KISACA
- Bir çocuğa müstehcen görüntü, yazı ya da söz içeren ürün veren veya içeriğini gösteren kişi TCK 226/1 uyarınca altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası alır.
- Çocuk, henüz on sekiz yaşını doldurmamış kişidir (TCK 6); on yedi yaşındaki biri de bu hükmün koruması altındadır.
- Üretimde çocuk kullanılan ürünlerde ceza beş yıldan on yıla çıkar (226/3); bu ürünlerin içeriğini çocuğun görmesini sağlayana altı yıldan on yıla kadar hapis verilir (226/5).
- Madde şikâyete bağlı değildir; savcılık haber aldığında resen soruşturur; TCK 226 CMK 253/1-b'deki uzlaştırma listesinde yer almaz.
- Müstehcen içerik internette yayımlanıyorsa içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi için 5651 sayılı Kanun m. 8 işletilebilir.
Çocuğunuzun telefonunda tanımadığı bir kişiden gelen müstehcen bir görüntü buldunuz, ya da bir yakınınızın çocuğa böyle bir şey gösterdiğinden şüpheleniyorsunuz. Bir de karşı taraftaki durum var: hakkınızda soruşturma açıldı ve bir çocuğa müstehcen içerik verdiğiniz söyleniyor. İki durumda da başvurulacak hüküm aynı: TCK 226. Temel hâli altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası, ama maddenin sonraki fıkraları çok daha ağır cezalar içeriyor.
Çocuk kimdir, müstehcen ne demek
TCK 6/1-b, çocuğu henüz on sekiz yaşını doldurmamış kişi olarak tanımlıyor. On yedi yaşındaki biri de çocuk sayılır ve bu hükmün koruması altındadır. Müstehcenliğin tarifi maddenin kendisinde yok, değerlendirmeyi mahkeme içeriğe bakarak yapıyor. Çıplaklık içeren her görüntü bu kapsama girmez; sağlık eğitimi içeriği, sanat kitabı ya da bilimsel çizim gibi örneklerde madde, 226/7'deki istisnayla birlikte okunur.
Fıkra fıkra ceza aralıkları
226/1 çocuğa yönelik altı ayrı fiili sayıyor. Bir çocuğa müstehcen ürün vermek ya da içeriğini göstermek, okumak, okutmak veya dinletmek (a bendi); bu içerikleri çocukların girebileceği ya da görebileceği yerlerde veya alenen göstermek, sergilemek (b); içeriğine vakıf olunabilecek şekilde satışa ya da kiraya arz etmek (c); satışa mahsus alışveriş yerleri dışında satmak veya kiraya vermek (d); başka mal veya hizmetle birlikte bedelsiz vermek ya da dağıtmak (e); reklamını yapmak (f). Hepsi için ceza altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır.
226/2, müstehcen görüntü, yazı veya sözleri basın ve yayın yoluyla yayımlayana ya da yayımlanmasına aracılık edene altı aydan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası öngörüyor. Üçüncü fıkra daha ağır: müstehcen ürünlerin üretiminde çocukları, temsili çocuk görüntülerini veya çocuk gibi görünen kişileri kullanana beş yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası veriliyor. Bu ürünleri ülkeye sokan, çoğaltan, satan, nakleden, depolayan, bulunduran ya da başkalarının kullanımına sunan kişi ise iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşıyor.
Dördüncü fıkra şiddet, hayvanla ya da ölmüş insan bedeni üzerinde yapılan cinsel davranışları içeren ürünleri kapsıyor ve bir yıldan dört yıla kadar hapis öngörüyor. Beşinci fıkra, üçüncü ve dördüncü fıkradaki ürünlerin içeriğini yayımlayana ya da çocukların görmesini, dinlemesini veya okumasını sağlayana altı yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası veriyor. Çocuğa gösterme fiilinin en ağır hâli budur.
Ebeveyn olarak ne yapmalısınız
Çocuğun telefonunda, tabletinde ya da oyun platformundaki hesabında müstehcen içerik gördüyseniz, önce içeriği silmeyin. Silmeden ekran görüntüsünü alın, göndereni gösteren kullanıcı adını, telefon numarasını ve tarihi kaydedin. Ardından kolluğa ya da Cumhuriyet başsavcılığına bildirin. Madde şikâyete bağlı olmadığı için bildirim yeterlidir; savcılık soruşturmayı resen yürütür.
Çocuğun kendisine "sana kim gönderdi, ne yaptı" sorularını art arda yöneltmek delil bakımından risklidir. İfade çocuk izlem merkezinde ya da uzman huzurunda alınabilir; ebeveynin önceden sorgulaması çocuğun anlatımını etkileyebilir. Çocuğa karşı işlenen başka suçlar için çocuk istismarını bildirme yükümlülüğü ayrı bir yazıda anlatılıyor.
Soruşturulan kişi için savunma
Bu madde kasıt ister. Yani kişinin içeriğin müstehcen olduğunu ve karşısında bir çocuk bulunduğunu bilerek davranması gerekir. Savunma şu noktalara yoğunlaşır: içeriğin gerçekten müstehcen niteliği taşıyıp taşımadığı, çocuğun yaşını bilip bilmediğiniz, içeriği doğrudan sizin mi gönderdiğiniz yoksa grup sohbetinde başkasının mı paylaştığı, çocuğun ortamda bulunmasını isteyip istemediğiniz. Açık bırakılmış bir ekranı çocuğun tesadüfen görmesi ile çocuğa bilerek gösterme arasındaki ayrım dosyanın kaderini belirler.
Dijital delil varsa kopyanın nasıl alındığı, cihazın kime ait olduğu ve hesabın kimin kullandığı sorulur. Cihaz incelemesinin sınırları için telefona el koyma ve şifre yazısına bakabilirsiniz. İfadede susma hakkınızı ve müdafi yardımınızı kullanabilirsiniz; ne zaman konuşacağınız dosyayı gördükten sonra belli olur.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir aile toplantısında yetişkin bir akraba, on bir yaşındaki çocuğa telefonunda bir video açıp gösteriyor ve çocuk annesine anlatınca anne şikâyet ediyor. Savunma bu dosyada videonun müstehcen olup olmadığına, akrabanın çocuğa bilerek mi yoksa telefona bakmasına izin verirken mi gösterdiğine, çocuğun ve diğer kişilerin beyanlarının uyuşup uyuşmadığına bakar. Çocuğun ifadesinin çocuk izlem merkezinde alınıp alınmadığı da önem taşır. Bu bir sonuç tahmini değil; hangi sorunların tartılacağını gösteren bir çerçeve. Cezanın kaç yıl olacağı dosyanın içindeki delillere bağlıdır.
İnternette yayımlanan içerik
Müstehcenlik suçu (TCK 226), 5651 sayılı Kanun m. 8'in sayıdığı katalog suçlardan biridir. İnternette yayımlanan içeriğin müstehcen olduğuna dair yeterli şüphe varsa içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilebilir. Karar soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından verilir; gecikmesinde sakınca varsa Cumhuriyet savcısı da verebilir ve yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunar. Karar CMK hükümlerine göre itiraza açıktır.
Cezanın yanında gelenler
Mahkûmiyetin sonuçları hapis ve adli para cezasıyla bitmiyor. Suçun işlenmesinde kullanılan eşya, iyiniyetli üçüncü kişilere ait değilse müsadere edilir (TCK 54/1); dosyada bu çoğu zaman telefon, bilgisayar ya da depolama aygıtı anlamına gelir, sahibi ise ailenin ortak kullandığı bir cihazda ayrıca tartışılır. Kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyet, kamu görevi üstlenme ve seçme-seçilme ehliyeti gibi haklardan yoksunluk da getirir (TCK 53). Bu yaptırımların ayrıntısı için müsadere ve hak yoksunluğu yazılarına bakabilirsiniz.
Madde ayrıca bir şirket ya da yayıncı yapının işin içinde olduğu dosyalar için de bir hüküm taşıyor: 226/6, bu suçlardan dolayı tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacağını söylüyor. Yani bir mağaza, yayın platformu ya da dijital içerik sağlayıcısı işin içindeyse yalnızca çalışan değil, işletmenin kendisi de tedbirle karşılaşabilir.
Hangi mahkeme, ne kadar süre
Üst sınırı on yıl olan fıkralar bile on yıldan fazla hapis gerektiren suçlar arasına girmediği için bu davalar asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m. 11, 12). Görev belirlenirken ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenler gözetilmez, yalnızca kanundaki üst sınır esas alınır (m. 14). Dava zamanaşımı, 226/1 ve 226/2'de üst sınır üç yılı geçmediği için sekiz yıl; 226/3'ün üretim cümlesinde ve 226/5'te beş yıldan fazla, yirmi yıldan az hapis gerektiği için on beş yıldır (TCK 66/1). Üçüncü fıkradaki iki ila beş yıllık bulundurma ve satış fiilleri sekiz yıllık süreye tabidir.
CMK 253 uzlaştırma kapsamını sayıyor ve TCK 226 bu listede yok. Dolayısıyla şikâyetten vazgeçme yoluyla dosya kapanmaz; uzlaştırma da kural olarak söz konusu olmaz. Şüpheli adli süreçteki çocuksa CMK 253/1-c ayrıca incelenir.
Sık yapılan hatalar
Soruşturulan taraf için en yaygın hata, "çocuk zaten bakmıştı" ya da "yanlışlıkla gönderdim" gibi cümleleri kolluk ifadesinde söylemek. Bu cümleler sonradan kastın itirafı olarak okunabilir. Mağdur tarafı için ise en yaygın hata, delilleri kaybetmek: konuşma silinir, hesap kapanır, gönderen bilgisi erişilemez olur.
İnternetten çocukla yazışma boyutu da varsa çocukla cinsel içerikli yazışma yazısı bu tür yazışmaların hangi suç tipine girebileceğini anlatıyor. Cinsel nitelikte temas yoksa ama sözlü ya da yazılı rahatsız etme varsa çocuğa karşı cinsel taciz ayrı bir hükümdür.
Dosyanız için atılacak adım
Çocuğa müstehcen içerik gösterme dosyaları delil olarak dijital veriye dayanır ve veriler hızla kaybolabilir. Ebeveynseniz delili saklamak, soruşturulan kişiyseniz ifade çağrısı gelmeden önce hukuki destek almak için zaman önemli. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çocuğa müstehcen içerik göstermenin cezası nedir?
TCK 226/1'e göre bir çocuğa müstehcen ürün veren, içeriğini gösteren, okuyan, okutan veya dinleten kişi altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır. Ürünün niteliği ağırlaştıkça, örneğin çocuk kullanılarak üretilmişse, ceza beş yıl ile on yıl arasına çıkar.
Sosyal medyada paylaşılan müstehcen içerikte çocuğun görmesi suç oluşturur mu?
TCK 226/1-b, bu tür içerikleri çocukların girebileceği veya görebileceği yerlerde ya da alenen göstermeyi ayrı bir fiil olarak sayar. Hesabın kimlere açık olduğu, içeriğin çocuklara erişimine engel olunup olunmadığı ve failin kastı dosyada tartışılır.
Çocuğa müstehcen içerik gösterme suçunda şikâyet şart mı?
Hayır. Madde şikâyete bağlı değildir. Savcılık ihbar, şikâyet ya da başka bir yolla haber aldığında soruşturma açar. Bu nedenle mağdur çocuğun ailesi şikâyetinden vazgeçse de soruşturma sürebilir.
Çocuğun telefonunda müstehcen içerik bulan ebeveyn ne yapmalı?
Ekran görüntüsünü ve gönderen bilgisini kaydedin, içeriği silmeden önce kolluğa ya da Cumhuriyet başsavcılığına bildirin. Çocuğun ifadesi çocuk izlem merkezi gibi uygun bir ortamda alınır; çocuğun doğrudan sorguya çekilmesi delil kalitesini bozabilir.
Bilimsel ya da sanatsal eser olduğu savunması geçerli mi?
TCK 226/7 bilimsel eserlerin hükmün dışında kaldığını, sanatsal ve edebi değeri olan eserlerin ise çocuklara ulaşması engellenmek şartıyla kapsam dışı sayıldığını söyler. Üçüncü fıkra bu istisnanın dışındadır; çocuk kullanılarak üretilen ürünlerde sanat savunması işlemez.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 6, 66, 226
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
- 5651 sayılı Kanun m. 8
- 5235 sayılı Kanun m. 11, 12, 14
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.