Sahte site ve oltalama (phishing) ile dolandırıcılık cezası

Oltalama, bir bankanın, kargo şirketinin ya da kamu kurumunun görünümünü taklit eden sahte sayfa veya mesajla kişiden şifre, kart numarası, doğrulama kodu almaktır. Hukuki karşılığı çoğu zaman TCK m. 158/1-f'deki nitelikli dolandırıcılıktır: bilişim sistemlerinin araç olarak kullanıldığı dolandırıcılığa üç yıldan on yıla kadar hapis öngörülür, ama bu bentte hapsin alt sınırı dört yıla çıkar. Adli para cezasının miktarı da suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

Suç tek bir madde ile mi anlatılır?

Hayır. Bir oltalama dosyası genellikle birkaç hükmün kesiştiği yerdir ve savcılık iddianamede bunları ayrı ayrı sıralar.

Sahte sayfayı kuran, mesajı gönderen ve kandırılan kişiden para alan kişi için ana hüküm 158/1-f'dir. Failin kendisini bankadan arayan görevli gibi tanıtması varsa 158/1-l bendi de devreye girer. İki bent aynı fıkradadır; fıkra tek bir temel ceza aralığı verir.

Kart numarası ve güvenlik kodu ele geçirilip kartla alışveriş yapılmışsa TCK m. 245/1 tartışılır: başkasına ait kartı ele geçiren ve rıza olmadan kullanarak yarar sağlayan kişiye üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası öngörülür. Fiilin hangi hükme girdiği, bu iki suç arasında tek mi çift mi ceza verileceği somut delile bağlıdır; bunu önceden söylemek mümkün değildir.

Mağdurun internet bankacılığı hesabına izinsiz girilip para aktarıldıysa bilişim sistemine girme suçunu düzenleyen TCK m. 243 de ek bir başlık olarak gündeme gelir. Sahte sayfa yazılımını hazırlayan, satan ya da bulunduran kişi bakımından TCK m. 245/A ayrıca vardır: bu tür programları imal edene, satana ya da bulunduran kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası öngörülür.

Sahte siteyi kimin kurduğu kadar, parayı kimin aldığı da önemli

Oltalama zincirinde genellikle üç kişi vardır: sayfayı kuran, mesajı gönderen ve parayı çekecek hesabı sağlayan. Üçüncüsü çoğu kez "hesabımı kullandırdım, para bana gelmedi" diye savunur.

7589 sayılı Kanunla TCK m. 158'e dördüncü fıkra eklendi. Kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlamak amacıyla banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarının ya da banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki bir hesabın kullanılmasını sağlayan bilgileri başkasına veren kişi, eylemi bununla sınırlı kalıyorsa yarı oranında indirimli ceza alır. İndirim, sorumsuzluk demek değildir. Hesabı ödünç veren kişi de dolandırıcılığa iştirakten yargılanır; sadece cezası, doğrudan faile göre daha düşüktür. Yeni hükmün yürürlük tarihinden önceki fiillerde lehe-aleyhe değerlendirme TCK m. 7/2 üzerinden yapılır.

Savcılık süreci nasıl başlar?

Şikâyet için Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa gidilebilir (CMK m. 158). Dilekçe yazılı olabilir, sözlü anlatım tutanağa da geçirilebilir. TCK m. 158/1 şikâyete bağlı bir suç olarak düzenlenmemiştir; savcılık ihbar üzerine de soruşturmaya başlar, yani mağdur şikâyetini geri çekse bile dosya kendiliğinden kapanmaz.

Bankadaki parayı kurtarmak bakımından en kritik adım hızdır. CMK m. 128/A uyarınca nitelikli dolandırıcılık (158/1-f ve l) ve kart kötüye kullanma şüphesinde banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı ya da kripto varlık hizmet sağlayıcısı, suçta kullanılan hesabı kırk sekiz saate kadar askıya alabilir. Ardından savcının veya hâkimin kararıyla elkoyma yapılabilir; elkonulan menfaat mağdura aitse iade edilir. Bu yüzden ekran görüntüsünü, mesajı ve IBAN bilgisini saklayıp bankanızı hemen aramak, başvurunuzun ilk saatlerinde yapabileceğiniz en işe yarar şeydir.

Varsayımsal örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kargo şirketi adına gelen mesajdaki bağlantı kişiyi sahte ödeme sayfasına götürüyor, kişi kart bilgilerini ve SMS kodunu giriyor. Birkaç dakika sonra karttan alışveriş yapılıyor. Burada savcılık sahte sayfayı kuran kişiyi 158/1-f'den soruşturur; kartla yapılan alışverişi kimin yaptığı IP kayıtları ve teslimat adresinden araştırılır. Alışverişte kullanılan hesabın sahibi de soruşturmaya dâhil edilir. Sonuç, dosyadaki delillere ve kişilerin rolüne göre değişir.

Mahkeme ve zamanaşımı

Nitelikli dolandırıcılığın üst sınırı on yıldır. 5235 sayılı Kanun m. 12 ağır ceza mahkemesine ancak on yıldan fazla hapis gerektiren suçları verir ve görev belirlenirken artırım nedenleri hesaba katılmaz (m. 14). Bu nedenle davaya asliye ceza mahkemesi bakar. Dava zamanaşımı, üst sınırı beş yıldan fazla yirmi yıldan az hapis gerektiren suçlar için on beş yıldır (TCK m. 66/1-d); nitelikli hâller de zamanaşımında dikkate alınır (m. 66/3).

Etkin pişmanlık ve zararın giderilmesi

TCK m. 168 dolandırıcılık için etkin pişmanlık imkânı tanır. Kovuşturma başlamadan önce zararın tamamen giderilmesinde cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce ise yarısına kadarı indirilir. Kısmi ödemede mağdurun rızası aranır. Bu hüküm dolandırıcılıkta etkin pişmanlık ve ödeme başlığında ayrıca ele alınıyor. Sahte siteden dolandırılan kişi için ise bu hükmün anlamı, failin parayı geri ödeyerek cezayı düşürmeye çalışabileceğidir.

Yapılan hatalar

Şüpheli ya da mağdur tarafında en sık görülenler şunlar. Mağdur, "banka zaten iade eder" diye savcılığa gitmeyi geciktirir; oysa hesap hareketlerinin ve askıya alma imkânının hızı belirleyicidir. Şüpheli hesap sahibi ise ifade vermeden önce avukatla görüşmez, "sadece para geldi, ben çektim" gibi beyanla kendini 158/4'ün dışına iter. Oysa susma hakkı ve avukat yardımı meşru savunma haklarıdır; ifade öncesi dosyanın görülmesi ve hangi fiille suçlandığınızın netleşmesi doğru savunmanın başlangıcıdır.

Bir de yanlış anlama var: sahte siteye veri girmek mağdurun "kusuru" sayılsa bile bu, failin ceza sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Kusur tartışması yalnızca bankadan tazminat talebi bakımından gündeme gelir; bunu dolandırıcılık mağdurunun parayı geri alma yolları yazısında bulabilirsiniz.

Kendi dosyanız için

İster sahte bir sayfaya kanıp parasını kaybeden taraf olun, ister hesabınız bir oltalama soruşturmasında geçtiği için çağrılmış olun, dosyanın ayrıntısı sonucu değiştirir. Kaç kişinin işin içinde olduğu, paranın nereye gittiği, hangi tarihte hangi cihazdan işlem yapıldığı soruşturmanın yönünü belirler. Ayrıca nitelikli dolandırıcılığın hangi hâllerinin ağırlaştırıcı olduğunu ve bilişim yoluyla nitelikli dolandırıcılık cezasını da okuyabilirsiniz.

Hesap askıya alınmışsa, ifadeye çağrıldıysanız ya da dolandırıldığınızı yeni fark ettiyseniz süre önemlidir; telefonla arayarak ya da WhatsApp'tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz. İletişim sayfasından ulaşabilir, bilişim alanındaki işler için ceza hukuku çalışma alanı sayfasına göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 158, 243, 245, 245/A
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 128/A
• 5235 sayılı Kanun m. 12, 14

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.