KISACA
- Resmî nikah olmadan birlikte yaşayan çiftler arasında edinilmiş mallara katılma rejimi işlemez; paylaşım genel hukuk kurallarına göre yapılır.
- Tapu kimin adınaysa mal kural olarak ona aittir; diğer taraf katkısını belgelerle ispat ederse haksız zenginleşme ya da ortaklık gibi yollarla alacak isteyebilir.
- Para transferleri, kredi ödemeleri ve ortak alınan eşya kayıtları bu davalarda tanık anlatımından daha güçlü delildir.
- Nafaka, miras ve soyadı gibi evlilik hakları birlikte yaşama süresi ne kadar uzun olursa olsun doğmaz.
Resmî nikah olmadan yıllarca birlikte yaşadıysanız, ayrılık anında karşınıza boşanmadaki gibi hazır bir paylaşım kuralı çıkmaz. Edinilmiş mallara katılma rejimi evlilikle doğar; evlilik olmayınca devreye girmez. Elinizde kalan yol, kendi katkınızı belgeleyerek genel hukuk kuralları üzerinden alacak talep etmektir. Kaç yıl birlikte yaşadığınız bu hesabı kendiliğinden değiştirmez.
Neden boşanma hükümleri uygulanmaz?
Medeni Kanun yasal mal rejimini (m. 202) evlenmeyle birlikte başlatır. Evlenmenin geçerliliği de evlendirme memuru önündeki işleme bağlıdır (m. 143). Dolayısıyla "sanki evliymişiz" gibi bir paylaşım talebi mahkemede doğrudan karşılık bulmaz. Mahkeme, taraflar arasındaki ilişkiyi evlilik değil, olağan bir birlikte yaşama olarak görür ve mal ihtilafını borçlar hukuku çerçevesinde çözer.
Tapu ve kayıtlar neden bu kadar belirleyici?
Gayrimenkul tapuda, araç trafik kaydında, banka hesabı hesap sahibinde görünür. Kayıt kimin adınaysa, aksi ispatlanana kadar o kişiye aittir. Bu yüzden ev, araç ya da dükkân tek taraf adına alındıysa diğer taraf kayıt bakımından zayıf konumdadır. Bu zayıflığı katkı belgeleriyle dengelemeye çalışırsınız.
Hangi hukuki yollar var?
Borçlar Kanunu'nun 77. maddesi, haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşenin bu zenginleşmeyi geri vermesini söyler. Ortak yatırımda sizin ödediğiniz kısım karşı tarafın malında kaldıysa, geri isteme bu madde üzerinden gündeme gelir. Bir diğer yol, tarafların fiilen ortak iş yaptığı durumlarda ortaklık ilişkisinin kabulüdür; bu daha çok birlikte işletilen dükkân gibi durumlarda anlam taşır. Üçüncü yol, ödünç verilen paranın sözleşmeye dayanarak istenmesidir.
Hangi yolun tutacağı olaya bağlıdır. Dava dilekçesinde talebin hukuki dayanağını doğru seçmek önemlidir; aynı olay yanlış dayanakla açıldığında eksik inceleme riski doğar.
Katkıyı nasıl ispatlarsınız?
Mahkemeler en çok yazılı ve bankacılık kayıtlarına bakar. Banka dekontları, kredi taksitlerini kimin ödediğini gösteren hesap hareketleri, satıcıya yapılan ödeme makbuzları, WhatsApp yazışmaları ve ortak alınan eşyaya ait faturalar öne çıkar. Tanık beyanı yardımcı olabilir ama tek başına yeterli sayılmayabilir. Ev emeği gibi parayla ölçülmeyen katkılar ispatı zor bir alandır; bu konuda mahkemeler daha temkinli davranır.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Elif ve Kerem on yıl boyunca resmî nikah olmadan aynı evde yaşıyor. Ev Kerem adına tapulu. Ancak konut kredisinin taksitlerinin bir kısmı Elif'in hesabından ödenmiş, ilk peşinat da Elif'in babasından gelen bir havale ile karşılanmış. Elif'in elindeki dekontlar, kendi katkısının belgesidir. Ayrılıkta Elif, ödediği kısım için alacak davası açabilir. Bu varsayım bir sonuç öngörmez; yalnızca belgenin neden önemli olduğunu gösterir.
Nafaka, miras ve soyadı
Resmî nikah olmadığı için tedbir nafakası, yoksulluk nafakası, soyadı kullanımı ve eş mirasçılığı gündeme gelmez. Birlikte yaşadığınız kişi vefat ederse yasal mirasçı sıfatınız olmaz. Çocuk varsa durum farklıdır; çocuk için iştirak nafakası ve velayet konuları işler. Çocuğun soybağı ve hakları için evlilik dışı doğan çocuğun hakları ile evlilik dışı çocuk için nafaka yazılarına bakabilirsiniz.
Hediyeler, takılar ve ev eşyası
Birlikte yaşarken alınan hediyeler genelde bağış sayılır ve geri istenemez. Altın, bilezik gibi değerli eşyalar için sahibi hangi taraf ise o iddia eder; burada kimin hangi tarihte neyi satın aldığı önemlidir. Evlilikte benzer sorunlar ziynet eşyası davası yoluyla çözülür; nikahsız ilişkide ise sahiplik ve bağış ayrımı genel hükümlere göre yapılır.
Ayrılık sırasında ilk adımlar neler olmalı?
Ayrılık kararı verildiğinde önce elinizdeki belgeleri toplayın: tapu ve araç kayıtları, kredi sözleşmeleri, banka hesap dökümleri ve para gönderdiğiniz kişiye ait dekontlar. Ortak evde bırakmak zorunda kaldığınız eşyaların fotoğrafını, mümkünse tarihli olarak alın. Karşı taraf malı devretmeye ya da satmaya kalkarsa, mahkemeden ihtiyati tedbir istemek gerekebilir; bunun için talebinizin yaklaşık ispatı aranır. Yazışmalarda sizi borçlu ya da alacaklı gösteren cümleler varsa ekran görüntüsünü saklayın. Tek başınıza uzlaşma görüşmesine girmeden önce bu belgeleri bir avukata göstermek, pazarlıkta elinizi güçlendirir.
Zamanaşımı ve dava açma zamanı
Alacak davalarında zamanaşımı süresi, talebin hukuki dayanağına göre değişir. Haksız zenginleşmede kısa ve uzun süreler vardır; ödünç sözleşmesi, ortaklık ya da bağış iddiası ise ayrı kurallara tabidir. Bu yüzden ayrılıktan sonra "sonra bakarız" demek risklidir. İlk iş, hangi talebin hangi tarihten itibaren işlediğini belirlemektir. Katkının yapıldığı tarih, ayrılık tarihi ve malın devredildiği tarih ayrı ayrı not edilmelidir. Süreyi kaçırdıysanız hak tamamen kaybolabileceği gibi, bazı kalemler için dava hâlâ açık olabilir; bu ayrımı dosya üzerinde görmek gerekir.
Ortak hesap ve ortak kredi kullanımı
Birlikte açılan hesapta yatan paranın kime ait olduğu, hesaba kimin ne kadar yatırdığına bakılarak belirlenir. Ortak kredi çekildiyse bankaya karşı iki taraf da borçludur; ancak kendi aranızda payı kimin ödediğini belgeler gösterir. Kredi ile alınan mal tek taraf adına kaydedilmişse, diğer tarafın ödediği taksitler alacak talebine dayanak olabilir. Bu hesapları dava öncesinde bir tabloya dökmek, hem uzlaşma görüşmesini hem de dilekçeyi kolaylaştırır.
Pratikte en sık yapılan hatalar
Kayıtsız nakit vermek, ödemeleri kimin yaptığını göstermeyen biçimde yapmak, ayrılık sonrası ortak evden delilleri almadan çıkmak ve zamanı geçirmek en sık görülen hatalardır. Alacak davalarında zamanaşımı vardır; bu nedenle ayrılıktan sonra beklemek hakkın kaybına yol açabilir. Süreleri olayın niteliğine göre belirlemek gerekir.
İmam nikahlı bir ilişkiden geliyorsanız farklı bir hukuki tablo gündeme gelmez; ayrıntıyı imam nikahı yazısında bulabilirsiniz. Tarafların durumuna göre ilerleyen yol değiştiği için dosyanızı belgelerle birlikte bir avukata göstermeniz yerinde olur. İletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; zaman kaybetmek delillerin dağılmasına neden olur. Genel çerçeve için aile hukuku çalışma alanı sayfasına, evlilik varsa boşanmada mal paylaşımı ile katılma alacağı davası yazılarına göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Nikahsız birlikte yaşayan çift ayrılınca mal paylaşılır mı?
Boşanmadaki gibi otomatik bir paylaşım yoktur. Malın kimin adına kayıtlı olduğuna bakılır; diğer taraf kendi katkısını ispatlarsa bu katkının karşılığını dava edebilir.
Evin tapusu sadece bir tarafın adınaysa diğer taraf hak talep edebilir mi?
Ev alımına para, kredi taksiti ya da emekle katkı yapıldığı belgelenirse haksız zenginleşme hükümlerine dayanarak alacak istenebilir. Katkının ispatı davanın belirleyici noktasıdır.
Nikahsız birlikteliğe nafaka bağlanır mı?
Hayır. Yoksulluk ve tedbir nafakaları evlilik ve boşanma davasıyla ilgilidir. Çocuk varsa çocuk için iştirak nafakası ayrıca istenebilir.
Birlikte yaşarken verilen hediyeler geri istenebilir mi?
Bağış niteliğindeki hediyeler genelde geri alınamaz. Ancak ödünç ya da emanet olarak verilen para ve eşya, bunu gösteren belge veya mesajlarla geri istenebilir.
Nikahsız birliktelikte çocuk varsa haklar nasıl düzenlenir?
Çocuğun babalığı tanıma ya da babalık davasıyla kurulur; sonrasında velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası çocuk açısından ayrıca düzenlenir.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 77
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 143, 202
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.