KISACA
- Ekstazi hapını kullanmak için alan, bulunduran ya da kullanan kişi TCK 191/1 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapisle karşılaşır; soruşturmada beş yıllık erteleme yolu işler.
- Hapı satan, başkasına veren, depolayan ya da satış amacıyla bulunduran kişiye TCK 188/3 uyarınca en az on yıl hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adli para cezası verilir.
- Madde amfetamin ve türevleri kapsamında çıkarsa TCK 188/4-a uyarınca satış cezası yarı oranında artırılır; bu bent 7445 sayılı Kanunla (kabul tarihi 28 Mart 2023) genişletilmiştir.
- Kanunda adet ya da gram sınırı yoktur; kullanıcı ile satıcı ayrımı miktar, paketleme, mesajlar ve para hareketleriyle yapılır.
- Hapın içeriği laboratuvar raporuyla belli olur; görünüş ya da logo tek başına yeterli sayılmaz.
Bir gecenin sonunda cebinden iki hap çıkan kişiyle, aynı hapları arkadaşlarına satan kişi, kanunun karşısında iki ayrı insandır. İlkine iki yıldan beş yıla kadar hapis öngören bir madde uygulanır ve çoğu zaman dava hiç açılmadan beş yıllık bir denetim sürecine bağlanır. İkincisine ise en az on yıl hapis gerektiren bir fıkra. Ekstazi hapında ceza sorusu, bu yüzden hapın kendisinden çok onunla ne yapıldığı iddiasına bağlı.
Kanunun sorduğu soru: hap ne için, kimde
TCK'da ekstazi diye bir başlık yok. Madde 188 ve 191, uyuşturucu veya uyarıcı madde genel ifadesini kullanıyor; hangi bileşiğin bu kapsamda olduğuna ise laboratuvar raporu karar veriyor. Hapın ambalajı, rengi ya da üzerindeki logo içerik hakkında kesin bilgi vermez. İçindeki maddenin ne olduğu Adli Tıp ya da kriminal laboratuvar raporuyla belirlenir; uyuşturucu ekspertiz raporuna itiraz bu rapora karşı ne yapılabileceğini anlatıyor.
Rapor madde olduğunu doğruladıktan sonra mahkemenin sorduğu soru şu: fail hapı kendi kullanımı için mi almış, yoksa başkasına vermek ya da satmak için mi? Kanun bu ayrımı gram ya da adetle yapmıyor. Dosyadaki başka delillere bakılıyor.
Kullanma ve bulundurma: iki yıldan beş yıla
Kullanmak için ekstazi satın alan, kabul eden, bulunduran ya da kullanan kişiye TCK 191/1 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülüyor. Ama bu cezaya soruşturmada doğrudan gidilmiyor. 191/2 gereği şüpheli hakkında beş yıl süreyle kamu davasının açılması ertelenir. Bu süre içinde en az bir yıl denetimli serbestlik tedbiri uygulanır ve savcı yılda en az iki kez kullanıp kullanmadığını test ettirir (191/3). Yükümlülüklere uygun davranılır ve yeniden kullanım olmazsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir (191/7).
Süre içinde kullanım ya da yeniden bulundurma ihlal sayılıyor ve dava açılabiliyor (191/4-5). Ayrıntılar TCK 191 kamu davasının açılmasının ertelenmesi yazısında.
Satış, verme, depolama: on yıldan başlayan ceza
Ekstazi hapını ruhsatsız olarak satan, satışa arz eden, başkalarına veren, nakleden, depolayan ya da bulunduran kişi, TCK 188/3 uyarınca on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılıyor. Burada "başkalarına veren" ifadesi, karşılık alınmasını aramıyor. Partide arkadaşa karşılıksız verilen bir hap da bu fıkra kapsamında değerlendirilebiliyor.
Satış ya da verme çocuğa yönelikse ceza on beş yıldan az olamaz. Üst sınır yirmi yıl olduğu için dava ağır ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m. 12 ve 14). Uyuşturucu ticareti cezası kaç yıl yazısı bu hesabı fıkra fıkra açıyor.
Amfetamin türevi artırımı ve tarih tuzağı
188/4-a bendi, maddenin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid, sentetik katinon, sentetik opioid ya da amfetamin ve türevleri olması hâlinde cezanın yarı oranında artırılmasını öngörüyor. Ekstazinin etken maddesi çoğunlukla MDMA ve rapor bu bileşiği amfetamin türevi olarak değerlendirirse artırım gündeme gelir. Varsayımsal bir hesap: temel ceza alt sınırdan on yıl belirlenmişse artırımla ceza on beş yıl olur. Gerçek dosyada temel ceza daha yüksek de olabilir, indirim nedenleri de bulunabilir; bu, bir sonuç tahmini değil yalnızca mantığın gösterimi.
Önemli bir tarih var: 188/4-a'daki "amfetamin ve türevleri" ibaresi 7445 sayılı Kanunla (kabul tarihi 28 Mart 2023) metne girdi. Fiil değişikliğin yürürlüğünden önceyse, TCK 7/2 gereği fiil tarihindeki hüküm ile sonraki hüküm karşılaştırılır ve failin lehine olan uygulanır. Yani bu değişiklikten önceki bir ekstazi satışı dosyasında bu artırım uygulanamayabilir. Kendi dosyanızda suç tarihini ve raporu birlikte kontrol ettirin.
Parti ve kulüp kontrollerinde arama
Hapın ele geçirildiği an dosyanın temel delilini oluşturuyor, bu yüzden aramanın nasıl yapıldığı baştan önem taşıyor. Konut ve işyerinde arama için kural olarak hâkim kararı, gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emri aranıyor. Kişinin üstünde ya da çantasında yapılan aramalar için de hukuka uygunluk koşulları var; bunlar yoksa elde edilen delil mahkemede kullanılamayabilir. Hukuka aykırı aramada bulunan uyuşturucu yazısı bu konuyu ayrıntılı işliyor.
Mekânı işleten kişi ise başka bir tabloyla karşılaşabilir. Mekânda uyuşturucu kullanımı ve işletme sorumluluğu, burada anlatılan 188 ve 191 cezalarından bağımsız olarak TCK 190'a dayanıyor.
Test, zorla örnek ve ifade
Yakalandıktan sonra kan ve idrar örneği istenebilir. Pozitif sonuç kullanıldığını gösterir; bu da 191'in "kullanan kişi" unsurunu doğrulayabilir. Ama örneğin rızaya dayalı mı yoksa zorla mı alındığı, kanuna uygun usulle alınıp alınmadığı ayrıca incelenir. Ayrıntı: zorla kan ve idrar numunesi alınabilir mi ve test sonucu pozitif çıkarsa ne olur.
İfade aşamasında en sık yapılan hata, hapın nereden alındığını ve kaç tane olduğunu avukatsız ve aceleyle anlatmak. "Üç taneydi, bir tanesini arkadaşa verdim" cümlesi, tutanakta "başkasına verme" olarak geçebilir.
Adet kaç olursa satış sayılır
Bu soruya kanunda cevap yok. Dört hapla yakalanan biri kullanıcı sayılabilir, iki hapla yakalanan biri satıcı sayılabilir; belirleyen telefon, para ve paketleme gibi diğer delillerdir. Tek bir kişiye, tek seferlik devir bile 188/3 kapsamında değerlendirilebildiği için "ben sadece paylaştım" savunması ancak mesaj ve ödeme kayıtları destekliyorsa işe yarar. Bu ayrımın ayrıntısı uyuşturucu satmak veya vermek suç mu yazısında var.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir grup arkadaş hafta sonu bir etkinliğe gidiyor, içlerinden biri on hap alıp herkese dağıtıyor ve parayı sonra topluyor. Çıkışta yapılan kontrolde üç kişide birer hap bulunuyor. Soru şu: hapı getiren kişi satıcı mı, yoksa ortak alımın aracısı mı? Para toplama mesajları, kendisine kâr kalıp kalmadığı ve getirenin kendisinin de kullanıp kullanmadığı bu soruyu belirler. Bulunan birer hap ise çoğunlukla kullanıcı dosyası olarak ilerler. Sonucu önceden söylemek mümkün değil; aynı olay farklı mesaj geçmişiyle bambaşka bir dosyaya dönüşür.
Genç yaşta yakalananlar
On sekiz yaşından küçük biri ekstaziyle yakalandığında yargılama, çocuklara özgü hükümlere göre yürüyor. Soruşturma çocuk bürosunda yürür, sosyal inceleme raporu hazırlanır, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi mekanizmalar uygulanır. Konuyla ilgili çocuklarda kamu davasının açılmasının ertelenmesi yazısına bakabilirsiniz.
Bir adım atmadan önce
Önce tutanakta hangi maddenin yazıldığını ve rapor çıkıp çıkmadığını öğrenin. Rapor gelmeden "ekstazi" diye adlandırılan şey hukuken henüz kanıtlanmış bir uyuşturucu değildir; rapordaki bileşik hem hangi maddenin uygulanacağını hem artırımın olup olmayacağını belirler. Elinizdeki tutanak, tebligat ya da ifade çağrı kâğıdını saklayın ve bunların bir fotoğrafını çekip güvenli bir yerde tutun; avukatla ilk görüşmede en çok bu belgelere bakılır.
Gözaltı süresi yakalamadan itibaren yirmi dört saattir; toplu işlenen suçlarda savcı her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün daha uzatabilir. İfadeye hazırlık için avukatla görüşme hakkınız var. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Ceza hukukunun genel çerçevesi için ceza hukuku sayfasına, madde cinsine göre ceza karşılaştırması için de bonzai cezası yazısına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Cebimde bir iki ekstazi hapı çıktı, satıcı sayılır mıyım?
Adet tek başına belirleyici değil. Kullanmak için bulundurma 191, satış amacıyla bulundurma 188/3 kapsamında değerlendirilir. Paketleme, yanında terazi ya da boş poşet bulunması, telefondaki mesajlar ve para trafiği satış izlenimi verirse dosya 188'e kayabilir. İfadede hapın kime ve ne için alındığı bu yüzden önem taşır.
Partide bir arkadaşıma hap verdim, bu suç mu?
TCK 188/3, uyuşturucuyu başkalarına veren kişiyi de cezalandırır ve karşılık alınmasını aramaz. Karşılıksız paylaşım da bu fıkra kapsamında değerlendirilebilir. Ortak alınıp birlikte kullanılan hapta ise dosya 191 üzerinden de yürüyebilir; hangisinin geçerli olduğu mesajlara, para ödemesine ve maddenin kimde bulunduğuna bağlıdır.
Ekstazi kullanımı testte ne kadar süre görünür?
Kanun bir süre vermez, test yöntemi ve örnek türüne göre değişir. Pozitif sonuç kullanımı gösterir ama hukuka uygun alınıp alınmadığı ve raporun doğruluğu ayrıca tartışılabilir. Ayrıntı için test sonucu yazısına bakabilirsiniz.
Ekstazi satışı için kaç yıl ceza verilir?
188/3'ün alt sınırı on yıl, üst sınırı yirmi yıldır. Madde amfetamin türevi sayılırsa 188/4-a uyarınca bu ceza yarı oranında artırılır. Okul çevresi, üç kişiyle birlikte işleme veya örgüt gibi başka artırım hâlleri de varsa hesap değişir. Sonuç, dosyadaki delillere göre belirlenir.
İlk kez yakalanan genç ne yaşar?
On sekiz yaşından küçükler için çocuk yargılaması kuralları geçerlidir. Soruşturma çocuk bürosunda yürür ve sosyal inceleme yapılabilir. Yetişkinler için ise 191/2 uyarınca beş yıl süreyle kamu davasının açılması ertelenir ve denetimli serbestlik uygulanır.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 7, 188, 190, 191
- 5235 sayılı Kanun m. 12, 14
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 91, 119
- 5395 sayılı Kanun m. 15
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.