Hırsızlıkta uzlaştırma olur mu, kimler kapsamda

Hırsızlıktan ifadeye çağrıldıysanız ya da malınızı kaybeden taraf sizseniz, ilk merak ettiğiniz şey dosyanın mahkemeye gitmeden kapanıp kapanamayacağıdır. Basit hırsızlıkta bu mümkün, çünkü CMK m. 253 uzlaştırmayı sayarken hırsızlığı açıkça listeye alıyor. Nitelikli hırsızlıkta ise liste kapalı. Aşağıda önce kapsama, sonra sürece bakıyoruz.

Kapsamda kim, kapsam dışında kim

CMK m. 253/1-b bendi, şikâyete bağlı olup olmadığına bakmaksızın bazı suçları sayıyor ve altıncı sırada "hırsızlık (madde 141)" yazıyor. Yani yalnız TCK m. 141'deki basit hırsızlık. Madde 142'deki nitelikli hırsızlık, bu sayımda yok. Kilitli yerden çalan, bilişim sistemini kullanan, tanınmamak için tedbir alan ya da kamu kurumundaki eşyayı alan kişi için uzlaştırma teklifi çıkmaz.

İkinci yol, 253/1-a bendi: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan her suç uzlaştırma kapsamında. Hırsızlığın şikâyete bağlı hafifletilmiş hâlleri, yani paydaşın ya da alacaklının işlediği hırsızlık (TCK m. 144) ile kullanma hırsızlığı (m. 146), bu kapıdan giriyor. Birinci bende bağlı kalmak gerekmiyor.

Bir sınır daha var: uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışı başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz (m. 253/3). Hırsızlıkla birlikte kapsam dışı başka bir suç varsa dosya uzlaştırmaya gitmeyebilir. Mağdura ya da şüpheliye ulaşılamıyorsa, adreste bulunmama ya da yurt dışında olma gibi nedenlerle, soruşturma uzlaştırmasız sonuçlandırılır (m. 253/6).

Teklif nasıl yapılır ve kaç gün süre var

Soruşturma konusu suç uzlaşmaya tabiyse ve kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büronun görevlendirdiği uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdura uzlaşma teklifi yapar; tebligatla da yapılabilir. Teklifi alan kişi kararını yedi gün içinde bildirmezse reddetmiş sayılır (253/4). Süreyi kaçıran taraf sonradan kapıyı açık bulmayabilir; çünkü sonuçsuz kalan uzlaştırma bir daha denenmez (253/18).

Teklifte kişiye uzlaşmanın niteliği ve kabulün ya da reddin hukuki sonuçları anlatılır (253/5). Reddettiyseniz bile, uzlaştığınızı gösteren bir belgeyle iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar savcılığa başvurup uzlaştığınızı beyan etmek mümkün (253/16). Bu, ödemenin ya da iadenin teklif aşamasından sonra konuşulduğu dosyalarda işe yarar.

Müzakere ve süreler

Uzlaştırmacıya dosyadan seçilen belgeler verilir. Uzlaştırmacı otuz gün içinde işlemleri sonuçlandırır; büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez daha uzatabilir (253/12). Müzakereler gizlidir; şüpheli, mağdur, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir (253/13). Yapılan açıklamalar, başka bir soruşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz (253/20). Yani "malı ben aldım ama geri veriyorum" cümlesi uzlaştırma masasında söylenirse, uzlaşma bozulduğunda aleyhe delil olmuyor.

Bu süre içinde dava zamanaşımı işlemez. İlk teklif tarihinden uzlaştırmacının raporunu büroya verdiği tarihe kadar zamanaşımı durur (253/21).

Uzlaşma sağlanırsa ne olur

Şüpheli edimini hemen yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Edim ileri tarihe bırakılırsa, taksite bağlanırsa ya da süreklilik arz ederse, CMK m. 171'deki şartlar aranmadan kamu davasının açılması ertelenir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Şüpheli edimini yerine getirmezse dava açılır; uzlaşma raporu ya da belgesi ayrıca icra takibine konu olabilecek bir ilam niteliği taşır (253/19). Uzlaşmanın ne zaman, nasıl ödeneceği bu yüzden yazıda net olmalı.

Uzlaştırma, mağdurun zararını giderme açısından bir fırsat. Etkin pişmanlıkta (TCK m. 168) hâkim indirim yaparken uzlaştırmada dava hiç açılmıyor. İki yolun farkı hırsızlıkta etkin pişmanlık yazısında.

Dava açıldıktan sonra uzlaştırma

Uzlaştırma yalnız soruşturma aşamasına özgü değil. Kamu davası açıldıktan sonra suçun uzlaşma kapsamında olduğu anlaşılırsa, kovuşturma dosyası uzlaştırma bürosuna gönderilir ve işlemler 253. maddedeki esaslara göre yürür (CMK m. 254/1). Uzlaşma gerçekleşir ve sanık edimini hemen yerine getirirse mahkeme davanın düşmesine karar verir. Edim ileri tarihe bırakılmışsa ya da taksite bağlanmışsa dava durur ve bu süre içinde zamanaşımı işlemez; edim yerine getirilmezse yargılama kaldığı yerden devam eder (m. 254/2). Müzakerelere katılmaktan kaçınan taraf ise uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır (253/13), o yüzden çağrıyı yanıtsız bırakmak da bir tercih sayılıyor.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi pazarda tezgâhtan telefon alıp kaçıyor, kısa sürede yakalanıyor. Olay basit hırsızlık ve mağdur ile şüpheli ilk kez karşılaşıyor. Dosya uzlaştırma bürosuna gidiyor, uzlaştırmacı teklifi yapıyor. Şüpheli telefonu iade edip cep telefonu ekranı için ayrıca belli bir tutarı ödemeyi kabul ediyor; mağdur kabul ediyor. Edim hemen yerine getirilirse savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Şüpheli ödemeyi iki aya yayarsa kamu davası ertelenir. Ödeme tutmazsa dava açılır. Bu anlatım bir sonuç tahmini değil, mekanizmanın nasıl işlediğini gösteriyor.

Uzlaşmayı güçleştiren hatalar

Teklif tebligatını yedi günlük süre geçene kadar bekletmek en sık yapılan hata. Uzlaştırma masasına ödeme planı olmadan gitmek de uzlaşmayı çıkmaza sokar. Mağdur tarafın da dikkat edeceği bir şey var: yazılı anlaşmada malın iadesi ile ayrıca ödenecek tutar ayrı ayrı yazılmazsa sonradan ihtilaf çıkıyor. Birden fazla sanık varsa kimin ne ödeyeceği de açık olmalı; bu konu için birden fazla sanık varken uzlaşma yazısı var. Süreç ve görevleri için uzlaştırma süresi ve uzlaştırmacının görevi başlığı da yararlı. Genel hükmü hatırlamak için de hırsızlık cezası kaç yıl yazısını okuyabilirsiniz.

Teklif geldiyse ne yapılır

Uzlaştırma bürosundan bir yazı aldıysanız yedi günlük süre işliyor demektir. Teklifi kabul etmeden önce, edimin ne olacağını ve nasıl belgeleneceğini netleştirmek, reddetmeden önce de sonuçlarını bilmek gerekir. Durumunuzu anlatmak için arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında numaralar var. Konuya geniş bakış için ceza hukuku sayfasını kullanabilirsiniz. Süre kısa olduğu için tebligatı gördüğünüz gün aramanız işinize yarar.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 141, 142, 144, 146, 168

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.