçırmak sessizce uzlaşmayı kapatır. Uzlaştırmacı otuz gün içinde işini bitirir, büro bu süreyi her seferinde yirmi günü geçmeyecek şekilde en fazla iki kez uzatabilir.
Müzakerede söylenenler gizli kalır ve sonradan hiçbir soruşturmada delil olarak kullanılamaz (CMK m. 253/20). Edim hemen yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Edim taksitle ya da zamana yayılarak yapılacaksa dava açılması ertelenir. Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa ikinci kez denenmez (m. 253/18). Uzlaştırma girişimi sürerken zamanaşımı işlemez (m. 253/21).
Zamanaşımı
Kanundaki üst sınır bir yıl hapis olduğundan dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e). Süre, suçun işlendiği günden işlemeye başlar. Şüphelinin savcı önünde ifadesinin alınması, tutuklama kararı, iddianame ve mahkûmiyet kararı zamanaşımını keser; süre baştan başlar ama toplam süre en çok yarısı kadar uzar, yani sekiz yıllık süre kesilmelerle birlikte on iki yılı geçmez (TCK m. 67).
Ne zaman huzur bozma değil de ısrarlı takip olur
Ayrım ağırlıkla davranışın niteliğinde. Biri sizi fiziken takip ediyorsa ya da iletişim araçları, bilişim sistemleri veya üçüncü kişiler aracılığıyla ısrarla temas kurmaya çalışıyor ve bu yüzden ciddi bir huzursuzluk yaşıyor ya da kendinizin veya yakınlarınızın güvenliğinden endişe ediyorsanız TCK 123/A devreye girer. Ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir ve bu suçta uzlaştırma yapılamaz (CMK m. 253/3). Hangi maddeden dosya açıldığı, süreci baştan değiştirir. Israrlı takip şikâyetinde hangi delillerin işe yaradığını ayrı bir yazıda anlattık.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: üst katta oturan kişi, alt komşusuyla yaşadığı tartışmadan sonra her gece geç saatte yüksek sesle müzik açıyor ve kapıyı çalıp kaçıyor. Alt komşu iki aydır bunu not alıyor, gece saatlerini kaydediyor. Bu dosyada tartılacak noktalar şunlar: davranışın başka bir amacı var mı, ısrar nereden başlıyor, şikâyet süresi hangi tarihten sayılıyor, mağdur kimler. Sonuç bu bilgilere göre değişir; mahkûmiyet ya da beraat tahmini burada yapılamaz.
Süreçte sık düşülen yanlışlar
Mağdur tarafta en yaygın hata delili toplamadan şikâyete gitmek. Arama kayıtlarının dökümü, mesaj ekran görüntüleri, gürültü saatlerini gösteren video ya da tutanak dosyayı taşır. Şikâyet edilen tarafta ise ifade çağrısını geçiştirmek ve uzlaştırma teklifini yedi gün içinde cevaplamamak sık görülüyor. Teklifi reddetmeye karar verseniz bile bunun gerekçesini ve sonuçlarını önceden konuşmak yararlıdır, çünkü ret sonrası dosya yargılamaya gidebilir.
İki tarafın da yapmaması gereken bir şey var: karşılıklı olarak aynı ısrarlı davranışa girişmek. Cevap olarak arama yağdırmak kendi dosyanızı da açabilir.
Dosyanızı birlikte değerlendirelim
Hem şikâyetçi hem şüpheli için süreler kısa, tebligatlar hızlı işler. Şikâyet süresini kaçırmamak ya da uzlaştırma teklifine zamanında cevap vermek için önce dosyanın hangi maddeden açıldığını ve elinizdeki delilleri görmek gerekir. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Benzer konulara ceza hukuku sayfasından, süreleri anlamak için de dava zamanaşımı sürelerinin hesabı ve uzlaştırma süreci yazılarından ulaşabilirsiniz. Gürültü ve komşuluk kaynaklı şikâyetlerde idari yaptırım yolunu da gürültü şikâyeti yazısında bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Huzur ve sükunu bozma suçu şikâyete bağlı mı?
Evet. TCK 123 açıkça mağdurun şikâyeti üzerine soruşturma yapılacağını söyler. Mağdur şikâyetçi olmazsa ya da süresinde başvurmazsa savcılık bu suçtan dosya açamaz. Başlamış dosyada şikâyetten vazgeçilirse kural olarak dava düşer.
Huzur bozma suçunda şikâyet süresi kaç ay?
Altı aydır. Süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği ya da öğrendiği günden işlemeye başlar (TCK m. 73). Arama veya rahatsızlık uzun süre devam etmişse sürenin hangi günden başladığı tartışılabilir, bu yüzden bekletmemek gerekir.
Huzur bozma suçunda uzlaştırma yapılır mı?
Yapılır. Şikâyete bağlı suçlar CMK 253'e göre uzlaştırma kapsamındadır. Savcılık dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir, uzlaştırmacı tarafları dinler. Edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
Huzur ve sükunu bozma suçunda zamanaşımı kaç yıl?
Üst sınır bir yıl hapis olduğundan dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e). İfade alınması, tutuklama, iddianame ve mahkûmiyet zamanaşımını keser; kesilme hâlinde toplam süre en çok yarısı kadar uzar (TCK m. 67).
Sürekli arayıp rahatsız etmek hangi suça girer?
Amaç yalnızca rahatsız etmekse ve davranış ısrarlıysa TCK 123 uygulanır. Kişiyi izlemek ya da iletişim araçlarıyla sürekli temas kurmaya çalışarak ciddi huzursuzluk ve güvenlik endişesi yaratmak ise TCK 123/A kapsamında altı aydan iki yıla kadar hapis gerektirir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 67, 73, 123, 123/A
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253, 254
- 5235 sayılı Kanun m. 11
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.