KISACA
- İzin vermeye yetkili merci, ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde karar verir; zorunlu hâllerde bir defaya mahsus on beş gün uzatabilir (4483 sayılı Kanun m. 7).
- Süre, suçun izin mercii tarafından öğrenildiği günden başlar; bu yüzden toplam süre en çok kırk beş gündür.
- Ön inceleme izin merciinin kendisi, görevlendireceği denetim elemanı ya da memurun üstü eliyle yapılır ve sonunda yazılı bir rapor düzenlenir (m. 5 ve 6).
- Karara gerekçe yazılması zorunludur; izin verilmesine ya da verilmemesine karşı tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edilebilir (m. 6 ve 9).
Memur hakkındaki şikâyette izin mercii kararını, olayı öğrendiği günden itibaren ön inceleme dahil en geç otuz günde vermek zorundadır. Zorunlu hâllerde bir defaya mahsus on beş gün eklenebilir, yani üst sınır kırk beş gündür (4483 sayılı Kanun m. 7). Bu süre bittiğinde dosya ya soruşturma izniyle başsavcılığa gider ya da izin verilmeme kararıyla kapanır.
Hangi şikâyetlerde izin gerekir?
4483 sayılı Kanun, kamu hizmetinin asli ve sürekli görevlerini yürüten memurlar ile kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda uygulanır (m. 2). Görevle bağlantısı olmayan bir olayda, örneğin komşuluk kavgasında, izin aranmaz. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli de genel hükümlere tabidir. Ayrıntıyı memurların yargılanma usulü yazımızda anlattık; burada yalnız süre ve ön inceleme üzerinde duruyoruz.
Başsavcılık ne yapar?
Cumhuriyet başsavcısı böyle bir ihbar aldığında hemen soruşturmaya girişmez. Yalnızca acele toplanması gereken, kaybolma ihtimali olan delilleri tespit eder; memurun ifadesine de başvurmaz. Sonra evrakın bir örneğini izin merciine gönderip soruşturma izni ister (m. 4).
İzin mercii makama göre değişir. İlçede görevli memur için kaymakam, ilde görevli memur için vali, bakanlık merkez teşkilatında çalışan için kuruluşun en üst idari amiri yetkilidir (m. 3). Yetkili mercii suç tarihindeki görev belirler.
Ön inceleme nasıl yürür?
İzin mercii olayı öğrendiğinde bir ön inceleme başlatır (m. 5). İncelemeyi kendisi yapabilir, bir ya da birkaç denetim elemanına verebilir ya da hakkında inceleme yapılanın üstü konumundaki memurlardan birini görevlendirebilir. Kural olarak incelemeciler aynı kurumdan seçilir. Yargı mensupları, yargı kuruluşlarında çalışanlar ve askerler başka mercilerin ön incelemesinde görevlendirilemez.
Görevlendirilen kişi, izin merciinin yetkilerini taşır. CMK hükümlerine göre işlem yapar, memurun ifadesini alır, belge toplar ve görüşünü içeren bir rapor yazar. Birden fazla kişi inceleme yapmışsa farklı görüşler raporda ayrı ayrı, gerekçesiyle yer alır (m. 6). Merci bu rapora bakarak izin verip vermeyeceğine karar verir ve gerekçe göstermek zorundadır.
Süre nasıl hesaplanır?
Süre, mercii olayın öğrenildiği günden başlar. Rapor sürenin içinde hazırlanmalıdır, çünkü otuz gün ön incelemeyi de kapsar. On beş günlük uzatma hem bir defayla sınırlıdır hem de yalnızca zorunlu hâllerde yapılabilir. Kanun, sürenin aşılması hâlinde ne olacağını ayrıca yazmamıştır; ama merciin sürede karar vermek zorunda olduğunu açıkça söyler (m. 7/2).
Karar çıktıktan sonra ne olur?
Karar Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılan memura ve varsa şikâyetçiye bildirilir (m. 9). İzin verilirse memur itiraz edebilir. İzin verilmezse başsavcılık ya da şikâyetçi itiraz eder. Süre tebliğden itibaren on gündür; kararı bölge idare mahkemesi ya da bazı üst düzey görevlilerde Danıştay İkinci Dairesi inceler. İtirazlar öncelikle görülür, en geç üç ayda karara bağlanır ve karar kesindir. İzin kesinleştikten sonra dosya yetkili başsavcılığa gönderilir ve soruşturma genel hükümlere göre yürür (m. 11). İzin verilmemesine karşı yolları izin verilmemesine itiraz yazısında ayrıca ele aldık.
Ön incelemede memurun durumu
Hakkında inceleme yapılan memurun ifadesi bu aşamada da alınır (m. 6). Bu ifade ceza soruşturmasındaki şüpheli ifadesi değildir, ama içeriği sonraki aşamalara taşınabilir. İfadeye çağrıldıysanız ne sorulacağını, hangi belgelerin dosyada bulunduğunu ve ifade vermeden önce neye bakmanız gerektiğini önceden netleştirmek isteyebilirsiniz. Rapora giren ifadeler, merciin gerekçeli kararına dayanak olabilir. Bir kamu görevlisinin ifadesini hazırlarken ayrıca ceza soruşturmasında şüpheli hakları yazısındaki ilkeleri de gözden geçirin.
İznin kapsamı
Soruşturma izni yalnızca şikâyet konusu olayı değil, bunlara bağlı olarak ileride ortaya çıkabilecek konuları da kapsar (m. 8). Ancak soruşturma sırasında izin verilen olaydan tamamen ayrı bir fiil çıkarsa yeniden izin alınması gerekir. Suçun hukuki nitelendirmesi değişirse, örneğin görevi kötüye kullanma iddiası başka bir suç başlığına dönerse, yeni izin aranmaz. Bu ayrım, dosyanın ilerleyen aşamasında izin eksikliği iddiasının yürüyüp yürümeyeceğini belirler.
Zamanında karar çıkmazsa
Kanun, sürenin aşılmasına özel bir yaptırım bağlamamıştır, ama merci sürede karar vermek zorundadır. Karar gecikiyorsa yazılı olarak durumun sorulması ve dosyanın akıbetinin öğrenilmesi mümkündür. Bu aşamada beklemek ile süreyi takip etmek arasındaki fark, itiraz süresi gibi kısa sürelerin kaçmamasını sağlar.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir belediye çalışanı hakkında yapılan şikâyette olay tarihi, kişi adı ve belge belirtilmiş olsun. Dosya başsavcılıktan izin merciine gider, merci bir müfettiş görevlendirir, müfettiş çalışanın ifadesini alır ve rapor yazar. Merci raporu inceler, gerekçeli bir karar verir. Karar şikâyetçi lehine ya da aleyhine çıkabilir; sonucu tahmin etmek mümkün değil, raporun neye dayandığı ve belgelerin ne gösterdiği belirleyici olur.
Sık yapılan hatalar
Şikâyet dilekçesini soyut yazmak en yaygın hatadır. Kanun, kişi ve olayın belirtilmesini, iddiaların ciddi bulgu ve belgeye dayanmasını, doğru ad, soyad, imza ve adres bulunmasını şart koşar; bunlar eksikse başvuru işleme konmaz ve durum şikâyetçiye bildirilir (m. 4). İkinci hata itiraz süresini kaçırmaktır, on gün kısadır. Üçüncüsü, daha önce ön incelemesi sonuçlanmış bir konuda yeni belge olmadan aynı şikâyeti tekrarlamaktır; bu başvuru işleme konmaz (m. 5/2).
Dosyanız için ne yapabilirsiniz?
Memur olarak ifadeniz isteniyorsa ya da bir kamu görevlisi hakkında şikâyette bulunacaksanız, sürenin işlemesi ve itiraz hakkı nedeniyle ilk günler önem taşır. Durumunuzu anlatmak için arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz: iletişim sayfasında numaralar var. Kamu görevlilerini ilgilendiren suçlara dair ayrıntı için ceza hukuku çalışma alanı sayfasına bakabilirsiniz. Şikâyet için yol haritası gerekiyorsa memur hakkında şikâyet ve suç duyurusu yazısı, görevi kötüye kullanma iddiası için görevi kötüye kullanma cezası yazısı yol gösterir.
Sık sorulan sorular
Soruşturma izni en fazla kaç günde verilir?
Yetkili merci, olayı öğrendiği tarihten itibaren ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde karar vermek zorundadır. Zorunlu hâllerde bu süre on beş günü geçmemek üzere bir defa uzatılabilir. Yani üst sınır kırk beş gündür.
Otuz günlük süre ne zaman başlar?
Kanun, süreyi suçun izin vermeye yetkili merci tarafından öğrenildiği andan başlatır. Şikâyetçinin dilekçeyi başsavcılığa vermesi ile izin merciine ulaşması arasındaki yazışma süresi bu hesaba dahil değildir. Dosyanın hangi tarihte izin merciine ulaştığı evraktan görülür.
Ön inceleme sırasında memurun ifadesi alınır mı?
Evet. Ön incelemeyi yapan kişi hakkında inceleme yapılan memurun ifadesini de alarak bilgi ve belgeleri toplar. Başsavcılığın bu aşamadaki tutumu farklıdır: şüphelinin ifadesine başvurmadan yalnızca kaybolma ihtimali olan delilleri toplar.
Şikâyetim işleme konulmadı, ne yapabilirim?
İzin mercii şikâyeti işleme koymama kararı verirse şikâyetçi tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edebilir. Şikâyette olay ve kişinin belirtilmemesi, iddiaların ciddi bulgu ve belgeye dayanmaması gibi şekil eksikleri bu sonuca yol açar.
Dayanak mevzuat
- 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun m. 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.