KISACA
- Yaralanan kişi ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açabilir (TBK m. 49, TCK m. 74/2).
- Bedensel zarar tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücü kaybını ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları kapsar (TBK m. 54).
- Manevi tazminat, bedensel bütünlüğün zedelenmesinde olayın özelliklerine göre hâkimin takdir ettiği uygun bir paradır (TBK m. 56).
- Tazminat istemi, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden iki yıl, fiilden on yıl sonra zamanaşımına uğrar; ceza kanunu daha uzun süre öngörüyorsa o süre uygulanır (TBK m. 72).
- Hukuk hâkimi ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesiyle ve beraat kararıyla bağlı değildir (TBK m. 74).
Biri sizi yaraladıysa iki ayrı yol vardır ve ikisi birbirini beklemek zorunda değildir: devlet adına yürütülen ceza davası ile sizin kendi zararınız için açacağınız tazminat davası. Cezanın verilmesi size para kazandırmaz; maddi ve manevi tazminat yalnızca hukuk mahkemesinde, sizin açacağınız davayla istenir.
Ceza davası ile tazminat davası farklı şeydir
Ceza davasında mahkeme fail hakkında karar verir. Mağdur olarak davaya katılabilirsiniz (CMK m. 237), ama zararın parasal karşılığını ceza mahkemesinden alamazsınız. Hukuk davası ise haksız fiile dayanır: kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille zarar veren, zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49). Kamu davasının düşmesi ya da şikâyetten vazgeçilmesi, zararın tazmini için açılan davayı etkilemez (TCK m. 74/2). Hukuk hâkimi de ceza hâkiminin beraat kararına veya kusur değerlendirmesine bağlı değildir (TBK m. 74).
Maddi tazminatta hangi kalemler istenir
Kanun bedensel zararın başlıca dört kalemini sayar (TBK m. 54): tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. Pratikte bunun anlamı şudur: ameliyat, ilaç, fizik tedavi, protez ve ulaşım masrafı; raporlu olduğunuz günlerde kaybettiğiniz gelir; kalıcı bir fonksiyon kaybı kaldıysa bunun ömür boyu çalışma gücüne etkisi.
Sosyal güvenlik kurumunun karşıladığı ödemelerin ne kadarının hesaptan düşüleceği sık tartışılır. TBK m. 55'e göre kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarardan indirilemez. Hesabı yapan bilirkişi bu ayrımı gözetir.
Manevi tazminat
Bedensel bütünlüğün zedelenmesinde hâkim, olayın özelliklerini göz önüne alarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir (TBK m. 56/1). Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde yakınlar da manevi tazminat isteyebilir (m. 56/2). Kanun bir tarife vermez. Hâkim kusurun ağırlığını (m. 51), yaralanmanın niteliğini, iyileşme süresini, kalıcı iz olup olmadığını ve tarafların ekonomik durumunu birlikte değerlendirir. Bu yüzden internetteki rakamlara bakarak beklenti oluşturmayın.
İspat yükü ve kusur
Zararınızı ve karşı tarafın kusurunu siz ispat edersiniz (TBK m. 50/1). Zararın miktarı tam kanıtlanamıyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve aldığınız önlemleri göz önünde tutarak miktarı hakkaniyete uygun belirler (m. 50/2). Kavgaya karşılıklı girdiyseniz tazminat indirilebilir, hatta tamamen kaldırılabilir (m. 52). Bu risk yüzünden dosyada kendi davranışınızı da baştan düşünmek gerekir.
Süre, mahkeme ve belgeler
Tazminat istemi, zararı ve sorumluyu öğrendiğiniz tarihten iki yıl, her hâlde fiilden on yıl sonra zamanaşımına uğrar; fiil ceza kanununda daha uzun bir zamanaşımı öngörülen bir suçsa o süre geçerlidir (TBK m. 72). Ağır yaralamalarda ceza davası zamanaşımı onbeş yıl olduğu için tazminat için de bu süre gündeme gelebilir. Trafik kazalarında maddi zarar için aynı mantık 2918 sayılı Kanun m. 109'da yazılıdır. Bu süreyi hesaplarken ceza davasındaki zamanaşımıyla karıştırmayın.
Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2); yetkili yer haksız fiilin işlendiği veya zararın doğduğu yer ya da sizin yerleşim yeriniz olabilir (HMK m. 16). Dosyaya şunlar girer: olay günü düzenlenen sağlık raporu, adli rapor, tedavi belgeleri ve faturalar, işyerinden alınan ücret ve rapor yazıları, ceza dosyasından örnekler, fotoğraflar. Trafik kazasıysa araç işletenin sorumluluğu (2918 s. K. m. 85) ve zorunlu sigortaya dava öncesi yazılı başvuru zorunluluğu (m. 97) devreye girer.
Dava açarken nelere dikkat edilir
Yeni düzenlemeyle HMK m. 107'deki belirsiz alacak davası kaldırıldı. Zararın tamamı baştan kesin hesaplanamıyorsa kısmi dava açılır; HMK m. 109/4'e göre talep tahkikat bitene kadar bir defaya mahsus artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. 31 Temmuz 2026'dan sonraki haksız fiillerde çalışma gücü kaybı tazminatında faizin başlangıcı da ayrı kurala bağlandı: kazancın bilindiği döneme ilişkin tutara olay tarihinden, bilinemeyen döneme ilişkin tutara karar tarihinden faiz işletilir (TBK m. 55). Tazminat hükmünün sonradan değiştirilmesi de saklı tutulabilir (m. 75).
Kim sorumlu tutulabilir
Tazminat davası yalnızca yaralayan kişiye değil, onun fiilinden başkası da sorumluysa ona da yöneltilebilir. İşyerinde işçinin başka bir çalışana zarar vermesi hâlinde adam çalıştıran, çalışanın kendisine verilen işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür; çalışanı seçerken, talimat verirken ve denetlerken gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz (TBK m. 66). Trafik kazalarında araç işleten ve bağlı olduğu teşebbüs müştereken sorumludur (2918 sayılı Kanun m. 85). Kavgada ise genellikle fiili işleyen kişi davalıdır. Davalıyı doğru belirlemek, dava sırasında yeniden düzeltmeye çalışmaktan çok daha az zahmetlidir.
Geçici ödeme ve belgelerin sırası
Dava uzun sürebileceği için kanun bir kolaylık da tanır: zarar gören iddiasının haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar sunar ve ekonomik durumu gerektirirse hâkim, istem üzerine davalının geçici ödeme yapmasına karar verebilir (TBK m. 76). Bunun için kanıtların baştan düzenli sunulması gerekir. Sağlık raporlarını tarih sırasına koyun, faturaları kalem kalem toplayın, işverenden çalışamadığınız günlere ilişkin yazı alın. Kalıcı bir etki kaldıysa sağlık kurulu raporu ve çalışma gücü kaybı oranı dosyanın en önemli belgesidir; oranı mahkeme bilirkişiyle belirler, kendi hesabınızı dilekçeye yazabilirsiniz ama bağlayıcı olan rapordur.
Ayrıca bedensel zararın kapsamı karar sırasında tam belirlenemiyorsa hâkim, kararın kesinleşmesinden başlayarak iki yıl içinde tazminat hükmünü değiştirme yetkisini saklı tutabilir (TBK m. 75). Bu, iyileşme süreci sürerken açılan davalarda dikkate alınacak bir güvencedir.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir iş yerinde çıkan arbedede çalışan biri darp ediliyor, kolu kırılıyor ve altı hafta çalışamıyor. Ceza dosyası ayrı yürürken kişi hukuk mahkemesinde tedavi giderlerini, altı haftalık kazanç kaybını ve manevi tazminatı ister. Karşı taraf, davacının da tartışmayı büyüttüğünü savunursa mahkeme TBK m. 52'ye göre indirimi tartar. Sonuç kusur dağılımına ve belgelere bağlıdır; bu örnek miktar ya da sonuç göstermez.
Dava dilekçesinde neler bulunur
Dilekçede taraflar ve adresleri, olayın tarihi ve anlatımı, hangi zarar kalemlerinin istendiği, kusurun neden karşı tarafa ait olduğu ve delillerin listesi yer alır. Delil olarak ceza dosyasının onaylı örneği, tanıklar, sağlık kayıtları ve bilirkişi incelemesi istenir. Zarar gören çocuksa ya da kısıtlıysa dava kanuni temsilcisi eliyle açılır. Talep kısmında maddi ve manevi tazminat ayrı ayrı gösterilir; tutarı belirleyememeniz, davayı açmanıza engel değildir, çünkü hesaplama sonradan yapılır ve kısmi dava yolu açıktır. Dilekçeyi tek seferde eksiksiz hazırlamak, ek bilgi istenmesi nedeniyle zaman kaybetmenizi önler.
Uzlaşma ve tazminat
Ceza dosyasında uzlaşma yapıyorsanız tazminat kalemlerini yazılı olarak netleştirin. İmzaladığınız metinde ne yazdığı, sonradan hukuk davasında karşınıza çıkabilir. Yaralamada uzlaştırma ve şikâyetten vazgeçme yazıları bu aşamayı anlatıyor.
Tedavi giderlerini kim karşılar
Trafik kazasında yaralanmışsanız tedavi bedelleri sosyal güvencenizin olup olmadığına bakılmaksızın, genel sağlık sigortalıları için belirlenen usulle Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır (2918 sayılı Kanun m. 98). Kavga ya da iş yeri olayında ise tedavi bedelinin bir kısmını kurum ödese de kendi cebinizden yaptığınız harcamalar tazminat kalemi olabilir: ilaç, kurumun karşılamadığı ek tedavi, ulaşım, refakatçi gideri gibi. Hangi kalemin kurumca karşılandığını, hangisinin sizden çıktığını belgeleyin; faturayı ve ödeme dekontunu saklayın. Karşılanmayan giderin tamamını ispat etmeniz gerekmeyebilir, çünkü miktar tam kanıtlanamıyorsa hâkim hakkaniyete göre belirler (TBK m. 50/2), ama belgesiz kalem hâkimi ikna etmekte zorlanır.
Dosyanızı birlikte değerlendirelim
Hangi kalemlerin istenebileceği, süre ve kusur dağılımı kişiden kişiye değişir. Raporlarınız ve masraf belgelerinizle durumunuzu telefonla ya da WhatsApp'tan anlatabilirsiniz. Büroya iletişim sayfasından ulaşabilir, alanla ilgili diğer konulara ceza hukuku sayfasından bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ceza davası bitmeden tazminat davası açabilir miyim?
Evet. Ceza ve hukuk davaları birbirinden bağımsızdır. Hukuk mahkemesi ceza dosyasının sonucunu beklemek zorunda değildir; ancak ceza dosyasındaki raporlar ve ifadeler hukuk davasında da delil olarak değerlendirilir. Hukuk hâkimi, ceza hâkiminin kusura ilişkin kararıyla bağlı değildir (TBK m. 74).
Yaralama tazminatı nasıl hesaplanır?
Maddi zarar kalemleri tek tek hesaplanır: tedavi giderleri, çalışamadığınız süredeki kazanç kaybı, kalıcı iş gücü kaybı varsa onun parasal karşılığı ve ekonomik geleceğin sarsılması (TBK m. 54). Hesabı bilirkişi yapar. Manevi tazminatta ise formül yoktur; hâkim olayın özelliklerine, kusurun ağırlığına, tarafların durumuna bakar (TBK m. 56, 51).
Şikâyetimden vazgeçersem tazminat hakkım gider mi?
Kamu davasının düşmesi tazminat davasını kendiliğinden etkilemez (TCK m. 74/2). Ancak vazgeçme sırasında şahsi haklardan da vazgeçtiğinizi ayrıca açıklarsanız hukuk mahkemesinde dava açamazsınız (TCK m. 73/7). Vazgeçme dilekçesini imzalamadan önce metnine bakın.
Kendi kusurum da varsa tazminat azalır mı?
Evet. Zarar gören zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir (TBK m. 52). Kavgaya karşılıklı girilmiş olması bu değerlendirmede önemlidir.
Hangi mahkemede dava açılır?
Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2). Haksız fiilin işlendiği yer, zararın doğduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK m. 16).
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49, 50, 51, 52, 54, 55, 56, 66, 72, 74, 75, 76
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73, 74
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2, 16, 109
- 2918 sayılı Kanun m. 85, 97, 98, 109
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.