KISACA
- Israrlı takip, failin eski sevgili ya da iş arkadaşı olmasına bağlı değildir; ölçüt ısrarlı temas ve mağdurda ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesidir (TCK 123/A/1).
- Bir ya da iki kez mesaj atmak, tek başına ısrarlı takip sayılmaz; ısrar için tekrar eden ve sınır tanımayan bir davranış örüntüsü gerekir.
- Eski sevgili, resmî nikâhı olmadığı için TCK 123/A/2-a'daki ayrılık kararı verilen ya da boşanan eş kapsamında değildir; ama iş yeri veya konut değişikliği gibi diğer nitelikli hâller işleyebilir.
- İş yerinde zorunlu iş iletişimi suç değildir; ancak iş dışı, karşılık görmeyen ve baskı yaratan temas suça dönüşebilir.
- Davranış cinsel nitelikteyse, tehdit içeriyorsa ya da gece ve kapıya gelme gibi biçimler söz konusuysa başka suçlar da gündeme gelebilir.
Hayır, ısrarlı takip için fail ile mağdur arasında özel bir ilişki gerekmiyor; eski sevgili de olabilir, iş arkadaşı da, hiç tanımadığınız biri de. Madde ilişkiye değil davranışa bakar: ısrarlı bir şekilde fiziken takip etmek veya iletişim araçlarıyla temas kurmaya çalışmak ve bunun sizde ciddi bir huzursuzluk ya da güvenlik endişesi doğurması (TCK 123/A/1). Dolayısıyla soru "kim yaptı" değil, "ne kadar, nasıl, hangi sonuçla" sorusudur.
Madde kimleri saymıyor, kimleri sayıyor
TCK 123/A/2-a, ısrarlı takibin çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı işlenmesini nitelikli hâl sayar ve cezayı bir yıldan üç yıla kadar hapse çıkarır. Eski sevgili bu listede yok; nikâhsız birlikte yaşayan eski partner de metinde geçmiyor. Bu iyi bir haber değil, bir ayrımdır: ilişki eski sevgili olduğu için temel hâl altı aydan iki yıla kadar hapisle uygulanır, ama takip yüzünden mağdur okulunu, iş yerini, konutunu değiştirdiyse veya fail hakkında yaklaşmama tedbiri varsa ceza yine bir yıldan üç yıla kadar olabilir. Boşandığı eşin durumunu ayrı bir yazıda anlattık.
İş arkadaşı için de özel bir bent yok. Aynı işyerinde çalışmak, cinsel taciz suçunda (TCK 105/2-c) nitelikli hâl sayılırken ısrarlı takipte böyle bir kural bulunmuyor. Ama iş yeri değiştirme ya da işi bırakma sonucu doğan takip, 123/A/2-b kapsamına girebilir.
Eski sevgili: hangi davranışlar suçtur
Ayrılık sonrası "bir kez denemek", "son kez konuşmak" ya da özür dilemek ısrarlı takip değildir. Sorun ısrar ve sınır tanımayış başlayınca ortaya çıkar. Birkaç tipik tablo: engellendiği hâlde yeni numaralardan aramak; iş çıkışında, evin önünde, spor salonunda beklemek; ortak arkadaşlar üzerinden haber göndermek; yeni partneri, ailesini ya da iş yerini arayıp bilgi almaya çalışmak; hesap açıp yeniden mesaj atmak.
Bir kez kapıya gelmek ya da bir hafta üst üste mesaj atmak tek başına suç oluşturmayabilir. Ancak mağdur "dur" demişse ve fail sürdürüyorsa, ısrar unsuru güçlenir. Mağdurun açık bir ret bildirimi yapmış olması, dosyadaki en güçlü olgulardan biridir; "lütfen aramayı bırak" mesajı tarihiyle birlikte saklanmalıdır.
İş arkadaşı: sınırı nerede çizmeli
İş yerinde temas zorunlu olabilir; ortak proje, vardiya, toplantı. Bu iletişim suç değildir. Sorun, işle ilgisi olmayan ve istenmediği belirtilmiş temasın sürmesidir: mesai dışında sürekli mesaj, kişisel hesaplardan ısrarlı yazışma, çıkışta takip, evin önüne gelme. İş arkadaşı olması, fiilin cinsel amaçla yapılıp yapılmadığına göre farklı bir suçu da gündeme getirebilir. Böyle bir amaç varsa cinsel taciz suçunun cezası yazısına bakmak gerekir.
Mağdur açısından iş yerinde ayrıca insan kaynaklarına yazılı bildirim yapmak, hem işverenin önlem almasını sağlar hem de ceza dosyasında olayın ne zaman başladığına dair somut bir delil olur.
Hukuken neye bakılır
Hâkim ya da savcı dört şeyi tartar: temasın tekrarı ve süresi, temasın istenmediğinin faile bildirilip bildirilmediği, davranışın türü (fiziken takip mi, mesaj mı, üçüncü kişi mi) ve mağdurda doğan sonuç. Sonuç kısmı kritik: kişi ciddi bir huzursuzluk duymalı ya da kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe etmeli. Bu, mağdurun yaşam değişikliklerinden anlaşılır: numara değiştirmek, yol değiştirmek, yalnız çıkmamak, doktora gitmek.
Davranışa tehdit eklenmişse TCK 106 ayrıca gündeme gelir. Telefonla gelen tehdit için telefonla ve mesajla tehdit yazısına göz atabilirsiniz.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: İki kişi altı ay sonra ayrılıyor; eski sevgili ilk hafta her gün mesaj atıyor, mağdur numarayı engelleyince yeni bir hattan arıyor, ardından iş çıkışında üç kez onu bekliyor. Mağdur güvenlik endişesiyle aracını başka bir yerde park etmeye başlıyor. Bu olgular TCK 123/A/1 çerçevesinde değerlendirilebilir. Aynı kişi yalnızca iki mesaj atıp cevap alamayınca bırakmış olsaydı tablo çok farklı olurdu. Burada sonuç tahmini yok; yalnızca davranışın yoğunluğunun ve mağdurdaki etkinin nasıl tartıldığı görülüyor.
Dikkat edilecekler
Eski sevgiliyle ilgili olarak sıkça yapılan hata, ilk günlerde ret bildirimini yazılı yapmamaktır: sözlü "dur" demek, sonradan ispat zorluğu yaratır. Bir diğeri, bir iki kez yanıt verip sonra susmaktır; fail bunu cesaret olarak okur, ispat açısından da yazışma karmaşıklaşır. Üçüncüsü, delilleri saklamamak.
Şüpheli tarafında ise en sık yanlış, "zaten ben arayınca açıyor" diyerek durumu hafife almak: karşılıklı iletişim varsa bu yazışmanın tamamını sunmak lehine olur, ama mağdur "dur" dedikten sonra devam edildiyse tablo değişir. Savunma için ifade ve savunma yazısına bakabilirsiniz.
Sınırı kim, nasıl belirler
İlişkinin geçmişte yakın olması, bugünkü davranışı hukuka uygun yapmaz. Karşı taraf iletişimi kesmenizi açıkça söylemişse, sonraki her ısrarlı temas değerlendirmeye girer. Bu isteği yazılı bir mesajla bildirmek, ileride ısrarın başladığı anı göstermeyi kolaylaştırır.
İş yerinde ek yollar
İş arkadaşından gelen rahatsızlık yalnız ceza yoluna bağlı değildir. İşverene yazılı bildirimde bulunmak, iş yerinde önlem alınmasını sağlayabilir. Ceza soruşturması ayrı yürür; iki yolu birlikte kullanmak mümkündür. Hangisinin sizin için uygun olduğuna dosyanıza bakarak karar vermek gerekir.
Süreç ve koruma
Suç şikâyete bağlıdır (TCK 123/A/3) ve şikâyet süresi altı aydır (TCK 73). Uzlaştırma yapılamaz (CMK 253/3). 6284 sayılı Kanun tek taraflı ısrarlı takip mağdurunu da koruma kapsamına alır (m. 1) ve hâkim iletişim kurmama, yaklaşmama gibi tedbirler verebilir (m. 5). Delillerin nasıl toplanacağı için şikâyet ve deliller yazısı bir yol haritası sunuyor.
Davranışın takip mi, yoksa yalnızca rahatsız edici ama suç olmayan bir iletişim mi olduğu çoğu zaman ayrıntıda gizli. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; tedbir talebi ve şikâyet süresi işlerken beklememek önemlidir. Genel bilgi için ceza hukuku sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Eski sevgilimin engelledikten sonra başka numaradan araması takip mi?
Engellemenize rağmen başka numara ya da hesaptan temas kurulması, temasın istenmediğini bilmesine rağmen sürdürüldüğünü gösterir ve ısrar unsurunu güçlendirir. Bu, ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesi doğurduğunda TCK 123/A kapsamında değerlendirilir.
İş arkadaşım sürekli yemeğe çağırıyor, bu suç mu?
Tek tük davet, kibarca reddedildiğinde sona eriyorsa suç değildir. Reddedilmesine rağmen sürüyor, takibe dönüşüyor, iş çıkışı beklemeyi ya da arkadaşlar aracılığıyla ulaşmayı içeriyorsa ısrarlı takip gündeme gelebilir. Cinsel amaç taşıyorsa ayrıca cinsel taciz değerlendirilir.
Eski sevgilim hakkında hangi madde uygulanır, 123/A/2-a nitelikli hâli mi?
Bu bent çocuğa, ayrılık kararı verilen ya da boşandığı eşe karşı işlenmesini sayar. Evlenmemiş eski sevgili bu sayılanların içinde değildir. Temel hâl uygulanır; ama takip yüzünden iş yeri değiştirmişseniz ya da hakkında yaklaşmama tedbiri bulunuyorsa nitelikli hâl başka bentten gelebilir.
Her gün sosyal medyada hikâyelerime bakmak takip sayılır mı?
Herkese açık bir hesabın görüntülenmesi tek başına temas çabası sayılmaz. Mesaj, beğeni yoluyla işaret verme, yeni hesaplar açıp yeniden ulaşma gibi davranışlar ise temas kurma çabasına girer. Önemli olan davranışın yoğunluğu ve sizde doğurduğu sonuçtur.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 105, 106, 123/A
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
- 6284 sayılı Kanun m. 1, 5
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.