Duruşmaya gitmezsem ne olur, sanık gelmezse neler yapılır

Bir duruşma tebligatı aldınız ve o gün gidemeyeceksiniz. Hastanedesiniz, şehir dışındasınız ya da işten izin alamadınız. Sorunuz basit: gitmezsem ne olur? Cevap, dosyanın cinsine, gelmemenizin nedenine ve mahkemeye önceden haber verip vermediğinize göre değişiyor.

Ana kural: sanık yoksa duruşma yapılmaz

CMK 193/1'in ilk cümlesi şöyle: kanunun ayrık tuttuğu hâller saklı kalmak üzere, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz. İkinci cümle sonucu söylüyor: gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir.

Yani gelmemek, davayı sizin lehinize durdurmaz; aksine mahkeme sizi getirtecek bir karar çıkarır. Zorla getirme, kolluk kuvvetlerinin sizi adresinizde bulup mahkemeye götürmesi anlamına gelir. Tebligatta bu tehdidin yazılı olması da kanunun gereğidir: tutuklu olmayan sanığa tebliğ olunan çağrı kâğıdına, mazereti olmaksızın gelmediğinde zorla getirileceği yazılır (CMK m. 176/2).

Geçerli neden ne demek

Kanun "geçerli neden" ifadesini tanımlamıyor; neyin geçerli sayılacağına mahkeme karar veriyor. Raporlu bir hastalık, hastaneye yatış, başka bir mahkemede aynı gün duruşma, yakın bir kişinin ölümü, trafik kazası gibi gerekçeler uygulamada mazeret olarak bildiriliyor. Mahkeme belgeye bakar, takdir eder ve mazereti kabul ederse duruşmayı erteler.

Burada belge ve zamanlama belirleyici. Duruşmadan önce bildirilen ve belgelenen bir mazeret ile duruşma günü hiçbir haber vermeden gelmemek aynı sonucu doğurmaz. Mazeret dilekçesi örneği yazısında dilekçenin nasıl hazırlanacağını anlattık.

Gelmeden duruşma yapılabilen hâller

Ana kuralın istisnaları var. CMK 195'e göre suç yalnız veya birlikte adli para cezasını ya da müsadereyi gerektiriyorsa sanık gelmese de duruşma yapılabilir. Böyle bir durumda davetiyede gelmese de duruşmanın yapılacağı yazılır. Davetiyede bu cümleyi görmüşseniz gelmemenin sonucu zorla getirme değil, duruşmanın sizsiz sürmesi olabilir.

193/2 başka bir kapı açıyor. Toplanan delillere göre mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar verilmesi gerektiği kanısına varılırsa, sorgusu yapılmamış olsa da dava yokluğunda bitirilebilir. Bu cümle şuna yarar: mahkeme beraat ya da düşme gibi sanığa ceza vermeyen bir sonuca varıyorsa sorguyu beklemeyebilir. Mahkûmiyet ise sorgu yapılmadan kurulamaz.

Sanık duruşmaya gelip sonra mahkemeden uzaklaşırsa durum ayrı yazılmış: önceden sorguya çekilmişse ve artık hazır bulunmasına gerek görülmüyorsa dava yokluğunda bitirilebilir (CMK m. 194/2).

Zorla getirme yerine getirilemezse

Zorla getirme kararına rağmen sanığın bulunamaması yeni bir aşamaya taşır. Kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama emri mahkemece re'sen ya da savcının isteği üzerine düzenlenir (CMK m. 98/3). Mahkeme sanığın hazır bulunmasına ve zorla getirme kararı veya yakalama emriyle getirilmesine her zaman karar verebilir (m. 199).

Bazı suçlarda kanun daha ileri gider. Uyuşturucu ticareti, nitelikli dolandırıcılık, örgüt kurma gibi sayılan katalog suçlarda zorla getirme yerine getirilemezse mahkeme çağrının gazeteyle ve konut kapısına asılarak ilanına karar verir. Ondan sonra on beş gün içinde başvurmayan sanığın kaçak olduğuna karar verilebilir (CMK m. 247/2). Bu hâlde sanığın Türkiye'deki mallarına elkonulması da gündeme gelebilir (m. 248). Bu konuyu duruşmaya gelmeyen sanık hakkında yakalama kararı yazısı daha ayrıntılı işliyor.

Gelmediğiniz oturumda delil toplanır mı

Evet, toplanabilir. CMK 206/1'e göre sanığın tebligata rağmen mazeretsiz olarak gelmemesi sebebiyle sorgusunun yapılamamış olması, delillerin ortaya konmasına engel olmaz. Ortaya konulan deliller sonradan gelen sanığa bildirilir. Bu durumda savunmanız hakkında bilgi sahibi olursunuz ama o oturumda dinlenen tanığa soru soramamış olursunuz. Müdafiiniz duruşmada olsa bile o soruyu sizin adınıza sormuş olması gerekir; bu yüzden avukatınızla bilgi alışverişini oturum öncesinde yapın.

Duruşma sizsiz yapıldıysa bir hafta içinde eski hâle getirme isteyebilirsiniz (CMK m. 198/1). Ama kendi isteğinizle duruşmadan bağışık tutulmuşsanız ya da müdafi aracılığıyla temsil edilme yetkisini kullanmışsanız artık bu yola başvuramazsınız (198/2). Bu bağışıklık seçeneğini sanığın duruşmadan vareste tutulması yazısında anlattık.

Başka ilde ya da yurt dışında yaşıyorsanız

Uzakta yaşıyorsanız kanun bunun için ayrı yollar koymuş. Alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis gerektiren suçlar hariç, sanık istinabe yoluyla, yani oturduğu yerin mahkemesi aracılığıyla sorguya çekilebilir (CMK m. 196/2). Sorgu günü savcıya, size ve müdafiinize bildirilir. Esas mahkemenin önünde ifade vermek isteyip istemediğiniz de o sırada size sorulur.

Hâkim ya da mahkeme zorunlu görürse, yurt içindeki sanığın sorgusu veya duruşmalara katılması sesli ve görüntülü iletişimle de yapılabilir (196/4). Yurt dışında bulunan sanığın belirlenen tarihte gelmesi zorsa, bu tarihten önce duruşma açılarak ya da istinabe yoluyla sorgusu yapılabilir (196/6). Bu yolların hiçbiri kendiliğinden işlemez; mahkemeye dilekçeyle istemeniz gerekir.

Zorla getirme kararı verildiğinde ne olur

Karar verildiyse kolluk sizi adresinizde arar. Kararın bir örneği size verilir ve içinde kim olduğunuz, hangi suçtan yargılandığınız ve neden getirildiğiniz yazar (CMK m. 146/2-3). Getirildiğinizde derhal, olanak yoksa yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde mahkemenin önüne çıkarılırsınız (146/4). Kararın yerine getirilememesinin nedeni muhtar ve kolluk görevlisinin birlikte imzaladığı tutanakla belirlenir (146/6). Yani "evde yoktu" demek için bile yazılı bir kayıt tutulur; sonraki adım olan yakalama emri bu kayda dayanır.

Gelmemenin tutukluluk ve adli kontrole etkisi

Tutuklu değilseniz ve duruşmalara düzensiz geliyorsanız mahkeme tabloya kaçma şüphesi açısından bakabilir. Kanun, şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması ya da kaçacağı şüphesini uyandıran somut olguların bulunmasını bir tutuklama nedeni olarak sayıyor (CMK m. 100/2-a). Gelmemenizin gerekçesi belgeli bir hastalıksa bu olgu zayıflar; gerekçesiz ve tekrarlanıyorsa güçlenir. Hâkim ölçülülük ilkesine bağlı olduğu için çoğu zaman tutuklamadan önce adli kontrol (CMK m. 109) gibi daha hafif tedbirleri tartar.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: kasten yaralama suçlamasıyla yargılanan bir sanık, başka ilde yaşıyor ve ilk duruşma tebligatını geç öğreniyor. Duruşma gününden bir gün önce hastaneye yatıyor ve mahkemeye bir dilekçe veriyor. Dilekçeye yatış belgesini ekliyor. Hâkim belgeyi inceleyip mazeretin geçerli olduğuna karar verirse duruşmayı erteler; geçerli bulmazsa zorla getirme kararı çıkarabilir. Aynı sanık hiçbir bildirim yapmasaydı mahkemenin elinde mazeretini değerlendirecek bir belge olmayacaktı. Bu bir sonuç tahmini değil, bildirimin neden önemli olduğunu gösteren bir kurgu.

Gitmemeyi düşünenlerin sık yaptığı hatalar

Birincisi, tebligatı almamak ya da açmamak. Tebligatı almamak, haberdar olunmadığı anlamına gelmez; adresinize usulüne uygun çıkarılan tebligat geçerli sayılabilir. İkincisi, "avukatım gider, ben gitmem" demek. Müdafi bütün oturumlarda bulunabilir (m. 197), ama mahkeme sanığın şahsen gelmesini isteyebilir ve gelmezse zorla getirme kararı verebilir. Üçüncüsü, mazeret bildirimini son güne bırakmak. Belge hazırlamak zaman alır; en az bir gün önce UYAP üzerinden bildirin.

Bir de şu: hastane raporu çoğu zaman yeterli olabilir ama her rapor mahkemeyi bağlamaz. Mahkeme, raporun duruşmaya katılmaya engel olup olmadığını değerlendirir.

Gelemeyeceğiniz günü önceden bildirmek

Duruşma gününüzün çakıştığı bir engel varsa durumunuzu açıklamak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; mazeret dilekçesini birlikte hazırlayabiliriz. Zorla getirme kararı çıktıysa süre kısa olduğu için aramayı ertelemeyin. Ceza hukuku sayfasında sürecin diğer aşamalarına da bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 98, 100, 109, 146, 176, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 206, 247, 248

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.