Ağır ceza heyeti: kaç hakim bakar? 5235 m. 9

KISACA

Ağır ceza mahkemesi bir başkan ve iki üyeyle, toplam üç hâkimle toplanır (5235 sayılı Kanun m. 9).
Asliye ceza mahkemesi tek hâkimlidir; heyet kuralı yalnız ağır ceza ve çocuk ağır ceza mahkemelerinde geçerlidir.
Heyet kararlarını oybirliği veya oyçokluğuyla verir; karşı oy tutanakta gösterilir ve gerekçesi yazılır (CMK m. 224).
Duruşmada hükme katılacak hâkimlerin hazır bulunması şarttır; birden fazla oturum sürecek davada yedek üye bulundurulabilir (CMK m. 188).

Yakınınız gözaltında mı? Gözaltı süresi, avukatla görüşme, itiraz ve ilk saatlerde aileye düşenler.

Ağır ceza davasında karşınıza üç hâkim çıkar. Biri başkan, ikisi üyedir; kanun bu mahkemenin bir başkan ve iki üyeyle toplanacağını açıkça yazıyor (5235 sayılı Kanun m. 9). Dosyanızın tek bir hâkimin önünde görülmesi bekleniyorsa, yanılıyor olabilirsiniz: o, asliye ceza mahkemesinin düzenidir.

Mahkemeye göre hâkim sayısı

Ceza yargılamasında dört farklı yer var ve her birinin kadrosu ayrı. Sulh ceza hâkimliği, adı üstünde, tek hâkimdir ve soruşturma sırasında tutuklama, arama, el koyma gibi kararları verir. Duruşma yapmaz; ayrıntısı sulh ceza hâkimliği yazısında var.

Asliye ceza mahkemesi tek hâkimlidir. 5235 sayılı Kanun'un 9. maddesi bunu "tek hâkimlidir" diyerek söyler. Ağır ceza mahkemesinde ise bir başkan ile yeteri kadar üye görev yapar, ama toplanış her zaman bir başkan ve iki üyeyle olur. Üç kişinin altında ya da üstünde bir heyet düşünülmez.

Çocuklar için ayrı bir düzen var. Çocuk mahkemesi tek hâkimden oluşur; çocuk ağır ceza mahkemesi ise bir başkan ve iki üyeyle toplanır (5395 sayılı Kanun m. 25). Sanık onsekiz yaşını doldurmamışsa dava bu mahkemelerde görülür (5395 sayılı Kanun m. 26); 5235 sayılı Kanun'un 12. maddesi de çocuklara özgü kovuşturma hükümlerini saklı tutar.

Başkan ne yapar, üyeler ne yapar

Kanun üç hâkim arasında kâğıt üzerinde bir iş bölümü yapmıyor, ama bazı görevleri başkana veriyor. Duruşmayı yöneten ve sanığı sorguya çeken başkandır; delillerin ortaya konmasını da o sağlar (CMK m. 192). Duruşmanın düzenini bozan kişiyi salondan çıkarma emri de mahkeme başkanından gelir (CMK m. 203).

Üyeler susturulmuş izleyiciler değil. CMK 201/2'ye göre heyet hâlinde çalışan mahkemelerde hâkimler sanığa, katılana, tanıklara ve bilirkişilere soru sorabilir. Yani üç hâkimin üçü de dosyanın içindedir; sorular başkandan gelebileceği gibi üyelerden de gelir.

Oylama ve karşı oy

Karar ve hükümler oybirliği veya oyçokluğuyla verilir (CMK m. 224). Yani üç hâkimden ikisi bir sonuçta birleşirse karar çıkar. Üçüncü hâkim aynı fikirde değilse karşı oyunu kullanır; karşı oy tutanakta yer alır ve gerekçesi de tutanakta gösterilir.

Karşı oyun pratik bir değeri var. Kararın kanun yolunda incelenmesini isteyen avukat, heyetin içinde bile aynı sonuca varılmadığını gösterebilir. Bu bir bozma garantisi değildir; yalnızca tartışmanın ciddi olduğunu kayda geçirir.

Ara kararları kim verir

Yargılama yalnız son hükümden ibaret değil; duruşma boyunca onlarca küçük karar çıkar. Tanığın dinlenmesi, bilirkişi raporu istenmesi, bir belgenin dosyaya alınması, tutuklu sanığın tutukluluğunun sürmesi gibi kararlar mahkemenin adıyla, yani heyetçe verilir. Başkanın duruşmayı yönetmek için aldığı bir tedbirin hukuka uygun olmadığını ileri sürerseniz, bu konuda kararı mahkeme verir (CMK m. 192/2).

Delil talebi de aynı mantıkla işler. Ortaya konması istenen delil kanuna aykırı elde edilmişse, ispat edilmek istenen olayın karara etkisi yoksa ya da istem yalnız davayı uzatmak içinse reddedilir (CMK m. 206/2). Bu üç ölçüt bilindiği için talep dilekçesinde delilin neyi ispat edeceğini ve karara nasıl etki edeceğini tek tek yazmak gerekir. "Tanık dinlensin" demek ile "şu tanık, olay günü şu saatte şu yerde olduğunu söylediği için dinlensin" demek aynı şey değildir.

Dilekçe yazarken de heyetin varlığı hitabı belirler. Ağır ceza dosyasında dilekçe mahkeme başkanlığına verilir ve heyetin tamamına sunulmuş olur; bir üyeye ayrıca dilekçe vermek gerekmez.

Üç hâkimin önünde savunma yaparken

Heyet karşısında savunma kurmak tek hâkimin önündekinden farklı bir okuma gerektirir. Aynı cümleyi üç farklı hâkim farklı yerinden tutabilir; biri tanık beyanındaki çelişkiye, öteki teknik rapora, üçüncüsü suçun hukuki nitelendirmesine takılır. Bu yüzden savunmanın bir ana çizgisi olmalı ve her itiraz o çizgiye bağlanmalı. Dağınık sunulan savunma oy toplantısında kolayca bir araya getirilemez.

Duruşmada sorulan sorulara kısa ve doğrudan cevap vermek, hangi hâkimin sorduğuna bakmadan aynı sakinlikte konuşmak da önemlidir. Sanığın yüzünü başkana dönmesi şart değil; salon düzeninde kendisine soru yöneltene bakarak cevap vermesi yeterlidir.

Heyet eksik olursa ne olur

Duruşmada hükme katılacak hâkimlerin hazır bulunması şarttır (CMK m. 188/1). Kanun aynı fıkrada Cumhuriyet savcısı ile zabıt kâtibinin, zorunlu müdafilik gereken dosyalarda da müdafiin salonda olmasını arıyor; yalnız müdafi mazeretsiz gelmez ya da duruşmayı terk ederse duruşmaya devam edilebilir. Bir oturumda bitmeyecek davada, bir nedenle bulunamayacak üyenin yerine geçmek ve oya katılmak üzere yedek üye bulundurulabilir (CMK m. 188/3).

Hâkimlerin kadrosu yıl içinde değişebilir; kararname sonrası heyetin bir üyesi farklı olarak karşınıza çıkabilir. Kararname sonrası değişiklik tek başına bir usul sorunu yaratmaz, ama savunma açısından o oturumda şunu yapmak yerinde olur: yeni heyete bugüne kadarki delillerin ve sanığın savunmasının hatırlatılmasını, gerekiyorsa belirli beyanların yeniden dinlenmesini talep etmek. Hükme katılacak hâkimin dosyayı bilmesi savunma hakkının parçasıdır.

Duruşma tutanağının başlığında oturum tarihleri ile hâkimlerin, Cumhuriyet savcısının ve zabıt kâtibinin adı soyadı yazılır (CMK m. 220). Hangi heyetin hangi oturumda bulunduğunu oradan okuyabilirsiniz.

Hangi davalar heyete gider

Heyetin önüne gidecek dosyaların sınırı 5235 sayılı Kanun'un 12. maddesinde çiziliyor. Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis gerektiren suçlar ile yağma, irtikâp, resmî belgede sahtecilik (204/2) ve hileli iflas gibi sayılan suçlar ağır ceza mahkemesinin görevindedir. Görev belirlenirken ağırlaştırıcı ya da hafifletici nedenlere bakılmaz, kanunda yazan suçun cezasının üst sınırı esas alınır (m. 14). Bu çerçeveyi ağır ceza mahkemesi hangi davalara bakar yazısı ayrıntılı anlatıyor; iki mahkeme arasındaki farkı ise ağır ceza ile asliye ceza yazısında bulabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Üç kişi, bir iş yerinde silah göstererek para almak suçlamasıyla yağma (TCK 148) iddiasıyla yargılanıyor. Yağma ağır ceza listesinde olduğu için dava ağır ceza mahkemesinde, üç hâkimin önünde görülür. Duruşmayı başkan açar ve sanıkları tek tek sorguya çeker. Savunmayı yapan avukat da kendi sanığına soru yöneltir; üyeler de aydınlanmak istedikleri noktaları sorar. Hüküm aşamasında üç hâkim toplanır, oylar sayılır. İki hâkim mahkûmiyet, biri beraat yönünde oy kullanırsa karar mahkûmiyet çıkar ve karşı oy tutanağa yazılır. Bu anlatım sonucu tahmin etmez; heyetin karar mekanizmasını gösterir.

Heyet hakkında sık düşülen yanılgılar

Birincisi, "bir hâkimi ikna edince yeter" düşüncesi. Heyet oy çokluğuyla karar verdiği için üç hâkimin ikisinin kanaati belirleyicidir. Savunma yapılırken salondaki üç kişiye de hitap edilir.

İkincisi, başkanı tek karar verici sanmak. Başkan duruşmayı yönetir ama oy kullanırken üyeyle aynı ağırlıktadır; kanun başkanın oyuna üstünlük tanımaz.

Üçüncüsü, hâkimlerden birinin dosyayla ilgili bir engeli olduğunu sezdiğinde sessiz kalmak. Hâkim suçtan zarar görmüşse, sanıkla evlilik ya da yakın hısımlık ilişkisi varsa davaya bakamaz (CMK m. 22); bu bakamama hâlleri heyet üyeleri için de geçerlidir. Ret ve çekilme yolları için hâkimin reddi yazısına bakabilirsiniz.

Dosyanızın heyetini öğrenmek için

Hangi mahkemenin ve hangi heyetin dosyanıza baktığı UYAP'ta dosya bilgilerinde, esas numarası altında görünür. Duruşma günü geldiğinde heyetin kimler olduğunu duruşma tutanağının başlığından okuyabilirsiniz. Ağır ceza dosyalarında ilk duruşmadan önce bilmeniz gereken çok şey vardır; ceza duruşması nasıl yapılır yazısı salondaki sırayı adım adım gösteriyor.

Dosyanın hangi mahkemede görüleceği ve savunmanın heyete nasıl sunulacağı, iddianameye ve delillere göre değişir. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Genel bilgi için ceza hukuku sayfasına da göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ağır ceza mahkemesinde kaç hakim bakar?

Üç hâkim bakar: bir başkan ve iki üye. Kanun mahkemede yeteri kadar üye bulunmasını öngörür ama mahkeme her oturumda bir başkan ve iki üyeyle toplanır. Duruşmada karşınızda gördüğünüz heyet bu üç kişiden oluşur.

Heyette hâkimler farklı oy kullanırsa karar nasıl çıkar?

Karar oyçokluğuyla verilebilir, yani üç hâkimden ikisinin aynı yönde oy kullanması yeter. Azınlıkta kalan hâkimin karşı oyu ve gerekçesi tutanağa yazılır. Karşı oyun varlığı kararı geçersiz yapmaz, ama kanun yolu incelemesinde okunur.

Asliye ceza mahkemesi de heyetle mi çalışır?

Hayır. Asliye ceza mahkemeleri tek hâkimlidir. Suçun üst sınırı on yılı aşmıyorsa ve ağır ceza listesinde yer almıyorsa dava tek hâkimin önünde görülür.

Çocuk sanığın davasına bakan heyet de aynı mı?

Çocuk ağır ceza mahkemesi de bir başkan ve iki üyeyle toplanır (5395 sayılı Kanun m. 25). Çocuk mahkemesi ise tek hâkimdir. Çocuklara özgü kovuşturma hükümleri ağır ceza görevine ilişkin genel kuralın önünde gelir.

Heyetten bir hâkim duruşmaya gelemezse ne olur?

Hükme katılacak hâkimlerin duruşmada hazır bulunması şarttır. Bir oturumda bitmeyecek davalarda herhangi bir nedenle bulunamayacak üyenin yerine geçmek üzere yedek üye bulundurulabilir. Heyet eksik kalırsa oturum o hâliyle yürütülemez.

Dayanak mevzuat

5235 sayılı Kanun m. 9, 12, 14
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 22, 188, 192, 201, 203, 206, 220, 224
5395 sayılı Kanun m. 25, 26

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.

Ağır ceza mahkemesi heyeti nasıl oluşur, kaç hakim bakar