KISACA
- Eroin kullanmak ya da kullanmak için bulundurmak TCK 191/1'e göre iki yıldan beş yıla kadar hapistir; kamu davası beş yıl ertelenir ve denetimli serbestlik uygulanır.
- Eroin satmak, vermek, depolamak ya da ticaret için bulundurmak TCK 188/3'te en az on yıl hapis ve adli para cezası gerektirir.
- Eroin, TCK 188/4-a'da cezayı yarı oranında artıran maddelerin başında sayılır; ithal ve ihraçta artırım 188/1'in yirmi ila otuz yıllık aralığına uygulanır.
- Okul, yurt, hastane çevresi artırımı ile madde cinsi artırımı aynı fıkradadır; ikisi birlikte olsa da bu fıkradan tek artırım yapılır.
- Eroin bağımlısı için hukuk yolu yalnızca ceza değil, tedavi ve denetimli serbestliktir.
Eroin, Türk Ceza Kanunu'nda ayrı bir hükümle anılan bir madde. TCK 188/4-a, eroini kokain, morfin ve bazı sentetik maddelerle birlikte sayar ve ticaret suçlarında cezayı yarı oranında artırır. Ceza aralığına bakmadan önce şunu sormak gerekir: dosyada hangi suç yazıyor?
Hangi madde: 191 mi, 188 mi
Eroini kullanmak için satın alan, kabul eden, bulunduran ya da kullanan kişiye TCK 191/1 iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörür. Bu hüküm bir kullanıcı suçu. Ticaretin tanımı ise TCK 188/3'te: ruhsatsız olarak satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiye on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adli para cezası.
Dikkat ederseniz "bulunduran" kelimesi iki maddede de geçiyor. Ayrımı yapan şey bulundurmanın amacı. Kanun gram sınırı koymadı; savcılık ve mahkeme amaca delillerden bakar. Terazi, ambalaj, telefondaki yazışmalar, kamera görüntüleri, para hareketleri ve kişinin kendisinin de kullanıcı olup olmadığı hep birlikte tartılır. Bu konuyu gram sınırı ve hassas terazi ve ambalaj yazılarında ayrı ayrı işledik.
Eroin kullanıcısına ne olur
Kullanıcı hakkında soruşturma açıldığında savcı, CMK 171'deki şartları aramadan kamu davasının açılmasını beş yıl erteler (TCK 191/2). Bu süre boyunca en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır. Süre, altışar aylık dönemlerle en çok iki yıl daha uzatılabilir. Savcı yılda en az iki kez sizi test için ilgili kuruma sevk eder.
Erteleme, yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar edilmesi hâlinde bozulur (191/4-a). Yani tek bir randevuyu kaçırmak kendiliğinden ihlal sayılmaz; kanun ısrar arıyor. Buna karşılık tekrar eroin kullanmak ya da bulundurmak ayrı bir ihlal nedenidir (191/4-b, c) ve kamu davası açılır. Ayrıntı için erteleme süresinde tekrar yakalanma ve tedavi programı yazılarına bakabilirsiniz.
Kullanıcı soruşturma başlamadan resmî makamlara ya da sağlık kuruluşlarına başvurup tedavi ettirilmesini isterse TCK 192/4'e göre cezaya hükmolunmaz; üstelik kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirme yükümlülüğü de doğmaz. Bu yol ancak soruşturma başlamadan açıktır.
Ticarette ceza nasıl hesaplanır
Eroin ticaretinde sıra şöyle işler: önce fiil hangi fıkraya girdiği belirlenir. Satma, bulundurma, depolama gibi ülke içindeki fiiller 188/3'tür; imal, ithal ve ihraç 188/1'dir ve yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis, ikibin günden yirmibin güne kadar adli para cezası öngörür. Sonra artırım nedenleri uygulanır.
188/4'ün iki bendi aynı cümleye bağlıdır: (a) madde cinsi ve (b) okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin iki yüz metre çevresinde işlenme. İkisi birlikte gerçekleşse de aynı fıkradan tek bir yarı oranında artırım yapılır; ikisini ayrı ayrı sayıp ceza iki kez artırılmaz. Buna karşılık 188/5 ayrı bir fıkradır: suç üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenmişse yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse bir kat artırım uygulanır. Sağlık meslek mensubu tarafından işlenmesi ise 188/8'e göre ayrıca yarı oranında artırım nedenidir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi, eroini ticaret amacıyla evinde bulundurmaktan yargılanıyor ve temel ceza alt sınırdan, on yıldan belirlenmiş olsun. Eroin 188/4-a kapsamında olduğu için ceza on beş yıla çıkar. Evin okul yakınında olması bu hesaba ikinci bir yarı oranı eklemez, çünkü iki bend aynı fıkradadır. Ancak dosyada üç kişinin birlikte hareket ettiği kanıtlanırsa 188/5'ten ayrıca artırım yapılabilir. Bu bir sonuç tahmini değil; hesabın nasıl kurulduğunu gösteren bir kurgu. Gerçekte temel ceza alt sınırın üstünde de belirlenebilir, indirim nedenleri de olabilir.
Gözaltı, tutuklama, mahkeme
Gözaltı süresi yakalamadan itibaren yirmi dört saattir; hâkime götürmek için gereken zorunlu süre en çok on iki saat ayrıca eklenir (CMK 91/1). Toplu işlenen suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün daha uzatabilir; toplamda dört güne çıkabilir (CMK 91/3). Uyuşturucu operasyonlarında bu süre sıkça gündeme geliyor: gözaltı süresi.
TCK 188, CMK 100/3'teki katalog suçlardandır; yani kuvvetli şüphe somut delillere dayanıyorsa tutuklama nedeni var sayılabilir. Kullanıcı suçu (191) bu listede değil. Dava açıldığında 188/3'ün üst sınırı yirmi yıl olduğu için ağır ceza mahkemesi görevlidir (5235 sayılı Kanun m. 12); görev belirlenirken artırım ve indirim nedenleri dikkate alınmaz (m. 14).
Rapor, arama ve el koyma
Ele geçirilen madde yerinde bir tutanakla zaptedilir; cins, vasıf ve miktarın kesin olarak saptanması için analize yetecek kadar örnek alınıp laboratuvara gönderilir (Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun m. 20). Mahkeme, ele geçen maddenin gerçekten eroin olup olmadığını ve miktarını bu rapordan okur. Raporda madde adı farklı yazıyorsa, miktar tutanaktan düşük çıkıyorsa ya da numune alma süreci eksikse bunlar savunmanın konusudur. Ekspertiz raporuna itiraz yazısı hangi sorular sorulabileceğini anlatıyor.
Aramanın hukuka uygun olup olmadığı da dosyanın seyrini değiştirebilir. Konutta arama için kural olarak hâkim kararı gerekir, gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emri yeter. Hukuka aykırı elde edilen delil mahkemeye gelmiş olsa da kullanılamaz. Uygulamada buna dair tartışmalar hukuka aykırı aramada bulunan uyuşturucu yazısında toplandı.
Eroin ticaretinde kullanılan araca da el konulabilir; mal varlığı ve müsadere kısmı için müsadere yazısına bakabilirsiniz. Müsadere kararı iyi niyetli üçüncü kişilerin haklarını korur (TCK 54/1).
Dava sürerken niteliğin değişmesi
İddianame 188'den kurulmuş olabilir ama yargılama sırasında maddenin münhasıran kullanım amacıyla bulundurulduğu ortaya çıkabilir. Bu hâlde mahkeme, TCK 191/8 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verir. Yani ağır ceza mahkemesinde bile kullanıcı lehine bir çıkış var. Bunun nasıl işlediğini suçlamanın niteliğinin değişmesi yazısında anlattık. Hangi hâllerde mümkün olduğu somut delile bağlı; iddianamenin yazılış biçimi tek başına belirleyici değil.
Dikkat edilecek bir ayrıntı daha var: TCK 191/9 uyarınca bu maddede aksine hüküm bulunmayan durumlarda CMK 231 ve 171 hükümleri uygulanır. Yani erteleme ya da HAGB kararında sadece 191'e değil, bu genel düzenlemelere de bakmak gerekir; hangi şartların aranacağı dosyaya göre değişir.
Yapılan yanlışlar
İlk yanlış, ticaret iddiasını kullanıcı olduğunu söyleyerek geçiştirmeye çalışıp, kanıtlayamamak. Kullanıcı olduğunuzu iddia edeceksek bunu destekleyecek belge ve tanık düzenli bir biçimde toplanmalı. İkinci yanlış, ifadede başkalarının adını vermek. Etkin pişmanlık (TCK 192) bilgi vermeyi ödüllendirir, ama yalnızca verilen bilgi gerçekten yakalamaya ya da maddenin ele geçirilmesine hizmet ederse; resmî makamlar haber almadan önce verilirse ceza verilmez, sonrasında gönüllü yardım ise indirim sağlar; uydurma bilgi hem işe yaramaz hem de sizi zor durumda bırakır. Üçüncü yanlış, ifade öncesi avukat istememek. CMK 147 gereği müdafi isteme ve açıklamada bulunmama hakkınız ifade başlamadan size bildirilir; bu haklar savunmanın parçasıdır.
Durumunuzu anlatmak için
Bir yakınınız eroinle yakalandıysa ilk saatlerde hangi maddeden soruşturulduğunu, ifadesinin alınıp alınmadığını ve gözaltı süresinin ne zaman dolacağını öğrenmek gerekir. Bu bilgiler olmadan yol haritası çıkmaz. Telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında numaralar var. Konunun genel çerçevesi için ceza hukuku sayfasına, ticaret suçunun ayrıntıları için TCK 188'in kapsamı yazısına göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Eroin bulundurmak mı kullanmak mı daha ağır cezalandırılır?
İkisi de TCK 191/1 kapsamındadır ve ceza aynıdır: iki yıldan beş yıla kadar hapis. Fark ceza miktarında değil, ispatta ortaya çıkar. Kullanım, kan ya da idrar testi ile; bulundurma, maddenin ele geçirilmesiyle ispatlanır. Satmak ya da satmak için bulundurmak ise TCK 188/3'tür ve çok daha ağırdır.
Eroinle yakalanan kişi tutuklanır mı?
Ticaret iddiasında (TCK 188) tutuklama nedeni var sayılabilir, çünkü bu suç CMK 100/3'teki katalog suçlardandır. Kullanım için bulundurma bu listede yoktur ve hâkim ölçülülük ilkesine uymak zorundadır. Hangi maddeden soruşturulduğunuz bu yüzden ilk öğrenilmesi gereken bilgidir.
Eroin kullanıcısı tedavi olursa ceza alır mı?
Soruşturma başlamadan kendiliğinden tedavi için başvuran kullanıcıya TCK 192/4 uyarınca ceza verilmez. Soruşturma başladıktan sonra ise savcı TCK 191'e göre davayı erteler ve gerekirse denetimli serbestlik süresinde tedavi uygulanır.
Eroin ticaretinde ceza neden bu kadar ağır?
TCK 188/3'te alt sınır on yıldır. Eroin, 188/4-a'da sayıldığı için ceza yarı oranında artırılır. Çocuğa satış, üç kişiyle birlikte işleme ya da örgüt faaliyeti gibi başka artırım nedenleri varsa onlar da ayrıca uygulanır.
Arkadaşıma eroin verdim, ticaret mi sayılır?
TCK 188/3 'başkalarına veren' fiilini de sayar; kanun parayla satışı ya da süreklilik şartını aramaz. Karşılıksız paylaşım da bu fıkra kapsamında değerlendirilebilir. Savunma, verilenin kullanım amacıyla paylaşılıp paylaşılmadığına odaklanır.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 54, 188, 191, 192
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 91, 100, 119, 147, 171
- 5235 sayılı Kanun m. 12, 14
- Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun m. 20
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.