Evinde arkadaşının uyuşturucu kullanmasına izin vermek suç mu

Kapıyı açtığınız arkadaşınız salonda bir şey içti ya da balkonda hap aldı diye ev sahibi suçlu olmaz. Ama kanunda böyle bir davranışı doğrudan hedef alan bir madde var ve hapis cezası beş yıldan başlıyor: TCK 190. Maddenin aradığı şey sizin evinizde bir şey olması değil, kullanımı kolaylaştırmak için yer sağlamış olmanız. İkisinin farkı soruşturmanın nasıl biteceğini belirler.

TCK 190/1-a tam olarak ne diyor

Madde, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için üç şeyden birini yapan kişiyi cezalandırıyor: özel yer, donanım veya malzeme sağlamak (a), kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler almak (b) ya da kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi vermek (c). Ceza beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adli para cezası.

Sizi ilgilendiren bent birincisi. Evinizi, deponuzu ya da aracınızı birilerinin kullanımına açmak "özel yer sağlama" olarak ele alınıyor. Cümlede "için" ibaresi var: yer, kullanımı kolaylaştırmak amacıyla sağlanmış olmalı. Kanun metni "kullanmasına izin verdi" demiyor. Bu fark savunmanın merkezi.

Kast arıyoruz: ne bilmek yeter, ne yetmez

TCK 21 suçun kastla işleneceğini söylüyor. 190 için bu, evi açık tutarken kullanımı kolaylaştırmak istemeniz demek. Bilmeden, haberiniz olmadan, ev sahibi olarak başka odada uyurken gerçekleşen kullanım bu tanıma girmez. Tersine, bir arkadaş grubunun her hafta sonu sizin evde toplanıp madde kullandığını bilen ve evi buna göre hazırlayan biri bu savunmanın arkasına saklanamaz.

Dosyada kastı gösteren olgular genelde şunlar: evde kullanıma elverişli malzeme (pipo, fitil, folyo) bulunması, mesajlarda "bu akşam bizde" gibi yazışmalar, komşu beyanları, evin sık sık aynı grup tarafından kullanıldığının tespit edilmesi. Aksi yönde olgular da var: evde olanı öğrenince misafiri uyardıysanız, evden gönderdiyseniz, ilk kez yaşandıysa ve malzeme sizin değilse bunlar kastı zayıflatır.

Kullanmak ile yer sağlamak aynı dosyada buluşunca

Pratikte en sık tablo şu: polis eve gelir, birkaç kişi vardır, masada madde ya da malzeme çıkar. Kimin ne yaptığı ifadelerden çıkarılır. Ev sahibinin kendisi de kullanıyorsa TCK 191 (iki yıldan beş yıla hapis) gündeme gelir. Madde ev sahibine ait bulunursa ve miktarı, paketlenişi ya da yazışmalar satış amacını düşündürüyorsa 188/3'ten dosya açılabilir; kanunda bu ayrımı yapan bir gram sınırı yok. Evde uyuşturucu çıkarsa ortak kalanların sorumluluğu ayrı bir soru, ama ikisi aynı gece birleşebiliyor.

Bu yüzden savcılığa verdiğiniz ilk ifade çok şey belirler. "Evim arkadaşlarıma açık" demek ile "o gün ilk kez geldiler, ne yapacaklarını bilmiyordum" demek ayrı hukuki sonuç doğurur. İfade vermeden önce avukatla görüşme hakkı ve susma hakkı var; gözaltı sürelerinin ne olduğunu gözaltı süresi yazısında okuyabilirsiniz.

Ortak ev, kiralık ev, yazlık: yer kimin elinde

Yer sağlama suçu için evin sahibi olmak gerekmiyor. Kiracı da, öğrenci evinde oda arkadaşı da, yazlığı arkadaşlarına açan kişi de "özel yer sağlayan" olabilir. Önemli olan evin fiilen kimin denetiminde olduğu ve kullanımın o kişinin bilgisi ve iradesiyle yapılıp yapılmadığı. Ortak evde yaşayan üç kişiden biri odasında madde kullanıyorsa diğer ikisinin sorumluluğu, ancak bunu bilip evi bu amaçla kullanıma açık tuttuklarını gösteren delille kurulabilir. Salt aynı çatı altında yaşamak yetmez; ceza sorumluluğu şahsidir.

Tersinden bakalım. Anahtarı bir arkadaşınıza veren, o orada kullanım yapacağını bilen ve karşılığında bir şey alan ya da en azından hoşgörüyle karşılayan kişi dosyada yer sağlayan olarak görünür. Karşılık alınması şart değil, ama alınmışsa kastı göstermek kolaylaşır.

Soruşturma neye bakar

Savcılık bu tür dosyalarda önce kullanımın gerçekten olup olmadığını araştırır. Katılanların kan ve idrar testi sonuçları, evde ele geçirilen madde ya da malzeme, telefon dökümleri ve mesajlar, komşu tanıklıkları elde edilen deliller arasında. Sonra ev sahibinin bilgisi ve katkısı üzerinde durulur. Mesajlarda "bizde içeriz" ya da "gel, yer var" gibi ifadeler geçiyorsa savunma buna açıklama getirmek zorunda kalır.

Arama kararının ve yöntemin hukuka uygunluğu da ayrı bir konu. Konutta arama hâkim kararıyla ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılır (CMK m. 119); gece vakti arama ise suçüstü ve gecikmesinde sakınca olan hâller dışında yapılamaz (CMK m. 118). Bu ayrıntı hukuka aykırı aramada bulunan uyuşturucu yazısında işleniyor, ama kendi dosyanızda arama tutanağını mutlaka kontrol ettirin.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi çalıştığı gün evde yokken, eve bir arkadaşını yatıya bırakmış. Arkadaşı gece evde madde kullanmış, komşu şikâyetiyle polis gelmiş. Ev sahibi eve döndüğünde olay olmuş bitmiş. Burada soru, ev sahibinin kullanımdan haberdar olup olmadığı ve evin bu amaçla kullanılmasına izin verip vermediği. Telefon kayıtları, arkadaşın beyanı ve evde malzemenin kime ait olduğu bu soruyu belirler. Böyle bir dosyada sonuç ne kadar tahmin edilebilir? Edilemez: aynı olay, farklı mesaj geçmişiyle bambaşka bir dosya olur.

Hangi mahkeme, hangi çıkış yolları

TCK 190/1 için üst sınır on yıl. 5235 sayılı Kanun'un 12. maddesi ağır ceza mahkemesini on yıldan fazla hapis gerektiren suçlarla sınırlıyor, 14. madde de görev belirlenirken ağırlaştırıcı ya da hafifletici nedenlere bakılmayıp suçun cezasının üst sınırının esas alınacağını söylüyor. Bu yüzden dava asliye ceza mahkemesinde görülür.

Çıkış yolları sınırlı ama var. Kovuşturma aşamasında eylemin yalnızca kullanım için bulundurma ve kullanma olduğu anlaşılırsa TCK 191/8 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir. Bunun için dosyada 190'ın unsurlarının oluşmadığını, delillerin sizi yalnızca kullanıcı olarak gösterdiğini ortaya koymak gerekir. Soruşturmadan itibaren 191/2'deki beş yıllık erteleme de ayrıca düşünülür; TCK 191 ertelemesi yazısında şartları var.

Tutuklama riski var mı

CMK 100/3'teki katalog suçlar arasında uyuşturucu imal ve ticareti (madde 188) sayılıyor; 190 ve 191 bu listede yok. Yani yalnızca yer sağlama iddiasıyla yakalanan birinde tutuklama nedeni kendiliğinden var sayılmaz. Hâkim yine de kaçma şüphesi, delilleri karartma ihtimali gibi somut olgulara bakar ve adli kontrol (imza, yurt dışı çıkış yasağı gibi) yeterli olup olmadığını tartar. Ama evde satışa işaret eden bir şey çıkmışsa dosya 188'e kayabilir ve tablo değişir. Bu yüzden ilk günlerde "yalnızca yer sağlama" ile "satış" arasındaki çizgiyi netleştirmek, sonradan düzeltmeye çalışmaktan çok daha kolay.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, polis gelmeden evdeki malzemeyi ortadan kaldırmaya çalışmak. Delilleri yok etmek ayrı bir suçtur (TCK 281); kendi işlediğiniz suçla ilgili delil için bu madde uyarınca ceza verilmez, ama başkasının suçuna ilişkin delili yok ederseniz verilir. Her iki durumda da bu davranış hâkimin gözünde olumsuz okunur. İkinci hata, "ben sadece ev sahibiyim" diye ifadede ayrıntı vermemek ve ardından kendi sözleriyle çelişen bir savunma kurmak. Üçüncüsü, arkadaşlarınızı korumak için gerçek olmayan bir açıklama yapmak.

Tersi de olur: gözaltında panikle suçlamanın tamamını kabul etmek. İfade tutanağını imzalamadan okumak, tutanakta olmayan bir cümlenin sonradan eklenmediğinden emin olmak ve avukat yanında olmadan ayrıntıya girmemek en sık işe yarayan alışkanlıklar.

Eviniz ve dosyanız için bir sonraki adım

Hangi maddeden soruşturulduğunuz, evde ne bulunduğu ve ifadenizde ne söylediğiniz dosyanın yönünü belirliyor. Bu bilgiler elinizdeyse durumunuzu anlatmak için arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Gözaltındaysanız ya da ifadeye çağrıldıysanız beklemek zaman kaybettirir, çünkü ilk ifade sonradan değişmesi en zor delildir. Kanun açık, ama kast sorusu dosyadan dosyaya değişiyor. Ayrıntılar için iletişim sayfasına, genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz; benzer bir madde olan uyuşturucu kullanmayı kolaylaştırma suçu yazısı da yararlı olur.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 20, 21, 188, 190, 191, 281
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100, 118, 119
• 5235 sayılı Kanun m. 12, 14
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 91

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.