Uyuşturucu kullanmak suç mu, ceza alınır mı

Evet, uyuşturucu kullanmak Türk Ceza Kanunu'nda suçtur ve kanundaki ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Ama kullanım suçunun bir özelliği var: soruşturma sırasında savcı genellikle dava açmaz, beş yıllık bir erteleme kararı verir ve sizi tedavi ile denetime dayanan bir sürece alır. Bu süreci tamamlarsanız dava açılmadan dosya kapanır.

Madde neyi suç sayıyor

TCK 191/1 dört ayrı davranışı aynı ceza aralığına bağlar: kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek, bulundurmak ve maddeyi kullanmak. Burada "kullanmak için" kaydı belirleyici. Cebinizdeki madde kendi kullanımınız içinse 191 devreye girer; satış ya da devir niyeti görünüyorsa TCK 188'in kapsamı tartışılır ve ceza alt sınırı on yıla çıkar. Aynı poşet iki farklı hukuki sonuca gidebiliyor, o yüzden savcılıkta maddenin ne için taşındığı sorusu ilk gündem.

Hangi maddelerin uyuşturucu sayıldığı kanun metninde sayılmaz, özel mevzuat belirler. Merak ettiğiniz madde için uyuşturucu sayılan maddeler yazısına bakabilirsiniz.

Test pozitif çıktığında

Soruşturma çoğu zaman bir trafik kontrolü, güvenlik uygulaması ya da hastane başvurusuyla başlar. Vücuttan kan, idrar gibi örnek alınması için hâkim kararı gerekir; gecikmesinde sakınca varsa savcı da karar verebilir, ama bu kararın yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulması şarttır, onaylanmayan karar hükümsüz kalır ve elde edilen delil kullanılamaz (CMK m. 75/1). Sonucun ne anlama geldiğini testi pozitif çıkarsa yazısında, itiraz yollarını test sonucuna itiraz yazısında anlattık.

Pozitif sonuç dosyanın kapandığı demek değildir. İfadeniz alınır, ne zaman ve nasıl kullandığınız sorulur. Bu aşamada susma hakkınız ve avukatınızla görüşme hakkınız var; ayrıntısı susma hakkı yazısında.

Dava açılmaz, erteleme gelir

TCK 191/2'ye göre bu suçtan başlayan soruşturmada savcı, CMK 171'deki şartlar aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasını erteler. Genel erteleme rejimi daha önce kasıtlı suçtan hapis cezası almamış olmayı ve zararın giderilmesini ararken 191'de bu şartlar yok. Savcı sizi aynı anda uyarır; yükümlülüklere uymazsanız ya da yasakları çiğnerseniz ne olacağı söylenir. Karar kolluk birimlerine de bildirilir.

Erteleme süresince en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır. Bu süre altışar aylık dilimlerle en çok iki yıl daha uzatılabilir. Gerek görülürse tedavi eklenir ve savcı, kullanıp kullanmadığınızı saptamak için sizi yılda en az iki defa ilgili kuruma sevk eder (TCK 191/3). Adım adım işleyişi TCK 191 erteleme süreci yazısında bulabilirsiniz.

Yükümlülüklere uyulursa soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla biter (191/7). Dava hiç açılmadığı için mahkûmiyet de yoktur.

Erteleme bir af değil

Kanun üç durumda dava açılmasını öngörür: yükümlülüklere ya da tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmek, yeniden kullanmak için madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak, maddeyi tekrar kullanmak (191/4). "Israr" sözcüğü önemli; tek bir kaçırılmış randevu kendiliğinden bu sonucu doğurmaz. Yeni kullanım ya da bulundurma ise ayrı soruşturma konusu yapılmaz, doğrudan ihlal sayılır (191/5). Bu hâllerin ayrıntısı erteleme süresinde tekrar yakalanma yazısında.

Dava açılırsa görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir (5235 sayılı Kanun m. 11). Üstelik ihlal nedeniyle dava açıldıktan sonra başlayan 191 soruşturmalarında kanun erteleme verilmesine izin vermez (191/6). Mahkemede CMK 231'in genel şartları aranır (191/9).

Varsayımsal bir örnek

Bir üniversite öğrencisi yol kontrolünde durduruluyor, çantasında küçük bir paket çıkıyor, ifadesinde arkadaşından kendi kullanımı için aldığını söylüyor. Savcı beş yıllık ertelemeye karar veriyor, denetimli serbestlik müdürlüğüne yönlendiriyor. Burada tartılan şeyler belli: paketteki miktar kullanım iddiasıyla uyuşuyor mu, telefonda satışa işaret eden bir yazışma var mı, ifade baştan sona tutarlı mı. Bu soruların cevabı dosyanın 191'de mi kalacağını belirler. Sonuç tahmini yapmıyoruz; yalnızca neye bakıldığını gösteriyoruz.

Ceza hiç doğmadan çıkış yolu: kendi başvurusu

TCK 192/4'e göre kullanıcı, hakkında 191 kapsamında soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara ya da sağlık kuruluşlarına başvurup tedavi ettirilmesini isterse cezaya hükmolunmaz. Aynı fıkra bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirme yükümlülüğünün doğmadığını da söyler. Yakınında kullanım fark eden biri için kapı, soruşturma başlamadan açıktır; ayrıntı kullanıcının kendiliğinden tedavi başvurusu yazısında.

Zamanaşımı ve kayıt

191/1'in üst sınırı beş yıl olduğundan dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e). Erteleme süresince zamanaşımı işlemez; bunu CMK 171'in dördüncü fıkrası söyler ve 191/9 bu hükmü uygulamaya sokar. Ertelemeye ilişkin kararlar özel bir sisteme kaydedilir ve ancak bir soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak istenirse kullanılabilir (CMK m. 171/5). Bunun sabıka kaydına yansıması ayrı bir soru, adli sicil kaydı yazısında cevapladık.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, ifadede maddenin kaynağı ve miktarı hakkında dosyadaki delille çelişen bir anlatım yapmaktır. Telefonda ya da mesajlarda satışa işaret eden bir yazışma varsa, "kendi kullanımım" demek tek başına yetmez; anlatımın delillerle uyumlu olması gerekir. İkinci hata, erteleme kararını af sanıp denetimli serbestlik randevularını önemsememektir. Üçüncüsü, kararı tebliğ alır almaz bir avukata göstermemektir: itiraz yolu ve yükümlülüklerin kapsamı o anda netleşir. Hiçbir aşamada delil gizlemeye ya da yalan beyana yönelmeyin; susma hakkı meşrudur, yalan söylemek ise dosyayı kötüleştirir.

İfadeden önce arayın

Kullanım suçu ilk bakışta hafif görünür, ama erteleme kararının her fıkrası bir yükümlülük doğurur ve yanlış kurulan bir cümle dosyayı 188'e doğru çekebilir. Gözaltına alındıysanız ya da ifadeye çağrıldıysanız ilk saatlerdeki adım dosyanın yönünü etkiler. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp'tan yazarak anlatabilirsiniz; numaralar iletişim sayfasında. Konuyla ilgili diğer yazılara ceza hukuku sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 188, 191, 192
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 75, 171
• 5235 sayılı Kanun m. 11

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.