Katılan istinaf edebilir mi, beraat kararına itiraz

Bir davada mağdur olduysanız ve sanık beraat ettiyse, ilk soru şu olur: karara kimse itiraz etmezse dosya kapanır mı? Kapanmaz. Katılan sıfatını almış mağdur, beraat hükmüne karşı istinaf yoluna başvurabilir ve bunun için savcının da başvurmuş olması gerekmez. Kimin katılan sayıldığı, hangi sürede ve nasıl başvurulacağı, hangi beraat hükümlerinin istinaf dışında kaldığı aşağıda sırayla anlatılıyor.

Katılan kimdir

Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir (CMK 237/1). Katılma, mahkemeye dilekçe verilmesi ya da katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesiyle olur (CMK 238/1). Mahkeme, savcı ve sanığın müdafii dinlendikten sonra katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verir (CMK 238/3).

Katılma davayı durdurmaz (CMK 240/1). Tarihi belirlenmiş duruşma, katılanın çağrılamaması nedeniyle ertelenmez. Bu nedenle davaya girmek istiyorsanız iddianame kabul edildikten sonra, mümkünse ilk duruşmadan önce katılma dilekçesini vermek yararlıdır.

Katılma yalnızca ilk derece yargılamasında mümkün. Kanun yolu muhakemesinde davaya katılma isteğinde bulunulamaz. Yalnızca ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddedilen veya karara bağlanmayan katılma istekleri, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenip karara bağlanır (CMK 237/2).

Beraat kararına karşı hak

Hâkim ve mahkeme kararlarına karşı Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık ve katılan sıfatını almış olanlar kanun yoluna başvurabilir (CMK 260/1). Aynı fıkra, katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlar için de kanun yollarını açık bırakır. Beraat hükmü de bir hüküm olduğu için ilk derece mahkemesinden verilen hükümlere karşı istinaf yolu açıktır (CMK 272/1).

Katılan, Cumhuriyet savcısına bağlı olmaksızın kanun yollarına başvurabilir (CMK 242/1). Savcı istinaf etmese bile siz istinaf edebilirsiniz. Karar katılanın başvurusu üzerine bozulursa dosyayı Cumhuriyet savcısı yeniden takip eder (CMK 242/2).

Katılmadan önce verilmiş kararlar katılana tebliğ edilmez. Bu kararlara karşı kanun yoluna başvurabilmek için Cumhuriyet savcısı için öngörülen sürenin geçmesiyle katılan da başvuru hakkını kaybeder (CMK 241). Yani davaya sonradan girdiyseniz, girişten önce verilmiş ara kararlara karşı artık süreniz kalmamış olabilir.

Süre ve başvuru biçimi

İstinaf süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır; dilekçe hükmü veren mahkemeye verilir ya da zabıt kâtibine beyanda bulunulur (CMK 273/1). Katılanın dilekçesinde başvuruya ilişkin nedenlerin gösterilmemesi inceleme yapılmasına engel olmaz (CMK 273/4). Dilekçeniz kısa olabilir, ama beraat gerekçesinin neden hatalı olduğunu açıklamak incelemeyi yönlendirir.

Süre geçtikten sonra yapılan başvuruyu hükmü veren mahkeme reddeder (CMK 276/1). Bu ret kararına karşı ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde bölge adliye mahkemesinden karar verilmesi istenebilir (CMK 276/2). Süresinde yapılan istinaf başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller (CMK 275/1).

İstinaf edilemeyen beraat hükümleri

Beraat kararı her zaman istinaf edilemez. Üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümlerine karşı istinaf yoluna başvurulamaz (CMK 272/3-b). Kanunlarda kesin olduğu yazılı hükümler de aynı şekilde kapalıdır (CMK 272/3-c). Dosyanıza konu suçun hapis cezası öngörüp öngörmediğine bakmak, hakkınızın olup olmadığını netleştirir. Üst sınırı bu rakamı aşan adli para cezasını ya da hapis cezasını öngören suçlarda bu istisna uygulanmaz.

Mağdurun kovuşturma evresindeki hakları

Kanun, mağdur ile şikâyetçinin kovuşturma evresindeki haklarını şöyle sayar: duruşmadan haberdar edilme, kamu davasına katılma, tutanak ve belgelerden örnek isteme, tanıkların davetini isteme, gerekirse baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteme ve davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma (CMK 234/1-b). Yani istinaf hakkı, listenin son maddesi olarak katılmaya bağlanmış durumda.

Burada tebligat adresi ayrıca önem kazanır. Mağdur, şikâyetçi veya vekilinin dilekçelerinde ya da tutanağa geçirilmiş beyanlarında belirttikleri adresler tebligata esas alınır. Bu adrese çıkarılan çağrıya rağmen gelmeyen kimseye yeniden tebligat yapılmaz; adresin yanlış veya eksik olması ya da adres değişikliğinin bildirilmemesi nedeniyle tebligat yapılamazsa adresin araştırılması gerekmez (CMK 235/2 ve 235/3). Kısacası mahkeme sizi bulmak için kural olarak ek çaba harcamak zorunda değildir; adres bildirimi sizin işinizdir. Beyanınızın alınması zorunlu görülen hâllerde bu kural uygulanmaz (CMK 235/4).

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir mağdur, yaralanma nedeniyle davaya katılmış; sanık yeterli delil bulunmadığı gerekçesiyle beraat etmiş. Cumhuriyet savcısı karara itiraz etmemiş. Mağdurun avukatı gerekçeli kararı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf dilekçesiyle hükmü veren mahkemeye sunmuş. Başvuru savcıdan bağımsız yapılabildiği için dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir. Bölge adliye mahkemesinin beraati onaması da bozması da mümkündür; bu örnek sonucu öngörmez, yalnızca başvurunun nasıl yapıldığını gösterir.

Avukat desteği ve katılanın hakları

Davaya katılan mağdur ya da suçtan zarar gören, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteyebilir (CMK 239/1). Mağdurun çocuk, sağır ve dilsiz ya da kendisini savunamayacak derecede akıl hastası olması hâlinde istem aranmaksızın görevlendirme yapılır (CMK 239/2).

Katılan vazgeçerse veya ölürse katılma hükümsüz kalır; mirasçılar katılanın haklarını takip etmek üzere davaya katılabilir (CMK 243/1). Yani mağdur ölse bile dosya mirasçılar eliyle sürdürülebilir.

İstinaf başvurusundan sonra

Başvurunuz mahkemeye ulaşınca hükmü veren mahkeme süre ve yetki bakımından bir kontrol yapar; süre geçmişse ya da başvuran kişinin buna hakkı yoksa dilekçeyi reddeder (CMK 276/1). Reddedilmeyen istinaf dilekçesi karşı tarafa, yani sanığa tebliğ edilir; sanık iki hafta içinde yazılı cevabını verebilir (CMK 277/1). Cevap verildikten veya süre bittikten sonra dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir (CMK 277/2) ve orada işbölümüne göre görevli ceza dairesine verilir (CMK 278/1).

Katılanın başvurusu üzerine karar bozulursa dosyayı yeniden Cumhuriyet savcısı takip eder (CMK 242/2).

Sık yapılan hatalar

Birinci hata, "savcı istinaf ederse yeter" diye beklemektir. Savcının istinafı zaten gelecekmiş gibi görünse de siz süreyi kaçırırsanız katılan olarak ayrı bir hakkınızı kaybedersiniz. İkinci hata, katılma isteğini dilekçeyle değil sözle bildirip tutanağa geçmesini kontrol etmemektir. Üçüncü hata, katılan sıfatını almadan kanun yoluna güvenmektir. Kanun yolunda yeni katılma isteği ileri sürülemez (CMK 237/2); 260. maddedeki açık kapı ise dar ve dosyaya bağlı bir yoldur.

Dördüncü hata da bir iletişim sorunu: mahkeme tebligatı bilinen adrese yapılır. Adres değiştirdiyseniz tebligat eski adrese çıkar ve sürenin başlangıcı sizin bilginiz dışında işleyebilir. Adresi güncel tutun.

Ne yapmalı

Beraat kararı tebliğ edildiyse iki haftalık süre işliyor demektir. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; gerekçeli kararı elinizde bulundurup tebliğ tarihini bildirmeniz, sürenin hesaplanmasını kolaylaştırır. Genel bilgi için ceza hukuku sayfasına, davaya katılma konusunda ceza davasına katılma nasıl olur yazısına, mağdur ve katılan ayrımı için mağdur, müşteki ve katılan arasındaki fark yazısına bakabilirsiniz. Beraat sonrası süreci anlatan beraat kararı sonrası neler olur ve istinaf nedir yazıları da işinize yarar.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 234, 235, 237, 238, 239, 240, 241, 242, 243, 260, 272, 273, 275, 276, 277, 278

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.