Sosyal medya paylaşımı nedeniyle ifadeye çağrıldım, ne yapmalı?

Davetiyede "şüpheli sıfatıyla ifade vermek üzere" yazıyorsa şunu bilin: henüz bir dava yok, bir soruşturma var. Savcılık, hakkınızda gelen bir ihbarı ya da şikâyeti araştırıyor ve sizin anlatacaklarınızı da dosyaya koymak zorunda, çünkü savcı yalnız aleyhe değil lehe olan delilleri de toplamakla yükümlü (CMK 160/2). Yapacağınız ilk şey paniğe kapılıp gece yarısı paylaşımı silmek değil, çağrının neden yapıldığını öğrenmek.

Davetiyede ne yazmalı

CMK 145'e göre ifadesi alınacak kişi davetiyle çağrılır, çağrılma nedeni açıkça belirtilir ve gelmezse zorla getirileceği yazılır. Pratikte kolluktan gelen bir telefon, WhatsApp mesajı ya da e-Devlet bildirimi de olabilir. Nedeni söylenmeden "bir gelin, konuşalım" denmişse bunu not edin. Hangi suçtan, hangi paylaşım için çağrıldığınızı sormanız hakkınız.

Çoğu zaman paylaşımın bağlantısı, tarihi ve şikâyet eden kişi davetiyede ya da telefonda söylenmez. Bunu müdafi aracılığıyla öğrenmek mümkün; soruşturma dosyasına erişim kısıtlama kararı yoksa içerik incelenebilir.

İfade başlamadan önce neler söylenir

CMK 147'ye göre ifade alınırken önce kimliğiniz saptanır, size yüklenen suç anlatılır, müdafi seçme hakkınız bulunduğu ve müdafiin ifadenizde hazır olabileceği bildirilir. Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanuni hakkınız olduğu söylenir. Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteyebileceğiniz hatırlatılır. İfade tutanağı size ve müdafie okutulup imzalatılır.

Bu liste kâğıt üzerinde duruyor ama sizin bilmeniz gereken kısmı şu: suç anlatılmadan ifade alınmaya başlanırsa, hakların hatırlatıldığına dair satır tutanakta yoksa ya da bu satırı okumadan imzalamanız istenirse bunu müdafiinizle ya da tutanağa not düşerek belirtin. Kollukta müdafi olmadan verilen ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK 148/4). Bu sizi rahatlatmasın; ifadeniz dosyada kalır ve sonraki ifadelerinizle karşılaştırılır.

Hangi paylaşım hangi suça girer

Paylaşımın niteliği savunmanızı belirler. Birini aşağılayan ya da somut bir fiil isnat eden paylaşım TCK 125 kapsamında hakaret olarak değerlendirilir ve temel ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Halk arasında korku ya da panik yaratmak saikiyle gerçeğe aykırı bilgiyi alenen yayma TCK 217/A'ya girer; bir yıldan üç yıla kadar hapis. Bu iki suç farklı bir mantıkla çalışır: hakaret kişiyi muhatap alır, 217/A kamu barışını. Ayrıntı için sosyal medyada hakaret ve dezenformasyon suçu yazılarına bakabilirsiniz.

Kapalı bir WhatsApp grubundaki mesaj ile herkese açık bir hesaptaki paylaşım aynı değerlendirilmez. Grup içi hakaret için ayrı unsurlar aranır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi bir belediye meclis üyesi hakkında yazdığı eleştirel bir yorum nedeniyle ifadeye çağrılıyor. Yorumda aşağılayıcı bir kelime geçiyor, ama aynı cümlede somut bir olay da anlatılıyor. Savunma açısından tartılacaklar şunlar: sözün kime yöneldiği, eleştiri sınırları içinde kalıp kalmadığı, paylaşımın kaç kişiye açık olduğu, daha önce karşı tarafla yaşanan bir tartışma olup olmadığı. Sonuç bu bilgilerle tahmin edilemez; ama hangi sorunun hangi cevaba bağlı olduğu ifadeden önce bellidir.

İfade öncesi yapılacaklar

Davetiyeyi ve mesajları saklayın. Paylaşıma ait ekran görüntüsünü alın, yayın tarihini ve beğeni, yorum durumunu not edin. Kendi hesabınızı kapatmayın ya da silmeyin; sonradan "delil karartma" tartışması çıkabilir. Başkalarından o paylaşımı silmesini istemeyin, tanıkları yönlendirmeyin: bu hem hukuka aykırıdır hem dosyanızı kötüleştirir.

Müdafi seçme hakkınızı kullanmak tamamen sizin elinizde. Aklınızda tutun ki susma hakkı yalnız suçu inkâr etmemek için değil, hazırlıksız bir cümleyle dosyaya yanlış bir şey girmemesi için de var. Susma hakkını nasıl kullanacağınızı susma hakkı yazısında anlattık.

İfade sırasında soruların seyri

Kolluk ya da savcı genellikle şu sırayla ilerler: hesabın size ait olup olmadığı, paylaşımı kimin yaptığı, ne zaman ve hangi cihazdan yazıldığı, ne kastettiğiniz. İlk iki soru kısa ve nettir; sonrası savunmanın asıl yükünü taşır. Hesabı başkasının da kullandığı, telefonun paylaşıldığı ya da hesabın ele geçirildiği gibi bir durum varsa bunu ilk anda, belgesiyle söylemek gerekir. Sonradan eklenen bir açıklama, ifadedeki ilk cümleyle çelişirse inandırıcılığını yitirebilir.

Ne kastettiğiniz sorusuna verilecek cevap, paylaşımın bağlamıyla birlikte düşünülmeli. Bir cümlenin tek başına ne dediği ile önündeki ve arkasındaki yazışmalarla ne dediği farklı olabilir. Bağlamı gösteren ekran görüntülerini ifadeden önce toplamak, ifade sırasında hafızaya güvenmekten daha sağlam bir yol.

İfade sonrası ne olur

İfade bittikten sonra dosya savcılıkta kalır. Savcı yeterli şüphe bulursa iddianame düzenler; bulamazsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Kararı size tebliğ etmeleri gerekir, şikâyetçi de bu karara itiraz edebilir. Yani ifade verdikten sonra haber gelmemesi dosyanın kapandığı anlamına gelmez. Sürecin hangi aşamada olduğunu merak ediyorsanız soruşturma numarasıyla savcılığa başvurup durumu sorabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

İlk hata davetiyeyi görmezden gelmek. Zorla getirme kararına gitmeden önce yazılı mazeret bildirip gün istemek mümkün; ayrıntısı ifadeye gelmezse zorla getirme yazısında. İkinci hata, tutanağı okumadan imzalamak. Üçüncüsü, "zaten komik bir şeydi" diye geçiştirip suçun unsurlarına hiç girmemek.

Telefonunuzun ya da şifrenizin istenmesi başka bir konu; el koyma kararının dayanağını telefona el koyma yazısında inceledik. Genel haklarınız için şüpheli hakları ve ifade yazısını da okuyabilirsiniz.

Çağrıyı aldıysanız zaman kısıtlı

İfade günü yaklaşırken en çok eksik kalan şey, dosyanın içeriği. Paylaşımın hangi şikâyete konu olduğunu ve ifadenin nasıl kurgulanacağını ifade gününden önce öğrenmek isterseniz telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. İletişim sayfasında numaralar var. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına da bakabilirsiniz. Davetiyede yazan tarih geçmeden aramak, mazeret dilekçesi ya da müdafi ile gitme seçeneğini açık tutar.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 145, 147, 148, 160
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 125, 217/A

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.