Çocuğa uyuşturucu madde vermek veya satmak cezası

Bir lise çıkışında, bir parkta ya da bir internet kafede yaşı belli olmayan bir genç. Ona bir sigara paylaşmak, "al bakalım" demek ya da para karşılığı bir paket vermek, ceza hukuku bakımından olağan uyuşturucu fiilinden çok daha ağır bir yere düşüyor. Çünkü kanun burada tek bir şeye bakıyor: karşıdaki kişinin çocuk olup olmadığına.

Kanun ne diyor

TCK 188/3, ruhsatsız olarak ülke içinde satan, başkalarına veren ve benzeri fiilleri işleyen kişiye on yıldan az olmamak üzere hapis öngörüyor. Aynı fıkranın son cümlesi bir ek getiriyor: uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen ya da satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.

Dikkat edilmesi gereken nokta, bunun bir artırım olmaması. "Yarı oranında" ya da "bir kat" gibi bir çarpan yok; alt sınır kendiliğinden on yıldan on beş yıla çıkıyor. Üst sınır yine TCK 49'daki genel yirmi yıl. Yani ceza on beş ile yirmi yıl arasında başlıyor, sonra diğer artırım nedenleri varsa onlar ekleniyor.

Kimin çocuk sayıldığı da kanunda belli: TCK 6/1-b'ye göre henüz onsekiz yaşını doldurmamış kişi. On yedi yaşında ve yirmi dört saat sonra onsekiz olacak biri de çocuk, onsekiz yaşını yeni dolduran kişi de artık değil.

"Vermek" ve "satmak" aynı ağırlıkta

Kanun iki fiili birlikte anıyor: "verilen veya satılan kişinin çocuk olması". Karşılık alınıp alınmadığına bakılmıyor. Paylaşımla, hediye olarak, tanışma amacıyla verilen madde de çocuğa verilmiş sayılıyor. Çocuğun maddeyi nasıl edindiği, ücret ödeyip ödemediği cezayı belirlemede değil, alt sınırdan uzaklaşıp uzaklaşılmayacağı tartışmasında rol oynuyor.

Burada 188/3'ün diğer fiilleri çocuğa ilişkin bu özel hükümle birleşmiyor. Metin yalnızca "veren veya satan" kişiyi anıyor; maddeyi taşıyan ya da saklayan ama çocuğa kendisi vermeyen kişi için bu alt sınırın uygulanıp uygulanmayacağı dosyada ayrıca tartışılır.

Yaş bilmemek savunma olur mu

Gerçek hayatta en çok sorulan şey bu: "Çocuk olduğunu bilmiyordum." TCK 30/2 şunu söylüyor: bir suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâllerinin gerçekleştiği hususunda hataya düşen kişi bu hatasından yararlanır. Bu hüküm, yaşı konusunda gerçekten yanılan kişi lehine çalışabilir. Ancak mahkeme bunu kabul etmek için somut bir zemin arıyor: çocuğun yaşı görünüşünden anlaşılıyor muydu, nerede ve hangi saatte karşılaşıldı, ilişkiniz nasıldı, çocuk kendini nasıl tanıttı.

Hata savunması soyut kalırsa işe yaramaz. Okul formasıyla, ders çıkışında ya da sosyal medya hesabında yaşının görünür olduğu bir ortamda karşılaşmak savunmayı zayıflatıyor. Bu yüzden yaşa ilişkin deliller (mesajlaşmalar, ortak tanıdıklar, görüntüler) dosyaya erken sunulmalı. Karar yine mahkemenin takdirinde.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: yirmi yaşında bir genç, sosyal medyada tanıştığı bir kişiye yüz yüze buluşarak madde veriyor. Sonradan kişinin on yedi yaşında olduğu ortaya çıkıyor. Gencin ifadesinde "yirmi yaşında sanmıştım" demesi var; mesajlaşmada karşısındaki kendini üniversite öğrencisi olarak tanıtmış. Savunma TCK 30/2'ye dayanabilir ve bu mesajlaşmalar delil olabilir. Ama mahkeme çocuğun görünüşünü, buluşma yerini ve diğer ayrıntıları da tartacak. Bu örnekte bir sonuç öngörmüyoruz, yalnızca hangi unsurların önem kazanacağını gösteriyoruz.

Diğer artırımlarla bir arada

On beş yıllık alt sınır, madde cinsi (eroin, kokain, sentetik kannabinoid gibi) ya da okul çevresi gibi artırımlarla birleşebiliyor. Üç kişiyle birlikte işlenme ya da örgüt faaliyeti de artırım sebepleri (nitelikli hâller). Çocuğa okul önünde, eroin ya da benzeri bir maddeyi veren kişinin cezası alt sınırdan çok yukarıdan başlayabilir. Okul çevresindeki fiiller ayrı yazıda.

Görevli mahkeme ağır ceza; tutuklama bakımından da katalog suç listesinde (CMK 100/3). Soruşturma çoğu zaman çocuğun ifadesi ve tıbbi raporla ilerliyor.

Çocuğun kendi durumu

Dosyada çocuğun yaşı en başta belgeyle ortaya konmalı. Nüfus kaydı, okul kaydı ya da hastane belgesi olmadan "görünüşü küçüktü" gibi bir kanaat, alt sınırı on beş yıla çıkaran bir hükmün dayanağı olamaz. Yaşın tartışmalı olduğu dosyalarda savunma, yaş tespiti için ayrıca rapor talep edebilir.

Çocuğa madde verilen dosyada çocuk genellikle mağdur ya da tanık sıfatıyla yer alıyor. Çocuğun kendisi madde kullanıyorsa ya da bulunduruyorsa onun dosyası ayrı yürüyor ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu hükümleri uygulanıyor. Çocuklar için yalnızca ceza değil, koruyucu ve destekleyici tedbirler (sağlık, eğitim, danışmanlık, bakım) öne çıkıyor.

Bu ayrım, fail açısından da önem taşıyor: çocuğun beyanı soruşturmada merkezî delil olabiliyor, ama çocuğun anlatımındaki çelişkiler ve suçlamanın dayandığı diğer deliller savunmada kullanılabiliyor.

Hata yapılan noktalar

İlk hata, çocukla irtibata geçip "baskı yapmak" ya da "uzlaşmak" için ailesiyle konuşmak. Bu, delilleri etkileme girişimi olarak yorumlanabiliyor ve tutuklama nedeni sayılabiliyor (CMK 100/2-b). Çocuğa ya da ailesine ulaşmak yerine avukat aracılığıyla hareket etmek gerekiyor.

İkinci hata, çocuğun yaşını ifadede kendiliğinden küçük göstermek ya da büyük göstermek. Tutanağa "o zaman on altı yaşında olduğunu biliyordum" gibi bir cümle yazılmışsa, hata savunması fiilen kapanıyor. Bu yüzden ifadeden önce çocuğun yaşına ilişkin kesin bilgiyle, ve neyi bildiğinizi dürüstçe ortaya koyarak hareket etmek önemli.

Failin kendisi çocuksa

Bu dosyalarda tersi de olabiliyor: maddeyi veren ya da satan kişi on yedi yaşında bir çocuk. TCK 31'e göre fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yok. Oniki ile onbeş yaş arasındaki sorumlu çocuk için müebbet yerine on ile oniki yıl, diğer cezalarda yarı oranında indirim; onbeş ile onsekiz yaş arasında müebbet yerine onbeş ile onsekiz yıl, diğer cezalarda üçte bir indirim uygulanıyor. Her fiil için verilecek hapis cezasının azami sınırı da var; 7593 sayılı Kanun bu sınırları ilk grupta dokuz yıla, ikinci grupta onbeş yıla çıkardı.

Çocuk yargılamasının usulü yetişkinlerden farklı; sosyal inceleme raporu ve koruyucu tedbirler devreye giriyor. Tutukluluk süreleri de çocuklar için kısaltılıyor: fiili işlediği sırada onbeş yaşını doldurmamış çocuklarda yarı oranında, onsekiz yaşını doldurmamış çocuklarda dörtte üç oranında uygulanıyor (CMK 102/5). Bu dosyalarda ilk adım, çocuğun yaşının kesin biçimde belirlenmesi ve doğru kanun hükümlerinin seçilmesi.

İnfaz bakımından not

İnfaz hesabı yaşa, suç tarihine ve suç tipine göre değiştiği için burada bir oran vermek yanıltıcı olur. Bir örnek vermek gerekirse: 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin beşinci fıkrası, onbeş yaşını dolduruncaya kadar kurumda geçen her günün koşullu salıverilme hesabında iki gün sayılmasını düzenliyor, ama uyuşturucu imal ve ticareti (madde 188) bu kuralın dışında tutuluyor. Failin çocuk olduğu dosyada infaz hesabı bu yüzden ayrıca incelenmeli.

Karar öncesinde yapılabilecekler

Çocuğa verme iddiasıyla soruşturulan biri açısından yapılacak ilk iş, iddianın dayanağını görmek: çocuğun yaşı belgeyle mi kanıtlanmış, çocuğa verme eylemi hangi delille gösteriliyor, kamera ya da telefon kaydı var mı. Ardından hata savunmasının delilleri ve diğer savunma hatları sıralanır. Etkin pişmanlık hükmü de ayrıca incelenebilir: TCK 192 uyarınca suça iştirak etmiş olanlar bakımından haber alınmadan önce bildirim cezasızlık, sonrasında gönüllü yardım ise indirim sağlayabiliyor (TCK 192).

Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Bu tür dosyalarda ilk ifade, tutuklama kararında en çok ağırlık taşıyan belge oluyor; bu nedenle ifadeden önce görüşmek zaman kazandırır. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 6, 30, 31, 49, 188, 192
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100, 102
• 5275 sayılı Kanun m. 107

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.