Güveni kötüye kullanma cezası kaç yıl, nitelikli hali

Birine emanet ettiğiniz bir mal ya da kendisine kullanması için verilmiş bir araç, kasıtlı olarak başka amaçla kullanıldığında ceza hukuku devreye girer. TCK 155 bu durumu güveni kötüye kullanma olarak düzenliyor. Ceza temel hâlde altı aydan iki yıla kadar; ilişkinin niteliği ağırlaşırsa bir yıldan yedi yıla kadar çıkıyor, motorlu taşıt olunca da artırılıyor. Hangi fıkraya girdiğiniz cezanın ölçüsünü belirliyor.

Suçun ne olduğu

Madde, başkasına ait olup muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak, zilyetliğin devri amacı dışında tasarruf eden ya da bu devir olgusunu inkâr eden kişiyi cezalandırıyor. Burada anahtar sözcük zilyetlik: mal, rızayla ve belirli bir amaç için kişinin eline verilmiş olacak. Rızasız alma hırsızlıktır; rızayla verilip amaç dışı kullanma güveni kötüye kullanmadır.

Üç örnek. Arkadaşınıza bir hafta kullanması için verdiğiniz kamera, kendisi tarafından satılırsa suç oluşur. Taşınırken emanet bıraktığınız eşyayı geri vermemek ve "bende değil" demek devir olgusunu inkâr sayılır. Tamirciye bıraktığınız araç, bakım amacı dışında kullanılırsa ya da başkasına satılırsa yine bu madde gündeme gelir.

Temel hâl: altı aydan iki yıla

TCK 155/1, bu fiili işleyen kişi için şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörüyor. Hapis ile adli para cezası birlikte veriliyor; seçimlik değil. Şikâyet şartı, savcılığın kendiliğinden harekete geçemeyeceği anlamına geliyor. Şikâyet süresi, mağdurun fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren altı aydır; ayrıntı için güveni kötüye kullanmada şikâyet süresi yazısına bakabilirsiniz.

Nitelikli hâl: bir yıldan yedi yıla

İkinci fıkra, suçun meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da hangi nedenden doğmuş olursa olsun başkasının mallarını idare etmek yetkisinin gereği olarak tevdi ve teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesini nitelikli hâl sayıyor. Ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezası. Buraya giren örnekler arasında müşterinin bıraktığı parayı kendi hesabına geçiren muhasebeci, vekâlet gereği tahsil ettiği parayı kendine harcayan kişi, mal yönetimi yetkisiyle elinde bulunan eşyayı satan yönetici var.

Bu fıkra şikâyete bağlı değil; yani savcılık kendiliğinden soruşturabilir. Metinde "şikâyet üzerine" ibaresi yalnızca birinci fıkrada yer alıyor. Uzlaştırma kapsamı ise ayrı bir konu: CMK 253, madde 155'i üçüncü fıkra hariç uzlaştırma listesine alıyor; bu yüzden birinci ve ikinci fıkra uzlaştırma kapsamında kalıyor (ayrıntı için güveni kötüye kullanmada uzlaştırma yazısına bakın).

Motorlu taşıt artırımı: TCK 155/3

24 Aralık 2025 tarihli değişiklikle maddeye üçüncü fıkra eklendi: suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olursa yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır. Bir kat artırım, cezanın iki katına çıkması demek. Temel hâlde araç söz konusuysa ceza bir yıldan dört yıla; nitelikli hâlde araç varsa iki yıldan on dört yıla kadar çıkabiliyor.

Bu hüküm ağırlaştırıcı bir değişiklik olduğundan eski tarihli fiillere uygulanmaz. TCK 7/2 uyarınca suç tarihinde yürürlükte olan hüküm ile sonradan çıkan hüküm arasında fark varsa failin lehine olan uygulanır. Yani 24 Aralık 2025'ten önce işlenmiş bir araç olayı için bir kat artırım istenemez.

Tasarruf ne demek

Kanundaki "tasarruf", malı satmakla sınırlı değil. Rehnetmek, başkasına kullandırmak, tüketmek, kendi borcuna karşılık saymak, hatta teslim amacına aykırı biçimde kullanıp zarar vermek de bu kapsama giriyor. Önemli olan, zilyetliğin devri amacının dışına çıkılması. Ödeme için verilen paranın başka bir borca harcanması, saklanması için bırakılan eşyanın satılması ya da kiralanması örnek.

Geç iade ise farklı. Malı vaktinde geri vermemek tek başına suç oluşturmaz; hâkim, failin malı sahibi gibi kullanma niyetini arar. Sonradan iade edilmiş olması suçun oluşmadığını göstermez, ama etkin pişmanlık ve cezanın belirlenmesi bakımından önem taşır. Kaybolmuş ya da hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf ise ayrı bir suçtur (TCK m. 160) ve güveni kötüye kullanmadan farklı olarak zilyetlik rızayla devredilmemiştir.

Akrabalar arasında özel hüküm

Güveni kötüye kullanma, malvarlığına karşı suçlar bölümünde yer aldığı için TCK 167'deki akraba hükmü burada da işliyor. Eşlerden birinin (ayrılık kararı verilmemişse), üstsoyun veya altsoyun, aynı konutta yaşayan kardeşin zararına işlenirse ilgili akraba hakkında ceza verilmiyor. Ayrılık kararı verilmiş eşler, ayrı konutta yaşayan kardeşler, aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen gibi daha uzak yakınlar için şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir. Aile içinde para ve mal emaneti sık yaşandığı için bu madde pratikte çok soruluyor.

Hangi mahkeme bakar

Kanundaki üst sınır yedi yıl. Ağır ceza mahkemesi on yıldan fazla hapis gerektiren suçlara bakıyor ve görev belirlenirken ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmiyor (5235 sayılı Kanun m. 14). Bu yüzden güveni kötüye kullanma davaları asliye ceza mahkemesinde görülüyor (5235 sayılı Kanun m. 11). Araç artırımı yüzünden hesaplanan on dört yıl bu görevi değiştirmiyor.

Zamanaşımı ve etkin pişmanlık

Dava zamanaşımı üst sınıra göre belirleniyor (TCK m. 66). Temel hâlde iki yıl üst sınır olduğu için beş yıldan fazla olmamak üzere hapis gerektiren suçlar kategorisine giriyor ve süre sekiz yıl. Nitelikli hâlde yedi yıl üst sınırı olan suçlar beş yıldan fazla, yirmi yıldan az kategorisinde kalıyor ve süre on beş yıl.

TCK 168 etkin pişmanlık hükmü bu suç için de geçerli. Fail, azmettiren veya yardım eden, kovuşturma başlamadan önce zararı aynen geri vermek ya da tazmin etmek suretiyle tamamen giderirse cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Kovuşturma başladıktan sonra ve hüküm verilmeden önce bu yapılırsa indirim yarıya kadardır. Kısmi geri verme veya tazminde mağdurun rızası ayrıca aranır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir muhasebeci, firmasının kendisine verdiği tahsilat paralarını on ay boyunca kişisel hesabına aktarıyor. İş yeri durumu fark edip şikâyetçi oluyor. Eylem hizmet ilişkisi nedeniyle teslim edilmiş eşya hakkında işlendiğinden 155/2 gündeme geliyor. Mahkeme, alt sınır bir yıl ile üst sınır yedi yıl arasında ceza belirliyor; muhasebeci kovuşturma başlamadan önce tutarın tamamını ödemişse etkin pişmanlık indirimi de hesaba katılıyor. Bu bir sonuç tahmini değil; hangi etkenlerin cezayı belirlediğini gösteriyor: teslim ilişkisinin niteliği, tutar, süre, zararın giderilmesi, geçmiş kayıt.

Erteleme ve HAGB

Hükmedilen hapis cezası iki yıl veya daha az süreliyse mahkeme, şartları varsa cezayı erteleyebilir (TCK m. 51) ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir (CMK m. 231/5). HAGB için daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olunmaması, yeniden suç işlenmeyeceği kanaati ve zararın giderilmesi aranır. Kısa süreli hapis cezası ise belirli şartlarda seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m. 50). Hükmedilen ceza nitelikli hâlde iki yılı aşarsa bu yollar kapanır.

Soruşturma ya da dava sürerken

Hem şikâyetçi hem şüpheli olarak ilk dikkat edeceğiniz şey, teslim ilişkisinin nasıl kurulduğunu gösteren belgeler: sözleşme, mesajlar, teslim tutanağı, faturalar. Bu belgeler hem suçun hangi fıkraya girdiğini hem de kastın varlığını tartışmada belirleyici. Yakınınız ya da siz ifadeye çağrıldıysanız telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Ceza hukukundaki genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına, ulaşmak için iletişim sayfasına bakabilirsiniz. Suçun hırsızlıktan farkını merak ediyorsanız güveni kötüye kullanma ile hırsızlık farkı yazısına göz atın; benzer bir ceza hesabı için hırsızlık cezası kaç yıl yazısı da yardımcı olur.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 7, 50, 51, 66, 155, 167, 168
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231, 253
• 5235 sayılı Kanun m. 11, 14

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.