Çocuklarda kamu davasının açılmasının ertelenmesi (3 yıl)

Çocuğunuz hakkında soruşturma yürütülüyorsa, savcının iddianame düzenlemek yerine davanın açılmasını bekletmesi mümkündür. Buna kamu davasının açılmasının ertelenmesi denir. Çocuklar bakımından erteleme süresi üç yıldır. Bu süre boyunca yeni bir kasıtlı suç işlenmezse dava hiç açılmaz ve soruşturma kapanır.

Çocuklar için ayrı bir düzen var

Yetişkinler için genel kural CMK m. 171'de yer alır ve erteleme süresi beş yıldır. Çocuk Koruma Kanunu'nun 19. maddesi ise çocuk için bu süreyi üç yıl olarak belirler. Yani kanun, çocuğa yüklenen suçta CMK'daki koşulların varlığını arar; yalnızca süreyi kısaltır.

İkinci fıkra da çocuk lehine bir ayrıntı taşır: CMK m. 171/2'deki hapis üst sınırı, on beş yaşını doldurmamış çocuklar için beş yıl olarak uygulanır. Yani on beşinden küçük bir çocukta, üst sınırı beş yıla kadar hapis gerektiren suçlar da erteleme kapsamına girebilir.

Hangi suçlarda erteleme mümkün

CMK m. 171/2'ye göre savcı, uzlaştırma ve ön ödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis gerektiren suçlarda, yeterli şüphe olmasına rağmen davanın açılmasını ertelemeye karar verebilir. Bazı suçlar baştan dışarıda: örgüt suçları, kamu görevlisinin ya da kamu görevlisine karşı işlenen suçlar, askerî suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda erteleme uygulanmaz (m. 171/6).

Bu ayrım önemlidir, çünkü uzlaştırma kapsamındaki bir suçta önce uzlaştırma denenir; erteleme ancak o kapsam dışındaki suçlar için gündeme gelir. Mağdurun gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olduğu hâllerde, adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlar da uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-c); bu suçlarda erteleme dışarıda kalır. Aradaki ilişkiyi çocuk suçlarında uzlaştırma yazısında bulabilirsiniz.

Dört koşul birlikte aranır

CMK m. 171/3 dört koşulu birlikte arar. Şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezası almamış olması gerekir. Yapılan soruşturma, erteleme hâlinde şüphelinin suç işlemekten çekineceği kanaatini vermelidir. Erteleme, şüpheli ve toplum açısından dava açılmasından daha yararlı olmalıdır. Son olarak, suçun mağdurda ya da kamuda yarattığı zarar savcının tespit ettiği biçimde iade, eski hâle getirme veya tazminle tamamen giderilmelidir.

Dördüncü koşul pratikte en çok emek isteyen koşuldur. Zarar giderilmeden erteleme kararı beklemek gerçekçi değildir; bu nedenle ödeme ya da iade belgelerini dosyaya sunmak kararın önünü açar.

Kararın ardından süreç

Karar verildiğinde dosya kapanmış sayılmaz, bekleme dönemi başlar. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Süre içinde kasıtlı bir suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Kasıtlı bir suç işlenirse kamu davası açılır.

Erteleme kararları özel bir sisteme kaydedilir ve yalnız bir soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istenirse kullanılabilir (m. 171/5). Yani sıradan bir kayıt sorgusunda görünen bir bilgi değildir.

İtiraz hakkı

Suçtan zarar gören de şüpheli de erteleme kararına CMK m. 173 hükümlerine göre itiraz edebilir. Kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine verilen dilekçe gerekir. Çocuğunuz adına itiraz etmek istiyorsanız dilekçede neden dava açılması ya da farklı bir sonuç gerektiğini somut olguyla yazmalısınız.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

On altı yaşındaki bir çocuğun, uzlaştırma kapsamı dışında kalan ve üst sınırı üç yılı geçmeyen bir suç nedeniyle soruşturulduğunu varsayalım. Çocuk daha önce hiçbir kasıtlı suçtan hapis cezası almamış, mağdurun uğradığı zarar aile tarafından karşılanmış. Savcı bu tabloda iddianame yerine ertelemeyi düşünebilir. Sonuç savcının takdirinde kalır; yine de zararın giderildiğini gösteren makbuz ve ailenin gözetimini anlatan beyan, değerlendirmede yer bulur.

Yapılmaması gerekenler

Ödemeyi savcılık tespit etmeden, kaydını tutmadan yapmak sık görülen bir hatadır; makbuz ve açıklama yazısı olmadan ödeme dosyaya girmeyebilir. Bir diğeri, erteleme süresinde çocuğun yeni bir olaya karışması: üç yıl boyunca kasıtlı suç işlenmemesi bütün sürecin dayanağıdır.

Savcılığa nasıl başvurulur

Erteleme savcının takdirindedir, ama başvuru yapmanıza engel yoktur. Soruşturma dosyasındaki ifade sonrasında avukat aracılığıyla bir dilekçe sunarak ertelemenin şartlarının oluştuğunu anlatabilirsiniz. Dilekçede çocuğun sabıkasız olduğunu, zararın giderildiğini ve ailenin gözetim planını yazın. Okuldaki durumunu gösteren bir belge ve varsa sosyal inceleme raporu bu planı destekler. Savcı, erteleme için bu bilgileri CMK m. 171/3'teki dört koşulla karşılaştırır.

Erteleme ile diğer yollar arasındaki fark

Erteleme dava açılmadan önce, HAGB ise dava sonunda gündeme gelir. Uzlaştırma kapsamındaki suçta ise önce uzlaştırma denenir. Hangisinin uygulanacağı suçun türüne, üst sınırına ve dosyanın aşamasına bağlıdır. Bu üç yolun birbirine karışması yanlış beklentiye yol açar: örneğin erteleme kararı, mahkumiyet anlamına gelmez; ama süre içinde kasıtlı suç işlenirse dava açılır ve mahkeme süreci başlar.

Kayıtlara etkisi

Aile en çok sabıka kaydında görünüp görünmeyeceğini sorar. Erteleme kararı, adli sicile işlenen bir mahkumiyet değildir; mahkeme bile yoktur. Karar yalnızca bu kararlara özgü sisteme kaydedilir ve ancak bir soruşturma veya kovuşturma bağlantısıyla istenirse kullanılabilir. Süre başarıyla tamamlanırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Bu nedenle çocuğun okul, staj ya da ileride başvuracağı bir iş açısından önünü kesmeyen bir çözüm olarak değerlendirilir. Yine de her dosyada son söz savcıdadır.

Sonraki adım

Erteleme kararı çıkmadan önce savcılığın istediği belgeleri eksiksiz tutun; kimlik, ödeme dekontu ve okul yazısı en çok istenenlerdir.

Soruşturma aşamasındaysanız ifade tutanağını, varsa sosyal inceleme raporunu ve ödeme belgelerini hazırlayın. Soruşturma sürecinin nasıl işlediğini çocuk hakkında soruşturma ve çocuk bürosu yazısında, mahkemeye giden dosyalarda alternatif olan HAGB'yi çocuklarda HAGB yazısında bulabilirsiniz. Hapis cezası çıkarsa erteleme ve seçenek yaptırım yazısı da yardımcı olur.

Dosyanızın durumu ayrıntıya bağlıdır; bizi telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz, iletişim sayfasında numaramız var. Genel çerçeve için ceza hukuku çalışma alanı sayfasına bakabilirsiniz. Soruşturma aşamasında yapılan başvuru, iddianame düzenlenmeden önce savcının önüne somut belge koyma imkânı verir; bu yüzden beklemeden harekete geçmek zaman kazandırır.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 19
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 171, 173, 253

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.