KISACA
- Hapis cezası, evlenme hakkını tek başına ortadan kaldırmaz; evlenme iki tarafın Medeni Kanun şartlarını taşıması ve evlendirme memuruna başvurmasıyla gerçekleşir.
- Medeni Kanun m. 134'e göre evlenecekler, birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurur.
- Her iki taraf da kimlik, nüfus kayıt örneği, sağlık raporu gibi belgeleri verir (TMK m. 136).
- Cezaevindeki kişi için nikâhın nerede ve ne zaman kıyılacağı kurum idaresi ve evlendirme memurluğu arasındaki yazışmayla belirlenir.
Cezaevindeki biriyle evlenmek isteyen çiftlerin ilk korkusu, bunun yasak olup olmadığıdır. Değil. Hapis cezası kişinin evlenme ehliyetini kendiliğinden kaldırmaz. Zorluk hukuki değil, daha çok pratiktir: başvuru kimde, nikâh nerede kıyılacak, hangi tarihte görevli kuruma gelecek.
Evlenmenin genel şartları değişmez
Nikâh, Türk Medeni Kanunundaki evlenme şartlarına göre kıyılır. Tarafların yaşı, rızası, önceki evliliğinin sona ermiş olması ve evlenmeye engel hastalık bulunmaması gibi şartlar dışarıdaki bir çiftle aynıdır. Hükümlü ya da tutuklu olmak ayrı bir engel olarak sayılmaz.
Başvuru nasıl yapılır
TMK m. 134'e göre evlenecek erkek ve kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurur. Başvuru yazılı ya da sözlü yapılabilir (m. 135). Cezaevindeki taraf başvuru yerine fiilen gidemeyeceği için, bu aşamada hangi evlendirme memurluğunun yetkili olacağı ve birlikte başvurunun nasıl sağlanacağı kurum idaresi aracılığıyla çözülür. Bunun için önce cezaevi müdürlüğüne yazılı dilekçe vermeniz uygundur.
Hangi belgeler gerekir
Her iki taraf da şunları evlendirme memurluğuna vermek zorundadır: nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği, önceki evliliği sona ermişse buna ilişkin belge, küçük veya kısıtlıysa yasal temsilcinin imzası onaylı izin belgesi ve evlenmeye engel hastalığı bulunmadığını gösteren sağlık raporu (m. 136). Cezaevindeki kişinin sağlık raporunu kurum revirinin ya da yetkili sağlık kuruluşunun düzenlemesi gerekir.
Nikâh nerede kıyılır
Evlenme töreni kural olarak evlendirme dairesinde yapılır; evleneceklerin istemi üzerine evlendirme memurunun uygun bulacağı başka yerlerde de yapılabilir (TMK m. 141). Cezaevindeki biri için nikâhın kurumda kıyılması gündeme gelir ve bu, kurum güvenlik düzenine ve idarenin vereceği güne bağlıdır. Tarih, tanık sayısı ve ailenin girişi gibi ayrıntıları Medeni Kanun tek tek yazmaz; kurum idaresiyle belediye arasındaki yazışma belirler. Bu yüzden kesin bir gün sözü vermiyorum, ilgili makamlardan güncel usulü yazılı almanızı öneririm.
Tutuklu ve hükümlü arasındaki fark
Tutuklu hâlâ yargılanan kişidir; kararı veren mahkemenin görüşü ve ziyaret kısıtlaması gibi konular nikâh sürecini etkileyebilir. Hükümlüde ise kurum idaresi esas muhataptır. Hangi statüde olduğunuzu, dava dosyası numarasından ve kurum bilgisinden öğrenmeniz gerekir. İki statünün farkını tutuklu ile hükümlü arasındaki farklar yazısında ayrıca anlattım.
Dikkat edilecek pratik hata
Çoğu çift belgeleri toplamadan nikâh tarihi ister. Önce sağlık raporu, nüfus kayıt örneği ve kimlik fotokopilerini tamamlayıp tek zarfta kuruma verirseniz tarih sorusuna daha hızlı cevap alırsınız. Dilekçedeki imza eksikliği de başvuruyu geri çevirtir. Cezaevi dışında kalan tarafın evlendirme dairesindeki başvurusunu aynı hafta yapması süreyi kısaltır.
Tanıklar, kıyafet ve aile
Medeni Kanuna göre nikâh iki şahit huzurunda kıyılır. Cezaevinde kimlerin şahit olarak içeri alınacağı, kurum güvenliği açısından önceden bildirilir ve kimlik kontrolünden geçer. Gelin ya da damat adayı için özel kıyafet, yüzük ve fotoğraf gibi konularda kurum idaresi kendi kurallarını uygular. Bu yüzden dilekçede şahitlerin ad ve soyadını, kimlik numaralarını ve aile bireylerinin listesini baştan yazmanızı öneririm.
Evlilik sonrasında hükümlünün hakları
Nikâh sonrası eş, hükümlünün yakını sıfatını kazanır. Eşin ziyaret ve görüşme hakları 5275 sayılı Kanundaki genel kurallara ve kurum düzenine tabidir. Yurtdışında yaşayan ya da yabancı uyruklu eş söz konusuysa, ek belgeler ve çeviri gerekebilir ve süre uzar. Bu durumda başvuruyu aylar önceden yapmak akıllıca olur.
Nikâh sonrası işlemler
Evlendirme memurluğu nikâh cüzdanını ve nüfus kaydını düzenler. Cezaevindeki eşin kayıt işlemleri için nüfus müdürlüğüne gidilmesi gerekmeyebilir; bildirimi memurluk yapar. Yine de nüfus kayıt örneğinizi birkaç hafta sonra alıp güncel medeni hâlinizi kontrol edin. Soyadı ve vekâlet gibi işlemler için de cezaevinde noter vekâletnamesi düzenlemek mümkündür; bu konu cezaevindeki kişi için vekâletname yazısında.
Reddedilirse ne yapılır
Kurum idaresi güvenlik gerekçesiyle belirli bir günü uygun görmeyebilir ya da belge eksikliği nedeniyle başvuruyu bekletebilir. Bu durumda önce eksik belgeyi tamamlayın, ardından kurumdan yazılı gerekçe isteyin. İdarenin işlemine karşı infaz hâkimliğine başvuru yolu vardır; hükümlüyseniz bu yolu infaz hâkimliğine şikâyet yazısından takip edebilirsiniz. Gerekçeli ret, ikinci başvuruda neyi düzeltmeniz gerektiğini de gösterir.
Yabancı uyruklu ya da farklı şehirdeki taraf
Eşlerden biri yabancı uyrukluysa, medeni hâl belgesi, apostil ve yeminli tercüme gibi ek evrak gerekebilir ve evlendirme memurluğu bu belgeleri ayrıca inceler. Taraflar farklı şehirlerde yaşıyorsa başvuru yeri TMK m. 134'teki kurala göre içlerinden birinin oturduğu yer olur; hangisinin seçileceği kurumun ziyaret ve nakil düzenine göre belirlenebilir. Bu seçim nikâh gününü aylarca öne ya da geriye çekebildiği için kuruma sormadan karar vermeyin.
Cezaevi nakil ihtimali varsa, nikâh başvurusunu yapılmış bir kurumdan diğerine taşımak da ayrı bir yazışma gerektirir. Dosyanızda nakil talebi varsa bunu başvuru dilekçesinde mutlaka belirtin; yoksa belgeler yeni kuruma gönderilmeden kaybolabilir ve süreç baştan başlayabilir.
Varsayımsal bir örnek
Bir hükümlünün nişanlısı kendi oturduğu yerdeki evlendirme memurluğuna belgelerini götürüyor. Cezaevindeki taraf ise dilekçeyle kurum idaresinden nikâh talebinde bulunuyor, revirden sağlık raporu alıyor. İki taraftaki belgeler tamamlandığında memurluk ile kurum arasındaki yazışmayla nikâh günü belirleniyor. Süre ve şartlar kuruma göre değişebilir; bu örnek bir sonuç vaadi değildir.
Evlilik sonrasında ziyaret ve haberleşme hakları da gündeme gelir. Ayrıntı için cezaevi ziyaret kuralları, telefon hakkı ve görüntülü görüşme yazılarına bakabilirsiniz. Daha geniş bir bakış için ceza hukuku çalışma alanı sayfası da var.
Nikâh süreci kuruma ve belediyeye göre farklı yürüyebildiği için dosya ayrıntıya bağlıdır. Dilekçe örneği ya da kurumla yazışma için iletişim sayfasından telefonla arayabilir veya WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Yazışmayı erken başlatmak, nikâh gününü öne çeker.
Sık sorulan sorular
Hükümlü evlenebilir mi?
Evet. Hükümlülük, Medeni Kanundaki evlenme şartlarını ortadan kaldırmaz. Başvuru ve belgeler genel kurallara göre yapılır; fark nikâhın kılınış yerinde ve kurum düzenindedir.
Hangi evlendirme memurluğuna başvurulur?
TMK m. 134'e göre evlenecek erkek ve kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurur. Cezaevindeki tarafın katılımı için kurumla önceden yazışmak gerekir.
Hangi belgeler istenir?
TMK m. 136'ya göre kimlik, nüfus kayıt örneği, önceki evlilik sona ermişse buna ilişkin belge ve evlenmeye engel hastalık bulunmadığını gösteren sağlık raporu istenir.
Nikâh için izin kimden alınır?
Ceza infaz kurumundaki uygulama kurum idaresinin yazışması ve ilgili yönetmelikle belirlenir; başvuru dilekçesini kurum idaresine vermek gerekir. Güncel usulü kurumdan öğrenmek doğru olur.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 134, 135, 136, 141
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (kurum düzeni ve yönetmelik yollamaları)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.