KISACA
- Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları rıza olmadan bir aletle dinleyen ya da ses alma cihazıyla kaydeden kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis verilir (TCK 133/1).
- Katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan kaydeden kişiye altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir (TCK 133/2).
- Kayıtlardan elde edilen verileri hukuka aykırı olarak ifşa etmenin cezası iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dörtbin güne kadar adli para cezasıdır (TCK 133/3).
- Suç şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi altı aydır.
- Bir kaydın ceza davasında delil olarak kullanılabilmesi ayrı bir sorudur ve dosyaya göre değerlendirilir.
Birisi sizinle yaptığı görüşmeyi gizlice kaydetti, ya da siz bir tartışmayı kayda aldınız ve şimdi bunun suç olup olmadığını merak ediyorsunuz. TCK 133 bu soruya iki farklı cevap veriyor. Üçüncü kişi olarak dinleyen veya kaydedenin cezası iki yıldan beş yıla kadar hapis; konuşmaya katılan kişinin cezası altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası. Fark, fiili yapan kişinin konuşmanın içinde olup olmamasından geliyor.
Üç ayrı fiil, üç ayrı ceza
Birinci fıkra, kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları, taraflardan herhangi birinin rızası olmaksızın bir aletle dinleyen veya bunları ses alma cihazıyla kaydeden kişiyi iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırıyor. Adli para cezası seçeneği yok. Odaya bırakılan telefon, gizli mikrofon, telefon hattına bağlanan cihaz bu fıkraya örnek.
İkinci fıkra katılımcıyı hedefliyor: katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi, diğer konuşanların rızası olmadan ses alma cihazıyla kayda alan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılıyor. Kanun burada hâkime seçim yapma imkânı tanıyor.
Üçüncü fıkra kayıttan sonrasını düzenliyor. Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların kaydedilmesiyle elde edilen verileri hukuka aykırı olarak ifşa eden kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dörtbin güne kadar adli para cezası veriliyor. Veriler basın ve yayın yoluyla yayımlanırsa aynı ceza uygulanıyor. Burada hapis ile adli para cezası birlikte öngörülüyor.
"Aleni olmayan konuşma" ne demek?
Herkesin duyabileceği bir ortamda, açık bir toplantıda ya da kamuya açık bir etkinlikte yapılan konuşma aleni sayılır. Kapalı bir odadaki görüşme, ikili telefon konuşması, aile içi sohbet, şirket yönetim toplantısı ise aleni değildir. Şüpheli durumlarda ortamın niteliğine, katılımcıların gizlilik beklentisine ve konuşmanın amacına bakılır.
Görüntülü kayıt ayrı bir konu: görüntü veya sesin gizlice kaydı özel hayatın gizliliğini ihlal kapsamına girebilir. Bkz. özel hayatın gizliliğini ihlal ve gizli kamera ile kayıt.
Katıldığım konuşmayı kaydetmek serbest mi?
En çok sorulan soru bu. Kanun metni ikinci fıkrada katılımcının kaydını da suç olarak tanımlıyor; ama cezasını daha hafif tutuyor. Dolayısıyla "ben konuşmanın tarafıydım, serbesttir" demek kanundan çıkan bir sonuç değil. Uygulamada kaydın amacı, kullanımı ve zorunluluğu değerlendirilir: örneğin tehdit edildiğinizi ispat etmek için yapılan kayıtla, bir kişinin sırlarını toplamak için yapılan kayıt aynı yerde durmaz. Konunun ayrıntısı için katıldığım konuşmayı kaydetmek ve tehdit davasında ses kaydı yazılarına bakabilirsiniz.
Devlet de kayıt yapabilir mi?
Evet, ama sınırlı. CMK 135 hâkim kararıyla iletişimin dinlenmesini ve kayda alınmasını düzenliyor. Kararın alınması için katalog suçlarda kuvvetli şüphe aranıyor ve karar süreyle sınırlı. Hâkim kararı olmadan yapılan teknik dinleme hukuka aykırıdır ve hem delil değeri hem de dinleyenin cezai sorumluluğu gündeme gelir. Ayrıntısı için telefon dinleme şartları yazısı var.
Soruşturma, şikâyet ve mahkeme
Bu bölümdeki suçların çoğunda olduğu gibi TCK 133'ün soruşturulması şikâyete bağlıdır. Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak verilmesi ya da ele geçirilmesi gibi bazı istisnalar TCK 139'da sayılmış, 133 bu sayıda yok. Şikâyet süresi altı ay; fiili ve failin kimliğini öğrendiğiniz günden başlıyor (TCK 73). Şikâyet hakkı olan kişi vazgeçerse hükümden önce dava düşer. Şikâyete bağlı suç olduğu için CMK 253/1-a uyarınca uzlaştırma da gündeme gelebilir.
Üst sınır beş yıl olduğu için dava asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m. 11). Üst sınırı beş yılı geçmeyen bu suçlarda kamu davası zamanaşımı sekiz yıldır (TCK 66/1-e); zamanaşımı hesabında her zaman fıkradaki üst sınır esas alınır.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: iş yerindeki bir yönetici, toplantı odasına gizlice ses kayıt cihazı bırakıyor ve çalışanların kendi aralarındaki özel konuşmasını kaydediyor. Konuşmanın tarafı olmadığı için 133/1 gündeme gelir. Kayıttan bir bölümü başka yöneticilere dinletirse 133/3 de tartışılır. Çalışanlar süre dolmadan şikâyet etmelidir. Yönetici ise kaydın hangi amaçla yapıldığını ve konuşmanın aleni olup olmadığını savunmasında öne çıkarabilir. Bu bir sonuç tahmini değil; hangi etkenlerin tartıldığını göstermek için bir kurgu.
Kayıt cihazı hangi hâllerde devreye girer?
Kanun "bir aletle dinleme" ve "ses alma cihazıyla kayıt" diyor; yani telefon uygulaması, gizli mikrofon, kayıt cihazı ya da yazılım fark etmez. Önemli olan, konuşmanın tarafı olmayan birinin gizlice dinlemesi veya kaydı. Birinci fıkra "taraflardan herhangi birinin rızası olmaksızın" der; taraflardan biri izin verdiğinde durumun nasıl değerlendirileceği dosyada, olayın şartlarına bakılarak ayrıca tartışılır.
Dikkat edilecek noktalar
Önce kaydın niteliğine ve kimin elinde olduğuna bakın. Kaydı yapan kişi için en büyük risk, kaydı başkalarına göstermek ya da paylaşmak. Kaydın alınması tek başına bir suç tartışması yaratır, paylaşılması ise ayrı bir fıkra altında daha ağır cezayla karşılaşır. Delil olarak kullanılacaksa kaydı mahkemeye sunmadan önce kime ne gösterildiğini düşünün.
Kaydı yapılan kişi için hata, şikâyeti geciktirmek ve kaydı talep etmeden önce silinmesine izin vermek. Cihazın, dosyanın ve tarih bilgilerinin korunması önemli. Kaydın ceza davasında delil olup olmayacağı ise ayrı: hukuka aykırı delil yazısına bakın. Haberleşme içeriğine müdahale için haberleşmenin gizliliğini ihlal yazısı da yararlı.
Telefonla anlatın, süre dolmadan karar verin
Kaydın nasıl alındığı, kimin yaptığı ve nereye iletildiği gibi ayrıntılar dosyanın sonucunu değiştirir. Kendi durumunuzu anlatmak için bizi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. İfade çağrısı almışsanız ifadenizi vermeden önce konuşmak, sonradan düzeltilemeyecek bir beyanı önler. Şikâyetçiyseniz altı aylık süre işliyor. İletişim sayfasından ve ceza hukuku alanından bilgi alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Karşımdaki kişiye haber vermeden telefon görüşmesini kaydetmek suç mu?
Görüşmeye siz katılıyorsanız fiil TCK 133/2 kapsamında incelenir: altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası. Görüşmenin tarafı olmayan birinin dinlemesi veya kaydetmesi ise 133/1 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir.
Rızasız ses kaydı suçunda ceza kaç yıl?
Fıkraya göre değişir. Taraf olmayan kişi için iki ila beş yıl hapis; katılımcı için altı ay ila iki yıl hapis veya adli para cezası. Kaydı hukuka aykırı ifşa edene iki ila beş yıl hapis ve dörtbin güne kadar adli para cezası verilir.
Gizlice alınan ses kaydı mahkemede delil olur mu?
Otomatik olarak geçersiz de, otomatik olarak geçerli de sayılmaz. Hâkim, kaydın nasıl elde edildiğini, savunma hakkını ve olayın ağırlığını tartar. Delil olarak kabul edilmemesi mümkündür; ayrıca kaydı yapan kişi hakkında suç soruşturması açılabilir.
Rızasız ses kaydı için şikâyet süresi ne kadar?
Altı ay. Süre, kaydı yapanın kim olduğunu ve kaydın yapıldığını öğrendiğiniz günden başlar. Suç şikâyete bağlıdır, süre geçerse soruşturma yapılamaz (TCK 73, 139).
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 73, 133, 139
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 135, 253
- 5235 sayılı Kanun m. 11
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.