KISACA
- Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, alışılmışın dışındaki hediyeler verenler tarafından geri istenebilir (TMK m. 122).
- Haklı sebep olmadan nişanı bozan ya da bozulmasına sebep olan taraf, evlenme amacıyla yapılan harcamalar için uygun tazminat öder (TMK m. 120).
- Nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları bir yıl geçince zamanaşımına uğrar (TMK m. 123).
- Nişan evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez; cayma tazminatı ya da ceza şartı dava edilemez (TMK m. 119).
Nişan bozulduğunda takı ve hediyeler her zaman geri alınmaz. Kanun burada bir ayrım yapar: nişan evlenme dışında bir sebeple sona ererse, alışılmışın dışındaki hediyeler verenler tarafından geri istenebilir. Ayrıca kusurlu tarafa karşı, evlenme amacıyla yapılan harcamalar için maddi tazminat davası açılabilir. Her iki talep için de bir yıllık süre vardır.
Nişan hukuken nedir?
TMK m. 118'e göre nişanlanma, evlenme vaadiyle olur. Nişanlanma, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça küçüğü veya kısıtlıyı bağlamaz. Yani yüzük takmak, aile büyüklerinin buluşması ya da düğün tarihinin konuşulması nişanın şartı sayılmaz; asıl unsur, tarafların evlenme konusunda karşılıklı vaadidir.
Nişanın bir diğer özelliği: kimse evlenmeye zorlanamaz. TMK m. 119 gereği nişanlılık evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez. Evlenmekten kaçınma hâli için öngörülen cayma tazminatı veya ceza şartı dava edilemez; ancak yapılan ödemeler de geri istenemez. Yani "nişanı bozarsan şu kadar ödersin" diye yapılan yazılı ya da sözlü anlaşmalar mahkemede dinlenmez.
Hangi hediyeler geri istenebilir?
TMK m. 122, nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların diğer nişanlıya verdikleri alışılmışın dışındaki hediyelerin, verenler tarafından geri istenebileceğini söyler. Burada "alışılmışın dışında" ifadesi önemlidir. Bir çiçek, çikolata, bayram hediyesi geri istenmez. Altın takı, bilezik, yüksek değerli yüzük, cep telefonu ya da araba gibi kalemler bu kapsamda değerlendirilir. Bir hediyenin alışılmış olup olmadığına mahkeme, tarafların sosyal ve ekonomik durumuna ve yerel adete bakarak karar verir.
Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır. Örneğin takı kaybolmuş ya da satılmışsa, değeri üzerinden bir hesap yapılır.
Maddi tazminat nasıl istenir?
TMK m. 120'ye göre nişanlılardan biri haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozduğu veya nişan taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulduğu takdirde, kusuru olan taraf diğerine dürüstlük kuralları çerçevesinde ve evlenme amacıyla yaptığı harcamalar ve katlandığı maddi fedakârlıklar karşılığında uygun bir tazminat vermekle yükümlüdür. Aynı kural nişan giderleri için de uygulanır. Tazminat istemeye hakkı olan tarafın ana ve babası veya onlar gibi davranan kimseler de aynı koşullarda yaptıkları harcamalar için uygun bir tazminat isteyebilir.
Burada "uygun" tazminat sözü, her harcamanın tam karşılanacağı anlamına gelmez. Mahkeme harcamanın evlenme amacıyla yapılıp yapılmadığına, orantılı olup olmadığına bakar. Yeni bir ev için alınan beyaz eşya tutarı bu kapsamda değerlendirilebilir; evlilikle bağı olmayan harcamalar dışarıda kalır.
Kusur kime ait?
İki sonuç da kusur değerlendirmesine bağlıdır. Haklı sebep olmadan nişanı bozmak, kusur sayılır. Karşı tarafın davranışı yüzünden nişanın bozulması durumunda, bozan taraf haklı sayılabilir. Haklı sebebin neler olabileceği kanunda sayılmamıştır; hâkim her olayı ayrı değerlendirir. Güven sarsıcı davranış, sadakatsizlik ve ağır hakaret bu bağlamda ileri sürülebilir.
Manevi tazminat ise ayrı bir hak olarak TMK m. 121'de düzenlenmiştir; kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu diğer taraftan isteyebilir. Ayrıntı için nişan bozma nedeniyle manevi tazminat yazısına bakabilirsiniz.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Elif ve Burak nişanlanır. Elif'in ailesi nişan töreni için salon kiralar, Burak'ın ailesi Elif'e altın bilezik takar. Nişandan iki ay sonra Burak, herhangi bir haklı sebep göstermeden ayrılmak istediğini söyler. Elif'in ailesi nişan giderlerini ve ev eşyası için yaptıkları harcamaları belgelemiştir. Bu durumda Elif ve ailesi, Burak'tan harcamalar için uygun tazminat isteyebilir. Bileziğin iadesi için ise TMK m. 122'deki şart, nişanın evlenme dışındaki bir sebeple sona ermesidir; nişanı bozan tarafın kusurunun iade talebine etkisi ayrıca tartışılır ve dosyaya göre değerlendirilir. Karar mahkemenin takdirine bağlıdır.
Sık yapılan hata: süreyi kaçırmak
Bu davalarda en sık görülen kayıp, bir yıllık süreyi kaçırmaktır. TMK m. 123 gereği nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Süre nişanın bozulduğu günden başlar. Taraflar uzun süre "yeniden barışırız" diye beklerse hak düşebilir. İkinci hata, harcamaları belgelememektir: fatura, dekont, salon sözleşmesi ve takı alım belgeleri saklanmalıdır. Üçüncü hata da hediyeyi veren kişiyi yanlış belirlemektir; geri isteme hakkı hediyeyi verene aittir.
Delil ve dava hazırlığı
Hediye iadesi davasında önce neyin verildiğini ve kimin verdiğini kanıtlamanız gerekir. Takı alım faturası, kuyumcu belgesi, nişan töreninden fotoğraf ve video, tanık beyanı bu amaçla kullanılır. Faturası olmayan hediyelerde fotoğraflar, mesajlar ve tanık beyanı önem kazanır. Hediyenin hâlâ karşı tarafta olduğunu göstermek de önemlidir; aksi hâlde dava sebepsiz zenginleşme hesabına döner.
Dilekçede iki talebi ayrı ayrı yazmak iyi olur: hediyelerin aynen iadesi ya da değeri ve harcamalar için tazminat. Mahkeme hediyelerin alışılmışın dışında olup olmadığını inceler. Bu değerlendirmede tarafların gelir düzeyi ve bölgenin geleneği hesaba katılır. Bir yerde olağan sayılan takı, başka bir yerde olağandışı sayılabilir.
Davayı kimin açacağı da önemlidir. Hediyeyi nişanlı vermişse nişanlı, ailesi vermişse aile üyesi davacı olur. Hediyeler karışmışsa, her hediyeyi verene göre ayırmak gerekir. Bu ayrımı baştan yapmak, dosyanın dağılmasını önler.
İlgili yazılar
Nişan sonrası evlenme gerçekleşirse ve evlilik sürerken bozulursa ziynet eşyası konusu ayrı işler; bunun için ziynet eşyası davası yazısına bakabilirsiniz. Evlilik öncesi sözleşme ve mal rejimi için evlilik sözleşmesi yazısı ve genel olarak boşanma sebepleri de faydalı olabilir.
Bir yıl dolmadan görüşün
Takı iadesi ve tazminat talebinin kapsamı, ellerinizdeki belgelere göre değişir. Aile hukuku çalışma alanımızda bu tür davalara bakıyoruz. İletişim sayfasından telefonla arayabilir, WhatsApp'tan belgelerinizi gönderebilirsiniz. Bir yıllık süre işlediği için, nişan bozulduğunda hemen görüşmek süre kaybını önler.
Sık sorulan sorular
Nişan bozulursa takılar geri verilir mi?
Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, alışılmışın dışındaki hediyeler verenler tarafından geri istenebilir (TMK m. 122). Alışılmış, küçük hediyeler bu kapsamda değildir.
Hediyeyi kimin verdiği önemli mi?
Evet. Nişanlıların birbirine verdiği hediyeler ile ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların diğer nişanlıya verdiği hediyeler bu madde kapsamındadır. Geri isteme hakkı hediyeyi verene aittir.
Hediye aynen geri verilemiyorsa ne olur?
Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır (TMK m. 122/2).
Nişan gideri için kimden tazminat istenir?
Haklı sebep olmaksızın nişanı bozan ya da bozulmasına yükletilebilen bir sebep yaratan taraftan istenir. Harcamalar dürüstlük kuralları çerçevesinde ve evlenme amacıyla yapılmış olmalıdır (TMK m. 120).
Dava süresi ne kadardır?
Nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 123).
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 118, 119, 120, 121, 122, 123
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.