KISACA
- İfadeye davetiye ile çağrılırsınız; çağrılma nedeni açıkça yazılır ve gelmezseniz zorla getirileceği belirtilir (CMK m. 145, 146).
- İfade almadan önce suçlamanın anlatılması, avukat seçme hakkı ve susma hakkı bildirilmek zorundadır (CMK m. 147/1-b, c, e).
- Avukatınızın ifadede hazır bulunma ve sizinle görüşme hakkı engellenemez (CMK m. 149/3).
- Müdafi olmadan kolluk önünde verilen ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m. 148/4).
- Tutanağı okumadan imzalamayın; yazılanlar sizin söylediklerinizle uyuşmuyorsa düzeltilmesini isteyin (CMK m. 147/1-i).
Hakaret nedeniyle ifadeye çağrıldıysanız önce şunu bilin: bu çağrı sizin suçlu bulunduğunuz anlamına gelmiyor, soruşturma aşamasında şüpheli sıfatıyla dinleniyorsunuz. Sizi ifadeye çağırma yöntemi, o ifadede sahip olduğunuz haklar ve ifade öncesi yapabilecekleriniz kanunda tek tek yazılı. Hazırlıksız gitmek, çoğu zaman ilk ifadede söylenen cümlelerin sonradan geri alınamaması demek.
Davetiye ve gitmeme riski
CMK 145'e göre ifadesi alınacak kişi davetiye ile çağrılır. Davetiyede çağrılma nedeni açıkça belirtilir ve gelmezse zorla getirileceği yazılır. Davetiyedeki suç adı ve savcılık dosya numarası size ilk bilgiyi verir. Bu yüzden davetiyeyi saklayın.
Gelmezseniz CMK 146 gereği zorla getirme kararı verilebilir. Zorla getirilen kişi, yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde çağıran makamın önüne götürülür. İfadeye gitmemek bu yüzden sizi korumaz, tersine durumunuzu zorlaştırır. Konunun ayrıntısı için ifadeye gelmezse zorla getirme yazısına bakabilirsiniz.
Hakaret, çoğunlukla davetiye ile ifade istenen bir suç. Yine de CMK 90 uyarınca suçu işlerken rastlanan kişi herkes tarafından geçici olarak yakalanabilir; şikâyete bağlı suçlarda bu yetkinin sınırları ayrıca düzenlenmiş (CMK 90/3). Olay yerinde kavga çıkmışsa kolluk sizi yerinde alabilir.
İfade öncesinde yapılacaklar
Önce suçlamanın ne olduğunu öğrenin. Davetiyede suçun adı yazar; dosya numarasıyla savcılığa gidip ya da avukatınız aracılığıyla şikâyet dilekçesine bakılabilir. Şikâyet dilekçesinde hangi sözlerin hakaret sayıldığı, hangi tarihte ve nerede söylendiği anlatılır. Soruşturma dosyasında kısıtlama kararı yoksa avukatınız dosyayı inceleyebilir.
Sonra olayı kronolojik yazın: ne söylendi, ne söylemediniz, kim yanındaydı, mesajlaşma varsa ekran görüntüsü nerede. Eldeki kayıtları ve mesajları silmeyin ya da değiştirmeyin; bu hem hukuka aykırıdır hem de aleyhinize yorumlanır. Lehinize olacak tanık ve kayıtları not edin, ifadede bunları söyleyip toplanmasını isteyebilirsiniz.
İfadede sahip olduğunuz haklar
CMK 147 bu hakları tek tek sayıyor. Kimliğiniz saptanır ve kimlik sorularını doğru cevaplamakla yükümlüsünüz. Size yüklenen suç anlatılır. Avukat seçme hakkınız bulunduğu, avukatın ifadede hazır olabileceği bildirilir; avukat seçecek durumda değilseniz ve istiyorsanız barodan bir avukat görevlendirilir. Yüklenen suç hakkında açıklama yapmamak yasal hakkınız ve bu size söylenir. Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteyebileceğiniz hatırlatılır.
Avukatınızın sizinle görüşme ve ifade boyunca yanınızda olma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz (CMK 149/3). Hakaret suçunda zorunlu müdafilik aranmıyor: bu, alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda söz konusu (CMK 150/3). Ama istemeniz hâlinde avukat yardımı alırsınız. Susma hakkının sınırları için susma hakkı yazısını okuyabilirsiniz.
Kolluk ve savcılık ifadesi
Kolluk önünde müdafi olmadan verilen ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmazsa hükme esas alınamaz (CMK 148/4). Bu önemli bir güvence ama ifadeyi ciddiye almamanız için bir gerekçe değil, çünkü aynı ifade soruşturmanın yönünü belirleyebilir. Aynı olay hakkında yeniden ifade alınması gerekirse bunu ancak savcı yapabilir (CMK 148/5). İki ifadenin farkını kolluk ve savcılık ifadesi yazısında anlattım.
Beyanınız özgür iradenize dayanmalı. Kötü davranma, aldatma, tehdit ya da kanuna aykırı bir yarar vaadiyle alınan ifade rıza ile verilmiş olsa bile delil olamaz (CMK 148).
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: iş yerinde tartışma yaşadığınız bir meslektaşınız, size hakaret ettiğinizi söyleyerek şikâyetçi oluyor. Davetiyeyi aldınız. Hazırlık olarak tartışmanın mesaj yazışmasını, o sırada iş yerinde bulunanların adlarını ve olayın sırasını yazıyorsunuz. İfadede avukatla birlikte olayı kendi anlatımınızla aktarıyorsunuz ya da henüz dosyayı görmediğiniz için açıklama yapmamayı seçiyorsunuz. İkisi de kanunun tanıdığı yol. Hangisinin daha uygun olduğu dosyadaki delillere bağlı; sonuç tahmini yok.
İfadede yapılan yanlışlar
İlk yanlış, "bir şey çıkmaz" diye avukatsız gidip olayı olduğundan farklı anlatmak. İkinci yanlış, söylenmeyen bir şeyi kabul eden cümleyi okumadan imzalamak. Üçüncüsü, yalan beyanda bulunmak ya da delilleri değiştirmek; hukuka aykırı ve savunmanızı zayıflatır. Dördüncüsü, karşı tarafın da söz söylediğini hatırlayıp bunu hiç dile getirmemek: karşılıklı hakaret ve haksız fiile tepki durumunda TCK 129 hâkime indirim ve vazgeçme yetkisi veriyor (bkz. karşılıklı hakaret). Beşincisi, savcılığın önödeme teklifini bildirim kâğıdından fark etmeyip süreyi kaçırmak; hakaret TCK 75 kapsamında ve tebliğden sonra on gün içinde ödemeyle dava açılmaz.
İfade günü pratik noktalar
Davetiyeyi, kimliğinizi ve varsa avukatınızın vekâletnamesini yanınıza alın. İfade tutanağı bilgisayardan yazılır ve çoğu zaman sesli ya da görüntülü kayıt da tutulur (CMK 147/1-h). Sorulan her soruyu anlayarak yanıtlayın; anlamadığınız bir soruda açıklama isteyin. Kısa ve olayla sınırlı konuşmak, tutanağa yanlış yorumlanabilecek cümle girmesini azaltır. Soruyu değil, sorulanı cevaplayın. Tutanağın bir örneğini istemeniz de mümkün; avukatınız varsa onun yoluyla alabilirsiniz.
İfadeden sonra ne olur
İfade alındıktan sonra savcı dosyayı değerlendirir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir, önödeme teklif edebilir ya da iddianame düzenleyebilir. Önödeme tebliği size ulaştığında on gün içinde ödeme yapılırsa kamu davası açılmaz (TCK 75/1); süre kısa olduğundan tebliği ciddiye alın. İddianame kabul edilirse yargılama başlar ve bu kez sanık sıfatıyla duruşmaya çağrılırsınız. Hakaret davasının hangi mahkemede görüleceğini hakaret davası hangi mahkemede görülür yazısında bulabilirsiniz.
Şikâyet edeni tanıyorsanız
Şikâyetçi sizin yakınınız, komşunuz ya da iş arkadaşınızsa, sizi hemen onunla konuşmaya iten bir refleks doğabilir. Ancak soruşturma sürerken şikâyetçiyle iletişim kurmak, baskı yaptığınız izlenimi yaratabilir. Şikâyetten vazgeçme ya da anlaşma düşünüyorsanız bunu yazılı ve savcılığa ulaşacak biçimde yapmak gerekir (TCK 73/4). Doğrudan telefon açıp tehdit gibi okunabilecek bir cümle kurmak, mevcut dosyaya yeni bir suçlama ekleyebilir.
Ne zaman aramalısınız
İfade tutanağı soruşturmanın temel belgelerinden biri. Davetiyeyi aldığınız anda, ifade günü gelmeden durumunuzu anlatmak ve hangi haklarınızı nasıl kullanabileceğinizi öğrenmek zaman kazandırır. İletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Davetiye tarihini geçirmemek için beklemeyin. Alanın genel çerçevesi için ceza hukuku sayfasına, suçun cezası için hakaret suçunun cezası yazısına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hakaretten ifadeye çağrıldım, mutlaka gitmem gerekir mi?
Evet. Davetiyeye rağmen gelmeyen şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilebilir (CMK 146). İfadeye gitmek ayrı, ne söyleyeceğiniz ayrıdır. Gittiğinizde susma hakkınızı ve avukat isteme hakkınızı kullanabilirsiniz.
İfadede avukat istemek zorunlu mu, aleyhime sayılır mı?
Avukat istemek hakkınızdır ve aleyhinize yorumlanamaz. Hakaret gibi alt sınırı beş yılı aşmayan suçlarda zorunlu müdafilik yoktur ama istemeniz hâlinde barodan görevlendirme yapılır (CMK 147, 150).
İfade vermeyi reddedersem ne olur?
Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamak kanundan doğan haktır (CMK 147/1-e). Kimlik bilgilerinizi doğru vermek zorundasınız. Susmak, dosyayı kapatmaz; soruşturma devam eder ve savunmanızı sonradan da verebilirsiniz.
İfademde yanlış yazılmış bir cümle var, ne yapmalıyım?
Tutanağı imzalamadan önce okuyun. Yanlış yazılan yer düzeltilmeli. İmzadan çekinirseniz nedenleri tutanağa yazılır (CMK 147/1-i). Daha sonra düzeltmek zorlaşabilir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73, 75, 125, 129
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 90, 145, 146, 147, 148, 149, 150
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.