Yakınım uyuşturucuyla yakalandı, ilk 24 saatte ne yapılmalı

Telefon çalıyor ve karşıdaki ses yakınınızın uyuşturucu şüphesiyle yakalandığını söylüyor. Bu noktada yaptığınız birkaç iş, ilk yirmi dört saatin nasıl geçeceğini belirler. Panik ve tahmin yerine, sırayla ve kanunun verdiği haklarla ilerlemek gerekir.

İlk önce: nerede ve hangi gerekçeyle

Yakalanan kişinin hangi birimde olduğunu bilmeden hiçbir işlem yapılamaz. CMK 95'e göre şüpheli yakalandığında, gözaltına alındığında ya da gözaltı süresi uzatıldığında, Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir. Size haber verilmediyse ilgili emniyet birimini veya jandarmayı arayın, gerekirse nöbetçi Cumhuriyet savcılığına ya da barodaki ceza işleri bürosuna danışın.

Öğrenmeniz gereken üç şey var: yakınınızın bulunduğu yer, yakalanma saati ve hakkında hangi suç şüphesiyle işlem yapıldığı. Yakalanma saatini not edin, çünkü gözaltı süresi o andan başlıyor.

Gözaltı süresi ne kadar

CMK 91/1 gözaltı süresini, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saatle sınırlıyor. Zorunlu süre en çok on iki saat olabilir. Toplu işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük ya da şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatma emri verebilir (91/3). Yirmi dört saate üç gün eklendiğinde süre dört güne çıkar. “Üç güne kadar” cümlesini toplam üç gün diye okumamak gerekiyor.

Kolluk amirleri de suçüstü hâlleriyle sınırlı olmak kaydıyla, TCK 188'deki uyuşturucu imal ve ticareti dahil sayılan suçlarda kişiyi yirmi dört saate kadar gözaltına alabilir; toplu işlenen suçlarda bu süre kırk sekiz saate kadar çıkabilir. Bu durumda da kişi en geç kırk sekiz saat, toplu suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır (CMK 91/4). Ayrıntılı rehber için gözaltı süresi ne zaman uzar yazısına bakabilirsiniz.

Avukat konusunda ne yapılmalı

Şüpheli ya da sanık, soruşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından yararlanabilir (CMK 149/1). İfadeden önce kendisine müdafi seçme hakkı olduğu, müdafiin ifade sırasında hazır bulunabileceği ve yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanuni hakkı olduğu söylenir (CMK 147). Avukatın şüpheliyle görüşme, ifade süresince yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez (149/3). Tek istisna örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen uyuşturucu imal ve ticareti iddiasıdır: bu suçlarda gözaltındaki şüphelinin müdafi ile görüşme hakkı, savcının istemi üzerine hâkim kararıyla yirmi dört saat süreyle kısıtlanabilir ve bu sürede ifade alınamaz (CMK 154/2).

Burada önemli bir ayrım var. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, müdafii bulunmayan şüpheliye istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK 150/2-3). TCK 188/3'te alt sınır on yıl olduğundan satış, nakil, bulundurma gibi ticaret fiilleri bu kapsama girer. Kullanmak için bulundurma suçunda (TCK 191) ise alt sınır iki yıl; bu durumda kişi istemezse zorunlu müdafilik doğmaz. Önceden tanıdığınız bir avukat varsa, ifade alınmadan onunla temasa geçmek ve yakınınıza avukatın yolda olduğunu bildirmek önem taşır.

İfade verilmeden ya da verilirken dikkat edilecekler

Kolluk ifadesi, müdafii hazır bulunmaksızın alınmışsa hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli ya da sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK 148/4). Bu bir koruma, ama ifadenin içeriği yine de dosyanın yönünü belirler; kısa bir cümle sonradan “itiraf” olarak okunabilir. Kanun, ifadenin özgür iradeye dayanmasını arıyor ve ilaç verme, yorma, aldatma, cebir ve tehdit gibi yöntemleri yasaklıyor (CMK 148/1). Yasak yöntemle alınan ifade rıza ile verilmiş olsa bile delil olamaz (148/3).

Susma hakkı meşrudur. Ne zaman ve ne kadar konuşulacağı, dosyadaki delillerin neler olduğu görüldükten sonra avukatla birlikte belirlenir. Sorulan her soruya hemen cevap verme baskısını hissetmek doğal, ama ilk ifade çoğu zaman dosyanın en kritik belgesi olarak kalır. Bu konuda susma hakkı yazısını okumanızı öneririz.

Dosya kısıtlaması olabilir

CMK 153, müdafiin soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebileceğini ve belgelerin örneğini alabileceğini söylüyor. Ancak soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla bu yetki kısıtlanabilir; bu karar sınırlı sayıda suçta verilebiliyor ve TCK 188 bunlar arasında. Yani ticaret iddiasıyla başlayan soruşturmada avukatın ilk gün dosyayı göremeyebileceğini bilmek gerekir. Kısıtlama kararı olduğunda da kişinin ifadesi ve yakalama tutanağı gibi belgeler müdafi ile paylaşılır.

Gözaltına karşı hukuki yol

Yakalama işlemine, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı, yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısımı, hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir (CMK 91/5). Hâkim incelemeyi evrak üzerinde yapar ve yirmi dört saat dolmadan sonuçlandırır. Yani bu yol size, bir yakın olarak da açık. Ayrıntılı usul için gözaltına itiraz yazısını inceleyebilirsiniz.

Gözaltı süresi dolduğunda ya da sulh ceza hâkiminin kararı üzerine serbest bırakılan kişi hakkında, yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe bir daha aynı nedenle yakalama işlemi uygulanamaz (91/6).

Gözaltı sonunda ne çıkabilir

Süre bittiğinde üç sonuç olabiliyor: serbest bırakılma, adli kontrol altında serbest bırakılma ya da tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk. Kişi bırakılmazsa gözaltı sürelerinin sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya çekilir ve sorguda müdafi de bulunur (91/7).

Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni aranır; işin önemi, verilmesi beklenen ceza ile ölçülü olmaması hâlinde tutuklama kararı verilemez (CMK 100/1). TCK 188'deki uyuşturucu imal ve ticareti, CMK 100/3'te tutuklama nedeninin var sayılabileceği suçlar arasında. Yani katalog suç, hâkime bir kolaylık sağlar ama zorunluluk getirmez. Tutuklamayla ilgili ayrıntılar için uyuşturucu suçunda tutuklama şartları yazısına bakın.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek: bir kişi, arkadaşının aracında yolcu olarak giderken yapılan kontrolde aracın içinde madde bulunması üzerine yakalanıyor. Ailesi ertesi sabah öğrendiğinde yakınının iki gece gözaltında olduğunu, savcılığın süre uzattığını anlıyor. Ailenin ilk işi hangi birimde bulunduğunu, hangi suçla işlem yapıldığını, bir avukatla ifade tarihinden önce temas kurulabileceğini öğrenmek olur. Sonuç, maddenin kimin olduğuna, kişinin araçtaki yerine ve diğer delillere bağlıdır; böyle bir örnek yalnızca sürecin sırasını gösterir.

Sık yapılan hatalar

Aile çoğu zaman telefonla ya da yüz yüze karakola gidip yakınına “bir şey söyleme” ya da “ne olduysa anlat” diye baskı yapıyor. İkisi de hatalı. Kararı kişinin kendisi, avukatıyla birlikte verir.

İkinci hata, maddenin sahibi olduğunu düşündüğünüz birine ulaşıp “şunu söyle” demek. Tanığı etkileme girişimi tutuklama nedeni sayılabilir (CMK 100/2-b); kimseyi yönlendirmeyin, delili kaybettirmeyin, telefon ya da hesaplardan toplu silme yapmayın.

Üçüncü hata, ilk gün içinde hiçbir hukuki destek aramamak. Gözaltı süreleri kısa olduğundan, avukat atanmasını beklemek yerine kendiniz bir avukatla çalışmaya başlamak seçeneklerinizi korur.

Hemen aramanın ne işe yaradığı

İlk saatlerde gözaltı yeri, süre, ifade tarihi ve dosya kısıtlaması gibi bilgiler netleşir; avukat bu bilgilerle hangi başvuruyu yapacağını hızla belirler. Süre dolmadan gelen bir telefon, ifadeden önce hazırlık yapma imkânı verir. Durumu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Ayrıca ceza hukuku sayfasında genel çerçeveyi bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 91, 95, 100, 147, 148, 149, 150, 153, 154
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 188, 191

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.