KISACA
- Çocuklar için de CMK'nın uzlaşmaya ilişkin hükümleri uygulanır (5395 m. 24).
- Şikâyete bağlı suçlar ve CMK m. 253'te sayılan bazı suçlarda uzlaştırma girişimi zorunludur.
- Adli süreçteki çocuklar bakımından, mağdur gerçek veya özel hukuk tüzel kişisiyse üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda da uzlaştırma yapılır.
- Uzlaşma teklifi çocuğun kanuni temsilcisine yapılır ve yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır.
Çocuğunuzun karıştığı bir olayda mağdurla anlaşıp dosyayı kapatmak istiyorsanız aradığınız müessese uzlaştırmadır. Çocuklar için ayrı bir uzlaşma rejimi yoktur; kanun, genel kuralları çocuklara da uygular. Fark, kapsamın bazı noktalarda genişlemesi ve işlemlerin kanuni temsilci üzerinden yürümesidir.
Kanun ne diyor
5395 sayılı Kanun'un 24. maddesi tek cümlelik bir yönlendirme yapar: CMK'nın uzlaşmaya ilişkin hükümleri adli süreçteki çocuklar bakımından da uygulanır. Yani ayrıntıyı CMK m. 253'te aramalısınız. Uzlaşma gerçekleşirse soruşturma ya da kovuşturma sona erer; gerçekleşmezse dosya olağan yolundan devam eder.
Hangi suçlarda uzlaştırma yapılır
CMK m. 253/1'e göre iki ana grup var. Birincisi soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlardır. İkincisi, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ceza Kanunu'ndaki şu suçlardır: kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, m. 86; m. 88), taksirle yaralama, tehdit (m. 106/1), konut dokunulmazlığının ihlali, iş ve çalışma hürriyetinin ihlali (belirli fıkralar), hırsızlık (m. 141), güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç), dolandırıcılık (m. 157), suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi, çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (m. 234) ile ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgilerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç).
Çocuklara özgü ek kapsam c bendindedir: mağdur veya suçtan zarar gören gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisiyse, adli süreçteki çocuklar bakımından ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda da uzlaştırma yapılır.
Hangi hâllerde uzlaştırma yapılamaz
Şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takipte (m. 123/A) ve hakaret suçunda (m. 125) uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m. 253/3). Uzlaştırma kapsamına giren bir suç, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse de uzlaşma hükümleri uygulanmaz; ancak ön ödeme kapsamındaki suçla uzlaştırma kapsamındaki suç birlikte işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç için uzlaşma uygulanır.
Birden fazla mağdurun bulunduğu suçlarda hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir (m. 253/7). Birisi kabul etmezse süreç uzlaşmayla sonuçlanmaz.
Süreç adım adım
Suç uzlaşmaya tâbi ve kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Görevlendirilen uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdura teklifte bulunur. Taraflardan biri reşit değilse teklif kanuni temsilcisine yapılır; yani çocuğun velisi olarak uzlaştırmacıyla siz muhatap olursunuz.
Teklif, açıklamalı tebligat ya da istinabe yoluyla da yapılabilir. Kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve kabul ya da reddin hukuki sonuçları anlatılır. Teklif tarihinden itibaren yedi gün içinde kararını bildirmeyen taraf teklifi reddetmiş sayılır. Adreste bulunamama veya yurt dışında olma gibi nedenlerle taraflara ulaşılamazsa uzlaştırma yoluna gidilmeden soruşturma sonuçlandırılır.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
On altı yaşında bir çocuğun okul bahçesinde arkadaşının gözlüğünü kırdığını varsayalım. Mağdurun aile üyesi şikâyetçi olmuş, uzlaştırma bürosu devreye girmiş. Veli, zararın bedelini ödemeyi ve çocuğun özür dilemesini teklif eder. Karşı taraf kabul ederse dosya uzlaşmayla kapanır. Reddederse dosya yoluna devam eder. Sonucu önceden bilmek mümkün değil; her iki tarafın iradesi belirler.
Dikkat edilecekler
Uzlaşma teklifinin yapılması veya kabul edilmesi, delil toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir (m. 253/8). Yani teklif sürerken soruşturma işlemleri devam edebilir. Bir diğer sık hata, yedi günlük süreyi kaçırmak: tebligat gelir gelmez cevabınızı yazılı olarak hazırlayın. Ödeme rakamlarını da hiç gerekmeyecek biçimde yüksek tutmayın; tutarın makul olduğunu belge üzerinden gösterin.
Uzlaşmanın içeriği ve sonuçları
Uzlaşma teklifi yalnızca para ödemekten ibaret olmak zorunda değildir. Tarafların anlaştığı özür, zararın giderilmesi, eşyanın iadesi gibi edimler uzlaşma tutanağına yazılır. Mahkeme ya da savcılık, uzlaşmanın gerçekleşmesi ve edimin yerine getirilmesiyle soruşturma veya kovuşturmayı sonlandırır. Edim hemen yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; ileri tarihe bırakılır ya da taksitlendirilirse kamu davasının açılması ertelenir ve uzlaşmanın gereği yerine getirilmezse dava açılır (CMK m. 253/19). Bu nedenle ödeme tarihlerini gerçekçi belirleyin.
Çocuğun kendisi ne yapar
Uzlaştırma çocuk açısından da öğretici bir süreçtir; ancak karar çocuk adına velisi veya kanuni temsilcisi tarafından verilir. Çocuğa süreç anlatılmalı, ne kabul edildiği açıkça söylenmelidir. İfadesi alınırken avukatın yanında olması, uzlaşma teklifine ilişkin beyanların yanlış anlaşılmasını önler.
Uzlaştırmacı ile görüşmeye hazırlık
Uzlaştırmacıyla görüşmeden önce teklif edeceğiniz tutarı, ödeme zamanını ve çocuğun yapabileceği somut bir telafiyi belirleyin. Mağdur tarafın gerçek talebini dinleyin; bazen mesele para değil, özür ya da olayın tekrarlanmayacağı güvencesidir. Görüşmede çocuğu azarlamak ya da karşı tarafı suçlamak uzlaşma ihtimalini zayıflatır. Telefon ve mesaj kayıtlarını saklamanız, olayın gerçekte nasıl geliştiğini göstermek için faydalıdır.
Süre ve belge takibi
Tebligat zarfını saklayın, teslim tarihini not edin ve uzlaştırmacıyla yaptığınız her görüşmenin tarihini yazın. Yedi günlük süre teklifin size yapıldığı tarihten işlediği için, tarih tartışması çıkarsa bu not işinize yarar. Evrakı e-Devlet üzerinden de kontrol edin; çocuğunuz adına UYAP bildirimi gelebilir. Eksik belge, cevabınızı geciktirmemelidir; gerekirse belgeyi sonradan tamamlarsınız.
Uzlaşma olmazsa
Teklif reddedilirse veya uzlaşma sağlanamazsa kamu davası açılabilir. O aşamada erteleme veya HAGB alternatifleri devreye girer. Erteleme için çocuklarda kamu davasının ertelenmesi, mahkemede ise çocuklarda HAGB yazısına bakabilirsiniz. Çocuğun kavgadan doğan dosyasında çocuk kavgada yaralarsa ceza ve tazminat yazısı, sosyal medya olaylarında çocuk hakaret veya tehdit ederse yazısı yol göstericidir. Haklarının genel çerçevesi için suça sürüklenen çocuğun hakları yazısını okuyabilirsiniz.
Uzlaştırma kararı kısa bir süreye bağlı olduğu için tebligatla birlikte hareket etmek önemlidir; dosyanızın ayrıntısına göre bizi telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz, iletişim sayfasında bilgilerimiz var. Genel çerçeve için ceza hukuku çalışma alanı sayfasına göz atın. Hangi suçun uzlaştırmaya girdiğini baştan netleştirmek, yanlış beklentiye girmemenizi sağlar.
Sık sorulan sorular
Çocuk suçlarında uzlaştırma yapılır mı?
Evet. 5395 sayılı Kanun m. 24/1, CMK'daki uzlaşma hükümlerinin adli süreçteki çocuklar bakımından da uygulanacağını söyler.
Çocuklar için kapsam daha mı geniştir?
CMK m. 253/1-c, mağdurun gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren suçları da kapsama alır.
Uzlaşma teklifi kime yapılır?
Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması hâlinde teklif kanuni temsilcilerine yapılır (CMK m. 253/4).
Teklife cevap vermezsem ne olur?
Teklif yapıldıktan itibaren yedi gün içinde karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır. Bu yüzden tebligatı hemen takip etmek gerekir.
Dayanak mevzuat
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 24
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.