Esrar ve kenevir ekimi cezası: bitki yetiştirmek suç mu

Evinizin balkonunda, bahçenizde ya da tarlanızda kenevir yetiştirmek için önce izin gerekir. Kanunun diliyle: her ne maksatla olursa olsun izinsiz kenevir yetiştirmek yasaktır. Bu yasağın ceza karşılığı ise amaca göre değişen üç ayrı kademede yazılmış. En ağırı, esrar elde etmek amacıyla ekimdir; dört yıldan on iki yıla kadar hapis. Bu hüküm TCK 188'de değil, Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun'un 23. maddesinde yer alır.

Ekim yasağının mantığı

Kenevir (Cannabis) tek bir bitki, ama kanun onu iki ayrı biçimde ele alıyor. Lif, tohum ve sap üretimi ile tıbbi ürünler, sağlık ürünleri, kişisel bakım ve destek ürünleri elde etmeye yönelik yetiştiricilik izinle yapılabilir. Esrar elde etmek ise başlı başına yasaktır: kanun, münhasıran esrar yapmak için kenevir ekilmesini ve esrarın hazırlanmasını, ithalini, ihracını ve satışını yasaklar (madde 3).

İzin Tarım ve Orman Bakanlığındandır. Lif, tohum ve sap amacıyla izinli yetiştiricilik bakanlığın çıkaracağı yönetmelikle düzenlenir. Tıbbi ürünler, sağlık ürünleri ile kişisel bakım ve destek ürünleri amacıyla yetiştiricilik Toprak Mahsulleri Ofisi tarafından yapılır ya da yaptırılır; gerektiğinde Cumhurbaşkanınca belirlenen kota doğrultusunda ofisin kontrolünde gerçek veya tüzel kişilere de yaptırılabilir. Kenevirden elde edilen bu tür ürünler yalnız eczanelerden satılır; ruhsat ve kayıt işlemlerini Sağlık Bakanlığı yürütür.

Yani bir kişinin kendi başına, izin almadan evinde ya da arazisinde kenevir yetiştirmesinin hukuki bir yolu yok. Buna "süs bitkisi" ya da "kuş yemi" diyerek çıkış arayanlar da olur. Kanun metninde bitki sayısı, saksı adedi ya da alan genişliği diye bir ölçüt bulunmaz; mahkeme amaç ve fiili birlikte değerlendirir.

Üç ceza kademesi

Birincisi, izin belgesi almadan ya da belgeye rağmen bilerek belgede gösterilen alandan fazla ya da kayıtlı yerden başka bir yerde ekim yapmak. Ceza elli günden az olmamak üzere adli para cezasıdır. Hapis öngörülmemiş. Örneğin izinli bir yetiştirici, belgesinde yazan tarladan başka bir parsele ekim yaparsa bu hükme girer.

İkincisi, esrar elde etmek amacıyla ekim: dört yıldan on iki yıla kadar hapis, beşyüz günden onbin güne kadar adli para cezası. Eylemin esrar elde etme amacıyla yapıldığını gösteren deliller dosyaya girer: bitkilerin yetiştirilme biçimi, kurutma düzeneği, elde edilmiş madde, kişinin ifadesi, telefon kayıtları.

Üçüncüsü, münhasıran kendi kullanımı için ihtiyaç duyduğu esrarı elde etmek amacıyla ekim yapan kişi: bir yıldan üç yıla kadar hapis. Kanun burada adli para cezası yazmıyor. "Münhasıran" kelimesi sıkı bir ölçüt; yalnızca kendi kullanımı olduğunu dosyada gösterebilmek gerekir. Kullanıcı olduğunuza dair belgeler, dışarıya satış izinin bulunmaması ve elde edilen miktarın makul olması bu amacın ispatında etkili olabilir. Üst sınırı üç yıl olduğu için teorik olarak CMK 171'deki kamu davasının açılmasının ertelenmesi düzenlemesi de gündeme gelebilir; ama bunun için aranan şartlar ayrıca gerçekleşmelidir (CMK 171/2-3), TCK 191 gibi zorunlu bir erteleme yok.

Kanun ayrıca "ekim" kavramını tanımlıyor: tohumun toprağa ekilmesinden ürünün hasadına kadarki süreç. Yani yalnızca ekme anı değil, sulama, bakım ve hasat da bu sürecin parçası.

Soruşturmada neler yapılabilir

Esrar elde etmek amacıyla kenevir ekimi suçunda CMK 135'teki iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması ile CMK 140'taki teknik araçlarla izleme tedbirleri uygulanabilir. Bu, kanunun bu suç için özel olarak tanıdığı bir yetki; yani ekim soruşturmasında telefon dinleme ve izleme kararı çıkarılabilir.

İzinsiz yetiştirilen bitkiler ziraat mühendisinin raporu üzerine mahallin en büyük mülki amirinin emriyle zabıta tarafından imha edilir. İmha için kullanılan araç ve gereç jandarma bütçesinden karşılanır; ortaya çıkan masraf sonradan izinsiz ekim yapandan tahsil edilir. Yani bitkiler kaldırıldıktan sonra bu masrafla ilgili ayrı bir tahsilat işlemi de gelebilir.

Kenevirden elde edilen ürünler ve izinli yetiştirici

Kenevir kelimesi her zaman esrar anlamına gelmiyor. Kanun, uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünlerini, tıbbi ve sağlık ürünlerini ayrı sayıyor ve bunların yetiştirme ile hasat usulünü yönetmeliğe bırakıyor. Bu yönetmeliklerde esrar elde edilmesini engelleyecek her türlü tedbirin alınması şart koşulur. Yani izinli üretim yapan kişi de sınırsız serbestlik içinde değil: belgesindeki alan, tür ve amaç dışına çıktığında ilk kademedeki adli para cezası gündeme gelir, amaç değişip esrar elde edilmeye yönelirse daha ağır hükümler.

Kenevirden elde edilen tıbbi ve kişisel bakım ürünlerinin ruhsatlandırılması ya da kayda alınması Sağlık Bakanlığınca yapılır ve bu ürünler yalnız eczanelerde satılabilir. Eczane dışında, kaynağı belirsiz bir "kenevir yağı" ya da benzeri ürünü satan veya bulunduran kişi hakkında hangi hükmün uygulanacağı, ürünün içeriğine ve laboratuvar sonucuna bağlıdır; her ürün uyuşturucu sayılmaz, ama her ürün de yasal değildir. Böyle bir üründe uyuşturucu etkili madde saptanırsa soruşturma TCK 188 ya da 191 üzerinden yürüyebilir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi bahçesinde kendisi için yirmi kadar kenevir fidesi yetiştiriyor. Jandarma ihbar üzerine geliyor, bitkilere el koyuyor. İfadede kişi "kendi kullanımım için" diyor; test sonucu da kullanıcı olduğunu gösteriyor. Savcılık bu durumda ekimi kendi kullanımı için sayarak üçüncü kademeden iddianame düzenleyebilir ya da kişi bu amacı kanıtlayamazsa dört yıllık alt sınırlı ikinci kademeden. Fideleri satış için ayırdığı yönünde bir yazışma bulunursa dosya TCK 188'e de kayabilir. Hangi yola gireceği dosyadaki delillere ve kişinin savunmasına bağlı; burada sonuç öngörmüyoruz.

Ekimden sonra: esrarın bulundurulması ve satışı

Kenevirden esrar elde edilip bulundurulursa TCK 191, ticaret amacı varsa TCK 188/3 devreye girer. Esrar bulundurmanın ayrıntısı için esrar bulundurmak cezası yazısına, ticaretin sınırları için TCK 188 kapsamı yazısına bakabilirsiniz. Ayrıca kullanım suçu ve erteleme ilişkisini de bilmek yararlı.

Kanun lif, tohum ve sap üretimini izinle yapılabilen alan olarak ayrı sayar. Bu yüzden ele geçen bitkinin hangi türde olduğu, hangi kısmının bulunduğu ve ne amaçla yetiştirildiği bilirkişi raporunda açıkça yer almalıdır. Raporun ayrıntıları için ekspertiz raporuna itiraz yazısına bakın.

Sık yapılan yanlışlar

İnternetten alınan tohumu "yasal" sanıp ekmek, en sık görülen hata. Tohumun satılması ayrı, ekilmesi ayrı bir meseledir; ekim izne bağlıdır.

İfadede "bilmiyordum, süs bitkisi sandım" demek de tek başına çözüm olmaz. Bitkinin türü bilirkişi tarafından belirlenir; sizin bilginiz ise kast bakımından değerlendirilir.

Üçüncü hata, soruşturma başladıktan sonra bitkileri ya da ürünü ortadan kaldırmaya çalışmak. Bu davranış delil karartma izlenimi yaratır ve savunmayı zayıflatır. Böyle bir adım atmadan önce durumu avukata anlatmak gerekir.

Dördüncüsü, arazi sahibi ile ekimi yapan kişinin aynı kişi olduğunu varsaymak. Kiraya verilen ya da ortak kullanılan bir arazide ekim yapılmışsa sorumluluk, ekimi kimin yaptığı ve kimin bildiği üzerinden ayrı ayrı araştırılır; arazinin sahibi olmak sorumluluğu kendiliğinden doğurmaz. Bu ayrımı ifadede net ortaya koymak gerekir.

Telefonla anlatabilirsiniz

Bahçesinde ya da tarlasında kenevir bulunduğu için soruşturma geçiren biri, hangi kademeye girdiğini ilk ifadeden önce öğrenmek isteyecektir. Dosyanın niteliği ifade biçimiyle büyük ölçüde şekilleniyor. Telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında numaralar var. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun m. 3, 23
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 188, 191
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 135, 140, 171

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.