KISACA
- CMK m. 253 uzlaştırmanın kapsamını sayar; şikâyete bağlı suçlar ile sayılan bazı suçlar uzlaştırma kapsamındadır.
- Kasten yaralamada TCK m. 86 üçüncü fıkra uzlaştırma dışındadır; üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı işlenen yaralama bu fıkraya girer.
- Aynı mağdura karşı, kapsama girmeyen bir suçla birlikte işlenen suçta uzlaşma hükümleri uygulanmaz.
- Uzlaştırma teklifine yedi gün içinde yanıt verilmezse teklif reddedilmiş sayılır.
Şiddet iddiasıyla yargılanan ya da mağdur olan kişi, çoğu zaman “uzlaşırsak dava biter mi” diye sorar. Cevabı suçun türüne bağlıdır. Aile içindeki her olay uzlaştırmaya uygun değildir; kanun, özellikle yakın akrabaya karşı işlenen yaralamayı bu yoldan çıkarmıştır.
Uzlaştırma nedir, kimin elinde?
Uzlaştırma, uygun suçlarda dosya ilerlemeden önce şüpheli ile mağdur arasında bir anlaşma aranmasıdır. CMK m. 253/4’e göre soruşturma konusu suç uzlaşmaya tabiyse ve kamu davası açmaya yeter şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı iki tarafa da teklifte bulunur.
Mağdurun ya da şüphelinin reşit olmaması durumunda teklif kanuni temsilcilere yapılır. Teklif açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapılabilir. Bu süreçte kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve kabul ya da ret sonuçları anlatılır (m. 253/5).
Hangi suçlar kapsamda?
CMK m. 253/1 iki ana grup sayar. Birincisi soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlardır. İkincisi, şikâyete bağlı olsun olmasın Türk Ceza Kanunu’nda sayılan belli suçlardır: kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, m. 86; m. 88), taksirle yaralama, tehdit (m. 106/1), konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık, dolandırıcılık, çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (m. 234) gibi.
Yani aile içi bir olayın tamamı için tek bir cevap yoktur. Her suç ayrı ayrı bu listeye bakılarak değerlendirilir.
Eşe yaralama neden dışarıda kalıyor?
TCK m. 86/1 kasten yaralamayı bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapisle cezalandırır. Fiilin etkisi basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafifse m. 86/2 devreye girer ve mağdurun şikâyetine bağlı olur; suç kadına karşı işlenmişse alt sınır dokuz aydan az olamaz.
Sorun üçüncü fıkrada çıkar. m. 86/3-a, suçun üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı işlenmesini nitelikli hâl sayar ve şikâyet aranmaksızın cezayı yarı oranında artırır. CMK m. 253/1-b-1 ise kasten yaralamada “üçüncü fıkra hariç” der. Sonuç: eşe, boşandığı eşe, anne babaya ya da kardeşe karşı kasten yaralamada uzlaştırma yapılmaz. Kapı yalnızca yaralamanın üçüncü fıkra niteliklerini taşımadığı hâllerde açıktır. Benzer dosyalarda ceza ve şikâyet yönünü kardeşe veya aile üyesine yaralama yazısında bulabilirsiniz.
Tehdit, hakaret ve konut dokunulmazlığı
Tehdit suçunun m. 106/1 hükmündeki hâli (hayat, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik saldırıyla tehdit) uzlaştırma listesindedir. Silahla tehdit ise m. 106/2 kapsamına girer ve ikinci fıkra listede yazılı değildir, bu nedenle ayrıca değerlendirilir.
Hakaretin durumu farklıdır. CMK m. 253/3, soruşturulması şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takipte ve hakaret suçunda uzlaştırmaya gidilemeyeceğini söyler. Dolayısıyla hakaret nedeniyle açılan bir dava, şikâyetten vazgeçmeyle sonuçlanabilir ama uzlaştırmayla değil.
Birden fazla suç varsa
Bir olayda hem uzlaştırmaya uygun hem de uygun olmayan suç varsa, 253/3’ün devamı belirleyicidir: kapsama giren bir suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmesi hâlinde uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Örneğin tehdit ile eşe karşı yaralama aynı olayda varsa tehdit için uzlaştırma önerilmez. Ön ödeme kapsamındaki suçlarda bir istisna bulunur: ön ödeme ile uzlaştırma kapsamındaki bir suç birlikteyse uzlaştırma kapsamındaki suça uzlaşma hükümleri uygulanır.
Uzlaşmanın taraflar için anlamı
Uzlaşma teklifini kabul etmek, suçu kabul etmek demek değildir; amaç zararın giderilmesi ve tarafların anlaşmasıdır. Şüpheli bir özür dileyebilir, bir miktar ödeme yapabilir ya da başka bir edim üstlenebilir. Edim yerine getirildiğinde soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla, dava aşamasında ise düşme kararıyla sonuçlanabilir. Mağdur açısından da teklifi reddetmek hukuken serbesttir; ret halinde dosya olağan akışında ilerler.
Reşit olmayan taraf varsa teklif kanuni temsilcisine yapılır. Bu durumda çocuğun yararı ve temsilcinin menfaat çatışması da gündeme gelebilir, bu yüzden dosyanın incelenmesi gerekir.
Uzlaştırmacı kimdir?
Uzlaştırmacı, büro tarafından görevlendirilen ve hukuk eğitimi almış bir kişidir. Taraflara teklifi iletir, görüşmeleri yürütür ve sonucu tutanağa bağlar. Karar yetkisi onda değildir; anlaşmanın içeriğini taraflar belirler, savcı ya da mahkeme ise sonucu denetler.
Süreç işleyişi: yedi gün
Uzlaşma teklifi size ulaştığında karar vermek için yedi gününüz vardır. Bu süre içinde yanıt vermezseniz teklifi reddetmiş sayılırsınız (m. 253/4). Birden fazla mağdur varsa hepsinin kabul etmesi gerekir (m. 253/7). Teklif yapılması ya da kabul edilmesi, delil toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir (m. 253/8). Yani uzlaştırma devam ederken bile uzaklaştırma kararı korunur. İlgili tedbirler için 6284 kapsamında alınabilecek tedbirler yazısına bakabilirsiniz.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir kişi, komşusunun eşine “seni öldüreceğim” diye bağırdı; savcılık tehdit suçundan soruşturma açtı. Uzlaştırmacı iki tarafı aradı, taraflar bir toplantıda anlaşmaya yaklaştı. Aynı dosyada ayrıca eşine yönelik yaralama iddiası da olsaydı, o eşe karşı suç uzlaştırma kapsamına girmediği için tüm dosyada uzlaşma yolu kapanırdı. Bu örnekte sonuca dair bir tahmin yok; amaç, listenin nasıl işlediğini göstermek.
Pratik hata: aile içi şikâyetten vazgeçmeyi uzlaşma sanmak
Bazı kişiler “şikâyetçi değilim” dilekçesini uzlaştırma yerine koyar. İkisi farklıdır. Şikâyetten vazgeçme CMK ve TCK m. 73 hükmüne tabidir; sadece şikâyete bağlı suçlarda davayı düşürür. Şikâyetten vazgeçilirse dava düşer mi yazısında bu farkı ayrıca bulabilirsiniz. Süre sorunları için zamanaşımı ve şikâyet süresi de önemli. Hangi eylemin hangi suçu oluşturduğuna dair genel çerçeve için aile içi şiddet nedir yazısına göz atın.
Büroya ne zaman ulaşmalısınız?
Uzlaştırma teklifi geldiyse yedi günlük süre işlemeye başlamıştır; teklifin ne anlama geldiğini, edimlerin neler olabileceğini önceden öğrenmek gerekir. Dosya numarasıyla ceza hukuku alanındaki çalışmamız hakkında bilgi alabilir, iletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Teklif süresi dolmadan görüşmek, olası bir ret ya da kabul kararının sonuçlarını bilerek verilmesini sağlar.
Sık sorulan sorular
Eşe yönelik basit yaralamada uzlaştırma olur mu?
Eşe karşı işlenen kasten yaralama TCK m. 86/3-a kapsamına girer ve CMK m. 253 bu fıkrayı uzlaştırma dışında bırakır. Bu nedenle uzlaştırma yolu kapalıdır.
Tehdit suçunda uzlaştırma yapılabilir mi?
TCK m. 106/1 kapsamındaki tehdit CMK m. 253 listesindedir. Dosyada kapsama girmeyen başka bir suç aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma uygulanmaz.
Uzlaştırmayı kabul edersem ne olur?
Uzlaşma gerçekleşir ve edimler yerine getirilirse dava açılmaz ya da düşme kararı verilir. Teklifi kabul veya reddetmenin sonuçları size önceden anlatılır.
Teklifi cevapsız bırakırsam ne olur?
Teklif size yapıldıktan sonra yedi gün içinde kararınızı bildirmezseniz teklif reddedilmiş sayılır.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 86
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.