KISACA
- Eşin çocuğunu evlat edinebilmek için en az iki yıllık evlilik ya da otuz yaşını doldurmuş olmak gerekir (TMK m. 306/3).
- Küçüğün evlat edinene bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması şarttır (TMK m. 305).
- Kural olarak çocuğun ana ve babasının rızası aranır; bu rıza bazı hallerde mahkeme kararıyla aranmayabilir (TMK m. 311).
- Karar evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir ve kararla birlikte evlatlık ilişkisi kurulur (TMK m. 315).
Eşinizin çocuğunu evlat edinmek mümkündür. Kanun, eşlerden birinin diğerinin çocuğunu evlat edinmesine ayrı bir kolaylık tanır: en az iki yıldır evli olmanız ya da kendinizin otuz yaşını doldurmuş olması yeterlidir. Bunun yanında çocuğa bir yıl bakmış olmanız ve çocuğun biyolojik ana ya da babasının rızası gerekir. Sonunda karar mahkemeden çıkar, kendiliğinden bir hukuki sonuç doğmaz.
Kanun üvey ebeveyne ne tanıyor?
Evlat edinme kuralı olarak eşlerin birlikte yapması esastır. TMK m. 306/1'e göre eşler ancak birlikte evlat edinebilir, evli olmayanlar birlikte evlat edinemez. Üvey ebeveyn için ise istisna vardır. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, eşlerden birinin diğerinin çocuğunu evlat edinmesine izin verir. Burada beş yıllık evlilik şartı aranmaz. İki yıllık evlilik ya da kendi yaşınızın otuz olması yeterli olur.
Yani yirmi sekiz yaşında olup evliliğinizin ikinci yılını tamamlamışsanız şart sağlanır. Otuz üç yaşında olup evliliğiniz sekiz aylıksa yaş şartı sizi kurtarır.
Bir yıllık bakım şartı
TMK m. 305'e göre küçüğün evlat edinilebilmesi için evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması gerekir. Üvey çocuk zaten aynı evde yaşıyorsa bu süre çoğu zaman kendiliğinden dolmuştur, ama bunu mahkemeye kanıtlamanız gerekir. Okul kaydı, veli toplantısı tutanakları, sağlık kayıtları, çocuğun giderlerini karşıladığınızı gösteren belgeler ve tanıklar bu iş için kullanılır.
Kanun ayrıca iki şey daha arar: evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına olması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi. Yani sizin ortak ya da önceki çocuklarınız varsa mahkeme onların durumuna da bakar.
Biyolojik ebeveynin rızası
Eşinizin çocuğunun diğer ebeveyni hayattaysa onun rızası da gerekir (TMK m. 309). Evlat edinme ona ait ana-baba haklarını evlat edinene geçirdiği için bu rıza ağır basan bir koşuldur.
TMK m. 311 rızanın aranmadığı iki hâli sayar. Birincisi, ana ya da babanın kim olduğu veya uzun süredir nerede oturduğunun bilinmemesi, ya da ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olmasıdır. İkincisi, çocuğa karşı özen yükümlülüğünün yeterince yerine getirilmemesidir. Sadece nafakayı ödememek ya da çocuğu seyrek görmek tek başına bu sonucu doğurmaz. Mahkeme somut olaya bakar.
Rızanın aranıp aranmayacağı konusunda TMK m. 312 ayrı bir karar yolu öngörür. Bu karar, özen yükümlülüğünü yerine getirmediği için rızası aranmayan kişiye yazılı olarak bildirilir.
Dava nasıl yürür?
Evlat edinme kararı evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir ve kararla birlikte evlatlık ilişkisi kurulmuş olur (TMK m. 315). Yani aile mahkemesi önünde bir dava dilekçesi hazırlarsınız. Dilekçeye evlilik cüzdanı, nüfus kayıtları, gelir ve konut durumunu gösteren belgeler, bakım sürecini ispatlayan evraklar ve rıza belgeleri eklenir.
Mahkeme bundan sonra TMK m. 316 gereği araştırma yapar. Evlat edinen ile edinilenin kişiliği, sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlat edinenin eğitme yeteneği ve evlat edinmeye yönelten sebepler incelenir. Sizin ve çocuğun dinlenmesi, gerektiğinde uzman görüşü alınması beklenir. Çocuk ayırt etme gücüne sahipse görüşü de değerlendirilir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Ayşe, kocası Murat'ın önceki evliliğinden olan dokuz yaşındaki kızıyla üç yıldır aynı evde yaşıyor. Çocuğun annesi vefat etmiş. Ayşe otuz bir yaşında, Murat'la dört yıldır evli. Bu durumda Ayşe hem yaş hem evlilik süresi şartını sağlıyor. Annenin rızası aranmaz çünkü ölmüştür. Murat'ın rızası ise gerekir. Ayşe'nin çocuğa bakım yaptığını gösteren okul ve doktor kayıtlarını toplaması, dosyayı büyük ölçüde hazırlamış olur. Sonuç mahkemenin takdirindedir, ama dosyanın eksiksiz olması süreci rahatlatır.
Yaygın hatalar
Rızayı yalnızca sözle yetinerek geçiştirmek en sık görülen hatadır. Biyolojik ebeveynin rızası mahkeme huzurunda alınmalıdır. İkinci hata, bakım süresini belgesiz bırakmaktır; tanıklar tek başına zayıf kalabilir. Üçüncü hata, çocuğun öz ebeveyniyle ilişkisini önemsememektir. Mahkeme çocuğun yararını arar; öz babası ya da annesiyle bağını koparmak çocuk açısından yarar mı, zarar mı, bunu tartar.
Ergin üvey çocuk olursa
Çocuk reşit olmuşsa bu yol kapanmaz, ama TMK m. 313'teki koşullar işler. Evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati aranır. Ayrıca çocuğun sürekli yardıma muhtaç olması, küçükken en az beş yıl bakılması ya da en az beş yıldır aile hâlinde birlikte yaşanması gibi hallerden biri gerekir. Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir.
Sonuçlar için başka bir yazı
Karar çıktıktan sonra soyadı, nüfus kaydı, miras hakkı ve velayet nasıl değişir sorusu ayrı bir konudur. Bunun için evlat edinmenin sonuçları ile evlat edinme şartları ve dava süreci yazılarına bakabilirsiniz. Üvey çocuk ilişkisi boşanma sonrası da gündeme gelebilir; böyle bir durumda velayet davası ve çocukla kişisel ilişki yazıları işinize yarar.
Mahkeme neye dikkat eder?
Mahkeme evlat edinme talebini yalnızca belgelerle değil, çocuğun gündelik hayatıyla da tartar. Çocuğun sizinle kurduğu bağ, okuldaki durumu, size nasıl hitap ettiği ve eşinizle birlikte kurduğunuz düzen sosyal inceleme raporuna yansır. Uzman, aile evine gidebilir ya da çocukla ayrıca görüşebilir. Bu görüşmelere çocuğu hazırlıksız göndermemek, ama telkin de yapmamak gerekir; telkin raporda hemen fark edilir.
Ekonomik durumunuz da incelenir. Zengin olmanız beklenmez, çocuğun bakım ve eğitimini sürdürebilecek düzenli bir gelir ve barınma imkânı aranır. Önceki evlilikten olan çocuğun nafakası ödeniyorsa, evlat edinme sonrası bu nafaka yükümlülüğünün durumu da ayrıca konuşulur.
Rıza açıklaması mahkeme önünde yapıldığında, biyolojik ebeveynin kararının sonuçları kendisine anlatılır. Çünkü evlat edinme, ana ve babaya ait hakları evlat edinene geçirir. Rıza, tutanağa geçirilmesinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir; geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir (TMK m. 310). Bu nedenle ebeveynin kararını düşünerek vermesi önemlidir. Çocuğun yararına olan çözüm, dosyadaki herkesin ne yaptığını bilerek hareket etmesidir.
Dosyanızı birlikte netleştirelim
Evlat edinme dosyaları ayrıntıya bağlıdır: rızanın kimden alınacağı, bakım süresinin nasıl ispatlanacağı ve hangi belgelerin eksik kalabileceği her ailede farklıdır. Genel bilgiyi okumak bir başlangıçtır, belgelerinizi görmeden net bir şey söylenemez. Aile hukuku çalışma alanımızı inceleyebilir, iletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazarak randevu alabilirsiniz. Erken görüşmek, eksik belgeleri dava açmadan tamamlamanıza zaman kazandırır.
Sık sorulan sorular
Eşimin çocuğunu evlat edinmek için kaç yıl evli olmam gerekir?
TMK m. 306/3 uyarınca eşlerden biri, en az iki yıldır evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş olması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir. İki koşuldan birinin gerçekleşmesi yeterlidir.
Çocuğun biyolojik babası rıza vermezse evlat edinme mümkün olur mu?
Kural olarak rıza aranır. Ancak ana ya da babanın kim olduğu veya uzun süredir nerede oturduğu bilinmiyorsa, ayırt etme gücünden sürekli yoksunsa ya da çocuğa karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa rızası aranmaz (TMK m. 311). Bunu mahkeme değerlendirir.
Bir yıllık bakım süresi ne zaman başlar?
Kanun, küçüğün evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olmasını ister (TMK m. 305). Aynı evde yaşayan üvey çocuk için bu süre, fiilen bakımı üstlendiğiniz tarihten itibaren hesaplanır ve dosyada belgelenir.
Çocuk ergin ise evlat edinme yapılabilir mi?
Evet, ama koşullar farklıdır. Ergin ya da kısıtlı birinin evlat edinilmesi için TMK m. 313'teki hallerden birinin bulunması ve evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati gerekir.
Evlat edinme kararı hangi mahkemeden çıkar?
Karar evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir (TMK m. 315). Aile işlerine bakan mahkemede dava açılır.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 305, 306, 309, 310, 311, 312, 313, 315, 316
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.