KISACA
- Güveni kötüye kullanma (TCK 155), taşıtla ilgili üçüncü fıkra hariç, CMK 253/1-b uyarınca uzlaştırma kapsamındadır.
- Dosya uzlaştırma bürosuna gider; uzlaştırmacı tarafa teklif yapar, taraf yedi gün içinde yanıt vermezse teklifi reddetmiş sayılır.
- Uzlaştırmacı işlemi otuz günde bitirir; büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir.
- Edim hemen yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; ertelenmişse kamu davasının açılması ertelenir.
- Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa aynı dosyada tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez.
Yaz boyunca ortak çalıştığınız kişi, işlettiğiniz dükkâna bıraktığınız malı satmış olabilir. Ya da siz o kişisiniz ve elinizde "ödeyeceğim, mağdur olmasın" diyen bir niyet var. Her iki taraf için de ilk soru aynıdır: dosya mahkemeye gitmeden kapatılabilir mi? Güveni kötüye kullanmada cevap çoğu zaman evet, ama bir istisna ve birkaç süre var.
Kanun hangi hâlleri kapsıyor
CMK 253/1-b-7, güveni kötüye kullanmayı (üçüncü fıkra hariç, madde 155) uzlaştırma kapsamına alır. Bu bent şikâyete bağlı olup olmadığına bakmaz. O yüzden TCK 155/1'in temel hâli de, meslek, ticaret ya da hizmet ilişkisi nedeniyle teslim edilen malı düzenleyen 155/2 de kapsamdadır. Dışarıda kalan yalnız konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olan ve cezanın bir kat arttığı üçüncü fıkradır; bu fıkra Aralık 2025'te eklendi, aynı değişiklikle uzlaştırma listesinden çıkarıldı.
Bir tuzak: uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmesi hâlinde uzlaşma hükümleri uygulanmaz (CMK 253/3). Dosyada güveni kötüye kullanmayla birlikte uzlaşmaya tabi olmayan bir suç varsa bu yol kapanabilir.
Sürecin işleyişi
Soruşturma konusu suç uzlaşmaya tabiyse ve kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büronun görevlendirdiği uzlaştırmacı, şüpheliye ve mağdura uzlaşma teklifinde bulunur. Teklif tebligatla ya da istinabe yoluyla da yapılabilir. Taraf, teklif yapıldıktan itibaren yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır.
Müzakereler gizli yürür. Şüpheli, mağdur, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Taraflardan biri müzakerelere katılmaktan kaçınırsa uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır. Uzlaştırmacı, dosya belgelerinin örneği kendisine verildikten itibaren otuz gün içinde işlemi sonuçlandırır; büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir. Yani en uzun hâliyle yetmiş gün.
Sonunda uzlaştırmacı bir rapor yazar. Uzlaşma olduysa raporda ne suretle uzlaşıldığı ayrıntılı yazılır ve tarafların imzası bulunur. Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın özgür iradeye dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu görürse raporu muhafaza eder.
Uzlaşmanın sonucu ne
Edim hemen yerine getirilirse (çoğu kez zararın ödenmesi ya da malın iadesi) hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edim ileri bir tarihe bırakılmışsa, taksite bağlanmışsa ya da süreklilik taşıyorsa kamu davasının açılması ertelenir ve erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Edim yerine getirilmezse dava açılır.
Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa tekrar uzlaştırmaya gidilemez (CMK 253/18). Yani ilk teklifi reddetmek ya da yanıtsız bırakmak kapıyı kapatabilir; böyle bir adım atmadan önce dosyanın durumu tartılmalıdır.
Teklif reddedilmiş olsa bile taraflar uzlaştıklarını gösteren belgeyle en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilir (CMK 253/16).
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi arkadaşının atölyesine emanet bıraktığı el aletlerinin satıldığını öğrenip şikâyetçi oldu. Dosya uzlaştırmaya gitti. Şüpheli aletlerin bedelini iki taksitte ödemeyi teklif etti, mağdur kabul etti ve bu rapora yazıldı. Bu durumda edim ileri tarihe bırakıldığı için kamu davasının açılması ertelenir. İkinci taksit ödenmezse dava açılır. Bu bir sonuç tahmini değildir; yalnızca erteleme mantığını gösteren bir kurgudur. Aletlerin değeri, ilişkinin hizmet ya da ticaret ilişkisi sayılıp sayılmayacağı gibi ayrıntılar yolu değiştirebilir.
Uzlaşmada sık yapılan hatalar
İlk hata, tebligatı bekletmek; yedi günlük süre kısadır. İkinci hata, uzlaşma tutanağına edimi belirsiz yazmak: ne kadar, hangi tarihte, hangi hesaba ödeneceği açık olmalı. Üçüncü hata, ödemeyi kayda geçirmeden yapmak; makbuz ya da banka dekontu olmayan ödeme sonradan tartışma konusu olur.
Uzlaştırmayı dava açıldıktan sonra da düşünmek mümkün. Kovuşturma sırasında suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa dosya, aynı esas ve usullere göre uzlaştırma işlemleri için büroya gönderilir (CMK 254). Edim hemen yerine getirilirse mahkeme davanın düşmesine, ileri tarihe bırakılmışsa durma kararı verir; gerekleri yerine getirilmezse yargılama kaldığı yerden sürer. Bu nedenle soruşturmada teklif kaçırılmış olsa bile kapı hemen kapanmış sayılmaz, ama önceki uzlaştırma sonuçsuz kaldıysa bu yol da kapalıdır.
Uzlaşma yalnız parayla sınırlı da değildir. Malın aynen iadesi, belirli bir işin yapılması ya da zararın yazılı biçimde karşılanması edim olarak kararlaştırılabilir. Önemli olan edimin hukuka uygun olması ve savcının onu denetleyebilmesidir. Mal bir kez satılıp devredildiyse üçüncü kişiden geri almak ayrı bir uyuşmazlığa dönüşebilir; bunu uzlaşma metnine açıkça yazın.
Mağdur açısından ayrı bir nokta var: uzlaşmada şahsi haklardan vazgeçme ne ölçüde yapıldı, metne yazılmalı. Şüpheli açısından ise uzlaşma bir suçu kabul anlamına gelmez, ama edimi yerine getirmek davanın akışını değiştirir.
Etkin pişmanlık ayrı bir yol; kovuşturma başlamadan önce zararın tamamen giderilmesi cezanın üçte ikisine kadar indirilmesini sağlar (TCK 168). Etkin pişmanlığın koşulları için etkin pişmanlık yazısına bakabilirsiniz. Benzer süreci başka suçlarda görmek isterseniz hırsızlıkta uzlaştırma ve dolandırıcılıkta uzlaştırma yazıları var. İşyerindeki durumlar için kasadan para almak yazısı yardımcı olabilir.
Birden fazla şüpheli varsa
Aynı olayda birden çok kişi şüpheliyse uzlaşmadan yalnız uzlaşan kişi yararlanır (CMK 255). Örneğin ortaklardan biri zararı karşılayıp mağdurla anlaşırsa, diğer ortak için dava sürebilir. Ortaklar arasındaki iç hesaplaşma ayrı bir hukuki konudur ve uzlaşma metninde belirtilmediği sürece o hesabı kapatmaz.
Uzlaşmak mı, savunmak mı
Karar, delilin gücüne, ödenecek tutara ve tarafların beklentisine göre değişir. Teklif gelmişse yedi günlük süre işlediği için erken davranmak gerekir; belge toplamak ve karşı tarafla konuşmak o kısa süreye sığdırılmalıdır. Uzlaştırma teklifi aldıysanız ya da şikâyetçiyseniz durumunuzu anlatmak için bizi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. İletişim sayfasından ulaşabilir, ceza hukuku çalışma alanına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Güveni kötüye kullanma suçunda uzlaşma olur mu?
Evet. CMK 253/1-b-7 güveni kötüye kullanmayı uzlaştırma kapsamına alır. Tek istisna TCK 155'in üçüncü fıkrası, yani konunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olduğu hâldir.
Uzlaşmak için şikâyetçinin onayı gerekir mi?
Evet. Uzlaşma iki tarafın özgür iradesine dayanır. Mağdur teklifi kabul etmezse ya da müzakerelere katılmazsa uzlaşma gerçekleşmiş sayılmaz.
Uzlaşma gerçekleşirse ceza alır mıyım?
Uzlaşma sonucunda edim hemen yerine getirilirse soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edim taksitle ya da ileri tarihe bırakılmışsa kamu davasının açılması ertelenir ve süre içinde edim tamamlanırsa dava açılmaz.
Uzlaştırma teklifine cevap vermezsem ne olur?
Teklif size yapıldıktan sonra yedi gün içinde kararınızı bildirmezseniz teklifi reddetmiş sayılırsınız. Bu süreyi kaçırmamak için tebligatı hemen incelemek gerekir.
Dava açıldıktan sonra uzlaşılabilir mi?
Kovuşturma sırasında suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa dosya yine uzlaştırma bürosuna gönderilir (CMK 254). Ancak uzlaştırma bir kez sonuçsuz kaldıysa tekrar yapılamaz.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 155, 168
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253, 254, 255
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.