KISACA
- Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m. 323).
- Bu hak sınırsız değildir; çocuğun huzuru tehlikeye girerse reddedilebilir veya alınabilir (TMK m. 324).
- Çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (TMK m. 326).
- Düzenleme yapılana kadar velayet sahibinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz.
Çocuğunuzun velayeti sizde değilse, onu görme hakkınız kanunla korunuyor. Türk Medeni Kanunu'na göre ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m. 323). Haftanın hangi günü, kaç saat, tatilin ne kadarı gibi ayrıntıları ise hâkim belirler.
Kanun ne diyor?
Kanunda "hafta sonu" ya da "yaz tatili" ifadesi geçmez. Kişisel ilişki kavramı geniştir: yüz yüze görüşme, çocuğu yanında bir süre misafir etme, telefon veya görüntülü konuşma bunun örnekleridir. Hâkim, boşanma kararı verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m. 182). Çocuk velayeti sizde olmayan tarafta kaldıysa, bu düzenleme sizin görüşme planınızdır.
Çocuğun yararı belirleyici
Velayeti kendisine verilmeyen eşin çocukla ilişkisi düzenlenirken özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından çocuğun yararı esas alınır (TMK m. 182). Küçük bir bebek için günlük kısa ziyaretler, ergenlik çağındaki çocuk için hafta sonu kalmaları ve tatilde birkaç gün birlikte geçirmek daha uygun olabilir. Çocuğun okul programı, sağlık durumu ve ebeveynlerin ikametleri arasındaki mesafe de hesaba girer.
Hakkın sınırları
Her iki ebeveyn, diğerinin çocukla ilişkisini zedelemekten ve çocuğun eğitilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m. 324/1). Kişisel ilişki yüzünden çocuğun huzuru tehlikeye girer, ebeveyn yükümlülüklerine aykırı davranır, çocukla ciddi olarak ilgilenmez ya da başka önemli sebepler varsa hak reddedilebilir veya alınabilir. Yani sürekli görüşmelere gelmeyen, çocuğu korkutan ya da içki içerek gelen bir ebeveynin hakkı kısıtlanabilir.
Düzenleme yoksa ne olur?
Kanun açık: çocukla kişisel ilişkiye yönelik bir düzenleme yapılıncaya kadar, velayet hakkına sahip veya çocuk kendisine bırakılmış kişinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz (TMK m. 326/3). Bu, ayrı yaşayan ve henüz mahkemeye gitmemiş ebeveynler için önemli bir uyarıdır. Çocuğu rızasız almak, ileride aleyhinize delil olabilir.
Hangi mahkeme yetkili?
Kişisel ilişki kurulmasıyla ilgili bütün düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (TMK m. 326/1). Boşanma ve evlilik birliğinin korunmasına ilişkin yetki kuralları saklıdır. Dava veya başvuruyu açacağınız yeri seçerken boşanma davası hangi mahkemede açılır yazısı yol gösterir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Boşanma kararında çocuk anneye bırakılmış, babaya iki haftada bir cumartesi 10.00'dan pazar 18.00'e kadar görüşme, yarıyıl tatilinde bir hafta ve yaz tatilinde iki hafta verilmiş olsun. Annenin sürekli bahane üretip çocuğu göndermemesi hâlinde baba, tutanak ve yazışmaları saklar. Kararda velayetin değişebileceğine dair ihtar varsa velayetin değiştirilmesi davası gündeme gelir; yoksa uyumu sağlamak için çocuğu göstermeyen eşle ne yapılır yazısındaki yollara bakılır.
Uymayan tarafa karşı ihtar
2021 değişikliğiyle bir ek kural geldi: velayet kendisine bırakılan ana veya baba kişisel ilişki düzenlemesine uymazsa, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Bu husus kişisel ilişki kurulmasına dair kararda taraflara ihtar edilir (TMK m. 324/3). Kararınızı alırken bu ihtarın yazılmasını talep etmek önemli.
Üçüncü kişiler ve akrabalar
Olağanüstü hâllerde, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde diğer kişilere, özellikle hısımlarına kişisel ilişki hakkı tanınabilir. Ana ve baba için öngörülen sınırlamalar bu kişiler için kıyas yoluyla uygulanır (TMK m. 325). Büyükanne ve büyükbabanın başvurusu bu yola örnektir.
Görüşme planı nasıl hazırlanır?
Plan yazarken önce çocuğun okul takvimini ve ders saatlerini çıkarın. Hafta içi kısa görüşmeler küçük çocuklar için, hafta sonu konaklamalar daha büyük çocuklar için uygundur. Teslim yerini ve saatini kararda açık yazdırın: "cumartesi 10.00'da çocuğun evinin önünde alınır, pazar 18.00'de aynı yerde teslim edilir" gibi. Bayramlar, doğum günleri ve anneler ya da babalar günü için ayrı hüküm düşünülebilir. Yaz tatilini ikiye bölmek ya da çocuğun yaşı küçükse ilk yıllarda kısa bloklar halinde vermek yaygın çözümlerdir.
Görüşme sırasında dikkat edilecekler
Çocukla görüşürken diğer ebeveyn hakkında olumsuz konuşmamak, dava hakkında bilgi vermemek ve çocuğun ilaç, okul ya da uyku düzenine saygı göstermek gerekir. Görüşme saatine zamanında gelmek ve çocuğu zamanında teslim etmek, ileride sunulacak şikâyetlerin önüne geçer. Çocuk görüşmeye isteksizse nedenini anlamak, onu zorlamaktan daha doğru olur; ısrarlı reddetme durumunda uzman desteği hâkim tarafından istenebilir.
Düzeni değiştirmek istenirse
Çocuk büyüdükçe ya da ebeveynlerin koşulları değiştikçe mevcut düzen yetersiz kalabilir. Bu durumda yeni olgulara dayanılarak hâkimden düzenin yeniden belirlenmesi istenebilir. Önce karşı tarafla yazılı olarak uzlaşmayı denemek, mahkemeye daha güçlü bir dosyayla gitmenizi sağlar.
Yurt dışı ve uzak mesafe
Ebeveynler farklı şehirlerde ya da ülkelerde yaşıyorsa haftalık görüşme yerine tatil ağırlıklı bir düzen kurulur. Ulaşım masrafının kimin ödeyeceği, çocuğa kimin eşlik edeceği ve görüntülü görüşmelerin hangi saatlerde yapılacağı karara yazılabilir. Çocuğun yurt dışına çıkarılması ayrıca izin meselesidir; çocuğu yurt dışına çıkarmak için izin yazısında ayrıntı var. Uzak mesafede görüşmeler seyrek olacağı için her görüşmenin süresi uzun tutulur.
Tutanak ve kayıt tutmak
Görüşmelerin yapıldığı ya da engellendiği günleri not edin. Karşı tarafa gönderdiğiniz mesajları, noter ihtarını veya kolluk tutanağını saklayın. Bu kayıtlar, düzenleme ihlal edildiğinde hâkime sunulacak somut dayanaktır.
Pratik hatalar
Görüşme günlerini sözlü anlaşmayla yürütmek çatışma çıkınca ispatı zorlaştırır. Bilgileri yazılı, tarihli ve mümkünse mesajla teyit edin. Çocuğu görüşmede diğer ebeveyn aleyhine konuşturmak da hakkınıza zarar verir. Mali yükümlülüğünüz için istirak nafakası konusunu ayrı ele alın.
Hukuki destek
Görüşme düzeniniz yoksa ya da var olan düzen işlemiyorsa dosya ayrıntılarına bakmak gerekir. Aile hukuku alanında telefonla arayabilir veya WhatsApp'tan yazabilirsiniz; bilgiler iletişim sayfasında. Çocukla bağın kopmaması için erken adım atmak zaman kazandırır.
Sık sorulan sorular
Kişisel ilişki düzenlemesi nedir?
Velayeti olmayan ebeveynin çocukla görüşme gün, saat ve tatil düzenini belirleyen hâkim kararıdır. Kanun bu hakkı tanır (TMK m. 323).
Hafta sonu ve tatil günleri kanunda yazıyor mu?
Hayır. Kanun sadece uygun bir kişisel ilişkiden söz eder; günleri hâkim çocuğun yaşı ve koşullara göre belirler.
Görüşme hakkı kaldırılabilir mi?
Çocuğun huzuru tehlikeye girerse veya hak kötüye kullanılırsa kişisel ilişki reddedilebilir ya da kaldırılabilir (TMK m. 324/2).
Kararı uygulamayan taraf ne yapar?
Velayet sahibi düzenlemeye uymazsa, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Bu ihtar kararda yer alır (TMK m. 324/3).
Anne babadan başkası çocuğu görebilir mi?
Olağanüstü hâller varsa özellikle hısımlara çocukla kişisel ilişki hakkı tanınabilir (TMK m. 325).
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182, 323, 324, 325, 326
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.