KISACA
- Motosiklet ya da bisiklet çalmanın temel cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir (TCK 141); araç türü tek başına cezayı ağırlaştırmaz.
- Kilit, zincir veya kontak kırılarak alınmışsa ya da eşya kilitli bırakılmış ve muhafaza altında idiyse ceza beş yıldan on yıla kadar hapse çıkabilir (TCK 142/2).
- Sokakta, kullanımı gereği açıkta bırakılmış bir eşyanın alınması 142/1-e kapsamında üç yıldan yedi yıla kadar hapis gerektirebilir; hangi bende gireceği olayın ayrıntısına bağlıdır.
- Suç gece vakti işlenmişse ceza yarı oranında artırılır (TCK 143); hırsızlık suçlarında etkin pişmanlık, değer azlığı ve kullanma hırsızlığı gibi indirim yolları da vardır.
- Temel hırsızlık uzlaştırma kapsamındadır, nitelikli hırsızlık değildir; her iki suç da CMK 100/3'teki tutuklama nedeni karinesi listesinde yer alır.
Mahalledeki park yerinden sabah motosiklet çıkmıyor ya da apartman girişindeki bisiklet bir gece kaybolup üç gün sonra bir başkasında görülüyor. Her iki taraf için de ilk soru aynı: bu fiilin cezası ne? Kanun cevabı basamak basamak veriyor. Çıplak hâlinde bir yıldan üç yıla kadar hapis. Eşya açıkta bırakılmışsa üç yıldan yediye, çalınma biçimi kilit gibi bir şarta uyarsa beş yıldan on yıla kadar. İkisinin arasındaki fark çoğu zaman bir kilide, bir zincire ya da aracın nerede durduğuna bağlı.
Temel ceza ve araç türünün önemi
Zilyedin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis verilir (TCK 141/1). Madde yalnızca hapis öngörür; adli para cezası yoktur.
Motosiklet de bisiklet de bu maddede sıradan taşınır maldır. Kanun metninde onlara özgü ağırlaştırıcı bir bent bulunmuyor. Yani "motosiklet çaldı, o hâlde nitelikli hırsızlık" demek yanlış olur. Aracın değeri, mahkemenin cezayı alt sınırdan uzaklaştırırken gösterdiği gerekçeye yansıyabilir, ama kanunun öngördüğü aralığı değiştirmez.
Ağırlaşan hâller: kilit, zincir, kontak
TCK 142/2 uyarınca bazı biçimlerde ceza beş yıldan on yıla kadar hapse çıkar. Motosiklet ve bisiklet olaylarında en sık karşılaşılanlar şunlar:
- Haksız yere elde bulundurulan ya da taklit anahtarla veya başka bir aletle kilit açmak ya da kilitlenmesini engellemek (142/2-d). Bisiklet zincirinin kesilmesi, kontağın zorlanması ya da çoğaltılmış anahtarın kullanılması bu bende girebilir.
- Herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenerek veya bina ve eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya (142/2-h). Sokaktaki direğe zincirli bisiklet ya da apartman garajındaki motosiklet bu bentle birlikte tartışılır.
- Tanınmamak için tedbir alma ya da resmî sıfat takınma (142/2-f), bilişim sistemlerinin kullanılması (142/2-e) gibi daha az karşılaşılan bentler.
Bunlar bir arada gerçekleşse bile, aynı fıkradaki bentler tek ceza aralığını belirler; "kilit de kırıldı, garajdan da çalındı" diye aralık ikiye katlanmaz. Mahkeme alt sınırdan ne kadar uzaklaşacağını temel ceza belirlenirken tartar.
Kilitsiz bırakılmış ama sokağa konmuş bir bisiklet farklı. Adet, tahsis veya kullanım gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında işlenen hırsızlık üç yıldan yedi yıla kadar hapis gerektirir (TCK 142/1-e). Park hâlindeki bir motosikletin ya da çocuğun bahçe önündeki bisikletinin bu bende girip girmeyeceği tartışmalıdır; çünkü motosiklet kilitlenmişse 142/2-h gündeme gelebilir. Ayrıntıları nitelikli hırsızlık hâlleri yazısında anlattık.
Gece vakti olması cezayı nasıl etkiler
Hırsızlığın gece vakti işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır (TCK 143). Bu artırım hem temel hem nitelikli hâle uygulanır. Sokakta gece park edilen araçlarda bu fıkra kolayca gündeme gelir. Konuya ayrıca gece vakti hırsızlık yazısında değindik.
Cezayı hafifleten kapılar
Kanun hırsızlıkta birkaç indirim yolu tanır.
Kullanma hırsızlığı: malı bir süre kullanıp zilyedine iade etmek üzere alan kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, yarı oranına kadar indirimle cezalandırılır. Şikâyet süresi, fiili ve failin kim olduğunu öğrenmeden itibaren altı aydır (TCK 73). Mal suç işlemek için kullanılmışsa bu indirim uygulanmaz (TCK 146). Bir arkadaşın motosikletini izinsiz alıp akşam geri bırakmak buna örnek olabilir. Kullanma hırsızlığı yazısı bu ayrımı açıyor.
Değer azlığı: malın değeri azsa indirim yapılabilir, hatta ceza vermekten vazgeçilebilir (TCK 145). Eski ve değersiz bir bisiklet için tartışılabilir; yeni bir motosiklet için gündeme gelmez.
Etkin pişmanlık: suç tamamlandıktan sonra, kovuşturma başlamadan önce malı aynen geri verip zararı tamamen gideren kişinin cezası üçte ikisine kadar indirilir; kovuşturma başladıktan sonra ve hüküm verilmeden önce yapılırsa yarısına kadar (TCK 168). Burada önemli olan zararın tamamen giderilmesidir; araç hasar görmüşse onarım bedeli de hesaba girer. Ayrıntı için hırsızlıkta etkin pişmanlık yazısına bakabilirsiniz.
Akraba ilişkisi: ayrılık kararı verilmemiş eşin, üstsoyun, altsoyun ve aynı konutta yaşayan kardeşin zararına işlenen hırsızlıkta ilgili akraba hakkında ceza verilmez (TCK 167/1). Ayrılık kararı verilmiş eş, aynı konutta yaşamayan kardeş, aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze ve yeğen gibi yakınlar için şikâyet üzerine ceza yarıya iner (167/2).
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: iki ayrı dosya olsun. Birinde bir kişi, kilitsiz bırakılmış çocuk bisikletini bahçe kapısı önünden alıyor. Diğerinde bir kişi, apartman garajında zincirle bağlı motosikletin kontak kilidini zorlayarak çalıştırıyor. İlk dosyada tartışma TCK 141 ile 142/1-e arasında yapılır; ikincisinde 142/2-d ve 142/2-h öne çıkar ve alt sınır beş yıla yükselir. İkinci kişinin alt sınırdan ceza alıp almayacağı, dosyadaki özel şartlara, mağdurun zararının giderilip giderilmediğine ve sabıkaya bağlıdır. Burada bir sonuç söylenmiyor; hangi sorunun hangi sonuca götürdüğü gösteriliyor.
Teşebbüs ve yarım kalan hırsızlık
Motosikletin kilidi zorlanırken yakalanan ya da bisikletin zinciri kesilmişken kaçan kişi hırsızlığın tamamından değil, teşebbüsten sorumlu olur. Kişi işlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamazsa verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir (TCK 35/2). Aracı yerinden oynatmadan vazgeçen kişi için ise gönüllü vazgeçme hükmü (TCK 36) tartışılır; ama bunun için vazgeçmenin gerçekten kişinin kendi iradesiyle olması gerekir, kamera ya da bir tanığın gelmesi yüzünden bırakmak vazgeçme sayılmaz.
Hangi mahkeme, hangi süre
TCK 142/2'nin üst sınırı on yıldır. Ağır ceza mahkemesinin görevi on yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda başladığı için (5235 sayılı Kanun m. 12) bu dosyalar asliye ceza mahkemesinde görülür. Dava zamanaşımı, üst sınırı üç yıl olan temel hâlde sekiz yıl (TCK 66/1-e), beş yıldan fazla yirmi yıldan az hapis gerektiren nitelikli hâlde onbeş yıldır (66/1-d). Zamanaşımı hesabında nitelikli hâller göz önüne alınır (66/3).
Tutuklama konusunda da bilmeniz gereken bir nokta var: TCK 141 ve 142, CMK 100/3'teki katalog suçlar listesinde sayılıyor. Bu, her şüphelinin tutuklanacağı anlamına gelmez; yalnızca somut delile dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir ve hâkim yine ölçülülüğü tartmak zorundadır (CMK 100/1). Hükme karşı istinaf süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta olduğundan (CMK 273) süre kaçırılmamalıdır. Bu aşama için hırsızlık şüphelisi tutuklanır mı yazısı elinizin altında dursun.
Uzlaşma, çalıntı alıcı ve mağdur tarafı
Temel hırsızlık (TCK 141) uzlaştırma kapsamındadır (CMK 253/1-b). Nitelikli hırsızlık bu kapsamda değildir. Bu fark bazen dosyanın kaderini belirler: kilit kırılmamış bir olayda uzlaşma yoluyla mağdurun zararı giderilebilirken kilit kırıldığında bu yol kapanır. Hırsızlıkta uzlaştırma yazısı kapsamı daha ayrıntılı veriyor.
Suçtan elde edilmiş eşyayı, suça katılmadan satın alan veya kabul eden de ayrı bir suçtan altı aydan üç yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adli para cezasıyla yargılanabilir (TCK 165). Çalıntı araç satın alma yazısında bu yönü anlattık.
Mağdursanız şikâyet dilekçesine aracın plaka, şasi ve motor numarasını, bisikletin seri numarasını ve satın alma belgesini koymanız işinizi kolaylaştırır. Yakındaki güvenlik kameralarının kayıt süresi kısadır; bu yüzden kayıtları ilk günlerde talep etmek gerekir. Rehber olarak hırsızlık mağdurunun şikâyet dilekçesi yazısını kullanabilirsiniz.
Dosyanızı anlatmak için
Şüpheli ya da mağdur olarak durumunuz yukarıdaki örneklerin hiçbirine birebir uymayabilir; kilit kırılıp kırılmadığı, aracın nerede durduğu ya da kimin ne zaman aldığı çoğu zaman maddeler arasındaki seçimi belirler. İfadeye çağrıldıysanız, gözaltına alındıysanız ya da şikâyet dilekçesi hazırlıyorsanız bu ayrıntılar ilk beyanla yerleşir, sonradan düzeltmek zordur. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Alanın genel çerçevesi için ceza hukuku sayfasına da göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Bisiklet çalmanın cezası kaç yıl?
Bisikletin kilitsiz bırakılıp alındığı olayda temel hâl olan TCK 141 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis gündeme gelir; bisiklet kullanımı gereği açıkta bırakılmış eşya sayılırsa TCK 142/1-e uyarınca üç yıldan yedi yıla kadar hapis de tartışılır. Zincir veya kilit kırılmışsa, bisiklet kilitlenerek herkesin girebileceği bir yerde ya da bina eklentisinde muhafaza altında bırakılmışsa beş yıldan on yıla kadar hapis öngörülür (TCK 142/2). Hangisinin uygulanacağını mahkeme olayın ayrıntılarına bakarak belirler.
Motosiklet çalmak otomatik olarak nitelikli hırsızlık mıdır?
Hayır. TCK 142'deki nitelikli hâller arasında motosiklet ya da bisiklet olmak yoktur. Sayılan şartlardan biri varsa, örneğin kontak veya kilit kırılmışsa ya da kopya anahtar kullanılmışsa nitelikli hırsızlık sayılır; yoksa dosya TCK 141'den yürür.
Çaldığım motosikleti birkaç saat sonra bıraktım, ceza alır mıyım?
Malın geçici olarak kullanılıp zilyedine geri bırakılmak üzere alınması kullanma hırsızlığıdır. Mağdurun şikâyeti üzerine verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir; mal suç işlemek için kullanılmışsa bu indirim uygulanmaz (TCK 146). Geri bırakma niyetinin baştan var olduğunun delillerle gösterilmesi gerekir.
Hırsızlık şüphelisi tutuklanır mı?
Tutuklama zorunlu değildir ama TCK 141 ve 142 CMK 100/3'teki katalog suçlar arasında yer aldığı için somut delile dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir. Hâkim ölçülülüğü ve adli kontrol imkânını yine de tartar.
Motosiklet hırsızlığında mağdur şikâyetinden vazgeçerse ne olur?
Temel hırsızlık uzlaştırma kapsamındadır; uzlaşma sağlanırsa dosya sonlanır. Nitelikli hırsızlıkta uzlaştırma yapılmaz, şikâyetten vazgeçme de davayı kendiliğinden düşürmez; mağdurun zararı giderilmişse bu etkin pişmanlık indirimi (TCK 168) açısından değerlendirilir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 35, 36, 66, 73, 141, 142, 143, 145, 146, 165, 167, 168
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100, 253, 273
- 5235 sayılı Kanun m. 12
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.