KISACA
- Yalan tanıklık, tanık sıfatıyla yetkili kişi ya da kurul önünde gerçeğe aykırı beyanda bulunmaktır ve TCK m. 272 ile cezalandırılır.
- Soruşturma aşamasında dört aydan bir yıla, mahkeme huzurunda veya yemin ettirilerek yapılan dinlemede bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörülür.
- Üç yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda ceza iki yıldan dört yıla çıkar; aleyhine tanıklık yapılan kişi hapis dışında bir yaptırım alırsa ceza üç yıldan yedi yıla kadar uzar.
- Tanıklıktan çekinme hakkınızı bilmek, yanlış beyandan ve hukuki sonuçlarından korur.
Bir dava ya da soruşturmada tanık olarak çağrıldınız ve gördüklerinizden farklı bir şey söylediğiniz iddia ediliyor. Bu durumda TCK m. 272 devreye girer. Soruşturma aşamasında dört aydan bir yıla, mahkeme huzurunda ya da yemin ettirilerek yapılan dinlemede bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası söz konusudur. Ağırlaşma hallerinde ceza daha da yükselir; aleyhine tanıklık yapılan kişi müebbet hapse mahkûm olmuşsa yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis söz konusudur.
Yalan tanıklık hangi hallerde oluşur?
Suçun omurgası şudur: tanık sıfatıyla dinlenen kişi, bildiği ya da gördüğü bir olay hakkında gerçeğe aykırı beyanda bulunur. Dinleme, tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde yapılmalıdır. Kanun metni "hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma" der. Yani ortada gerçek bir soruşturma bulunmalıdır. Arkadaş sohbetindeki söz ya da kendiliğinden verilen yazılı bir açıklama bu kapsamın dışında kalır.
Ceza aralıkları
TCK m. 272'nin ilk fıkrası, soruşturma kapsamında yetkili kişi veya kurul önünde yapılan yalan tanıklığa dört aydan bir yıla kadar hapis verir. İkinci fıkra mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek dinleme yapan kişi veya kurul önünde bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörür. Üçüncü fıkra, üç yıldan fazla hapis gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturmasında yalan tanıklık yapılırsa iki yıldan dört yıla kadar ceza verir.
Bir ağırlaşma daha var: aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında hapis dışında bir adli veya idari yaptırım uygulanmışsa, yalan tanıklıkta bulunan üç yıldan yedi yıla kadar hapisle cezalandırılır (m. 272/8). Hangi fıkranın uygulanacağı, tanıklığın hangi aşamada ve hangi suç dosyasında verildiğine bağlıdır.
Karşı taraf özgürlüğünden yoksun kalmışsa
Aleyhine tanıklık yapılan kişi gözaltına alınmış ya da tutuklanmışsa ve sonunda beraat etmişse, tanık ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin hükümlerle dolaylı fail olarak sorumlu tutulur (m. 272/5). Gözaltı ve tutuklama dışındaki koruma tedbirlerinde, aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmişse ceza yarı oranında artırılır (m. 272/4). Aleyhine tanıklık yapılan kişi ağırlaştırılmış müebbet ya da müebbet hapse mahkûm olursa, tanık yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşabilir (m. 272/6).
Yakınlar ve çekinme hakkı
Kanun iki özel durumu ayrıca düzenler. Kişi kendisinin, üstsoyunun, altsoyunun, eşinin veya kardeşinin soruşturmaya uğramasına yol açabilecek bir konuda yalan söylerse ya da tanıklıktan çekinme hakkı kendisine hatırlatılmadan gerçeğe aykırı beyanda bulunursa, hakim cezayı indirebilir veya ceza vermekten vazgeçebilir (TCK m. 273/1). Özel hukuk uyuşmazlıklarında yapılan yalan tanıklıkta bu hüküm uygulanmaz (m. 273/2).
Tanıklık başlamadan önce çekinme hakkınızın size anlatılıp anlatılmadığı bu yüzden önemlidir. Tutanakta hatırlatma yoksa dosyanın nasıl değerlendirileceğini avukatınızla konuşun.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir iş yerinde yaşanan kavga sonrası bir çalışan mahkemede "kavgayı görmedim" der; oysa daha önce savcılıkta tarafları ayrıntısıyla tarif etmiştir. İki beyan arasındaki çelişki kamera kayıtlarıyla desteklenirse çalışan hakkında yalan tanıklıktan dosya açılabilir. Yargılama sırasında bir korku, baskı ya da hatırlama sorunu varsa bunun da dosyaya girmesi gerekir. Sonuç tahmini yapmak doğru olmaz; mahkeme tüm delilleri birlikte değerlendirir.
Sık yapılan hatalar
Hatırlamadığı bir olayı "kesin böyleydi" diye anlatmak en yaygın hatadır. Tanık, bilmediğini bilmediği gibi söylemelidir. İkinci hata, duruşma tutanağını okumadan imzalamaktır; sonradan "ben öyle demedim" demek zorlaşır. Üçüncüsü, baskı altında beyan vermektir. Baskı varsa bunun kaydı tutulmalı, savcılığa ya da mahkemeye bildirilmelidir.
Tanıklık nasıl alınır, hangi kayıtlar önemlidir?
Tanık beyanı savcılıkta tutanağa geçirilir, mahkemede ise duruşma zaptına yazılır. Tanıktan önce kimlik bilgileri, davayla ilişkisi ve gerçeği söyleyeceğine dair uyarı alınır. Uyarı yapılmadan alınan beyan ayrıca tartışılabilir. Bu nedenle ifade tutanağının başındaki uyarı kısmını ve çekinme hakkının hatırlatılıp hatırlatılmadığını okuyun.
Sonradan yalan tanıklık iddiası ortaya çıktığında mahkeme önce eski ifadeleri, ses ve görüntü kayıtlarını, mesaj dökümlerini ve diğer tanık anlatımlarını karşılaştırır. Tek bir ifade çelişkisi suç için yeterli olmayabilir; çünkü beyanın kasten gerçeğe aykırı olması gerekir. Hatırlama hatası, olayı farklı bir açıdan görmek ya da süre geçtikçe ayrıntıların silinmesi kast sayılmaz.
Yargılama ve usul
Yalan tanıklık suçunda hapis cezası üst sınırlarına bakılarak görevli mahkeme belirlenir. Temel hallerde üst sınır on yılı geçmediğinden dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis öngören m. 272/6 gündemdeyse üst sınır on yıldan fazla olduğu için ağır ceza mahkemesi görevlidir (5235 sayılı Kanun m. 12, 14). Savunma sürecinde tanığın beyanının hangi sıfatla verildiği, yemin edilip edilmediği ve çekinme hakkı hatırlatması yapılıp yapılmadığı belgelerle gösterilir.
Mahkûmiyet halinde hapis cezasının miktarına göre erteleme ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması tartışılabilir; bunlar kanundaki şartlara bağlıdır ve dosyaya göre değişir. Bu yüzden ilk ifadeden itibaren dosyayı bir avukatla birlikte takip etmek gerekir.
Tanık olarak ilk çağrıda neye bakılır?
Çağrı kağıdında dosya numarası, dinlenecek yer ve gün yazar. Gitmeden önce olayı hangi yönüyle bildiğinizi kendi kendinize ayırın: gördüğünüz, duyduğunuz ve başkasından aktarılan bilgiler ayrı şeylerdir. Mahkemede yalnızca bildiğinizi söylemek, tahmin ettiğinizi tahmin olarak belirtmek ve emin olmadığınız tarihi kesin vermemek yalan tanıklık riskini azaltır. Dosyayla ilgili belge veya mesajınız varsa ifadeden önce gözden geçirmeniz de isabetli olur.
İlgili konulara bakın
Tanığı etkilemeye teşebbüs, iftira suçunun cezası, suç uydurma ve gerçeğe aykırı bilirkişilik benzer ortamlarda karşınıza çıkabilir. Yalan beyanınızı düzeltmek isterseniz yalan tanıklıktan dönmenin sonuçlarını da okuyun.
Haklarınız ve yapılacaklar
Tanık olarak çağrıldıysanız çağrı kağıdını saklayın, ifadeye gitmeden önce hangi dosyada dinleneceğinizi öğrenin ve çekinme hakkınız olup olmadığını kontrol edin. Hakkınızda şikayet ya da soruşturma açıldıysa ilk ifadenizi avukat eşliğinde verin. Ceza hukuku çalışma alanımızı inceleyebilir, dosyanızı değerlendirmek için iletişim sayfasından telefonla arayabilir veya WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Doğru ifade planı, sonradan düzeltilmesi zor hataları önler.
Sık sorulan sorular
Yalan tanıklığın cezası kaç yıldır?
Soruşturmada dört aydan bir yıla, mahkeme huzurunda bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Bazı hallerde ceza daha yüksek aralığa çıkar.
Kendimi ya da yakınımı korumak için yalan söylersem ne olur?
Kendinizin, üstsoyunuzun, altsoyunuzun, eşinizin veya kardeşinizin soruşturmaya uğramasına yol açabilecek bir konuda yalan söylerseniz hakim ceza indirebilir ya da ceza vermekten vazgeçebilir (TCK m. 273).
Bilmediğimi söylemek yalan tanıklık sayılır mı?
Gerçekten bilmiyorsanız bunu söylemek yalan değildir. Hatırlamadığınız bir şeyi kesin biçimde anlatmak ya da gördüğünüz bir şeyi görmemiş gibi göstermek ise sorun yaratır.
Yalan tanıklık şikayete bağlı mıdır?
Hayır. Mahkeme ya da savcılık durumu fark ederse kendiliğinden harekete geçebilir.
Tanıklıkta yalan söyledikten sonra düzeltmek mümkün mü?
Evet. TCK m. 274 uyarınca doğruyu söylemenin zamanı cezayı etkiler; ayrıntılar ayrı bir yazıda anlatılmıştır.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 272, 273, 274
- 5235 sayılı Kanun m. 12, 14
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.