KISACA
- Erişim engelini kaldırmanın ilk adımı kararın hangi maddeye dayandığını bulmaktır: 5651 m. 8, 8/A ve 9/A'nın her birinin yolu farklıdır.
- Hâkim ya da mahkeme koruma tedbiri olarak 8. madde kapsamında karar verdiyse buna 5271 sayılı Kanun hükümlerine göre itiraz edilebilir (5651 m. 8/2).
- Konusu 8. maddedeki suçlar olan içerik yayından çıkarılırsa erişim engeli kaldırılır; soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı kararı ya da beraat kararı da engeli kendiliğinden hükümsüz kılar.
- Özel hayatın gizliliği nedeniyle verilen engel, içerik yayından çıkarılınca kendiliğinden hükümsüz kalır (5651 m. 9/A-7).
- Engel kararının uygulanması için erişim sağlayıcıya tanınan süre en çok dört saattir.
Erişim engeli kararını kaldırtmanın tek bir formülü yok, çünkü 5651 sayılı Kanun'da birbirinden farklı üç engel türü var. Önce kararın hangi maddeye dayandığına bakmak gerekir. Karar 8. maddeye dayanıyorsa itiraz yolu CMK'dan gelir, 8/A'ya dayanıyorsa kısa sürelerle işleyen bir hâkim onayı denetimi vardır, 9/A'ya dayanıyorsa özel hayatın gizliliği tartışılır. Bu üç yolu ayırmak, süre kaçırmamanın ilk şartı. Aşağıda sırayla her birine bakıyoruz.
Karar elinizde mi?
Engelli sayfayı açtığınızda genellikle kararı veren makamın adı, tarihi ve dosya numarası görünür. Bunları not edin, ekran görüntüsü alın. Sonra karar örneğini isteyin: sulh ceza hâkimliği ya da mahkeme verdiyse ilgili yargı mercisinden, idari bir karar ise başkanlıktan. Karar örneği olmadan yazacağınız itiraz dilekçesi "hangi gerekçeyle engellendiğini bilmeden savunma" olur.
Sitenin tamamı mı yoksa tek bir adres mi engellendi, ona da bakın. 8/A-3 ve 8/17 uyarınca engel kural olarak ihlalin olduğu yayın, kısım ya da bölüm için (URL) verilir. Sitenin tümüne engel ancak teknik olarak tek içeriğe erişimi engellemek mümkün değilse ya da bu yolla ihlal önlenemiyorsa gündeme gelir. Tek sayfa yüzünden bütün siteniz kapanmışsa, orantılılık itirazın ana ekseni olabilir.
8. madde kararları ve itiraz
5651 m. 8, intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma, sağlık için tehlikeli madde temini, müstehcenlik, fuhuş, kumar oynanması için yer ve imkân sağlama ile bahis ve şans oyunları mevzuatındaki suçlar gibi sayılı hâllerde, yeterli şüphe sebebi varsa içeriğin çıkarılmasına ya da erişimin engellenmesine izin verir. Soruşturmada hâkim, kovuşturmada mahkeme karar verir; gecikmesinde sakınca varsa savcı da verebilir ama kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar. Hâkim de yirmi dört saat içinde karar vermezse tedbir kaldırılır.
Bu şekilde verilen koruma tedbirine karşı 8/2'ye göre CMK'daki itiraz hükümleri uygulanır. CMK m. 268'e göre itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek dilekçeyle yapılır. Karar veren mercii itirazı yerinde görürse kendisi düzeltir, görmezse üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir.
İtiraz dışında ikinci bir yol da var: dayanak suçun ortadan kalkması. Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse (8/7) ya da yargılamada beraat çıkarsa (8/8) engel kendiliğinden hükümsüz kalır ve karar örneği başkanlığa gönderilir. İçerik yayından çıkarılmışsa savcı ya da mahkeme engeli kaldırır (8/9).
8/A ve 9/A kararlarında durum
8/A, yaşam hakkı, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi ya da genel sağlık gibi sebeplere dayanan hızlı bir mekanizma. Karar hâkimden de gelebilir, Cumhurbaşkanlığı ya da ilgili bakanlıkların talebi üzerine başkandan da. Başkan kararı yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunar, hâkim kırk sekiz saat içinde açıklar, açıklamazsa karar kendiliğinden kalkar. Ayrıntıyı 5651 madde 8/A yazısında bulabilirsiniz. 8/A'da kişiye tanınmış ayrı bir itiraz fıkrası görünmüyor; böyle bir karar için hangi başvuru yolunun uygun olduğunu karar metnini görerek belirlemek gerekir.
9/A ise özel hayatın gizliliği ihlali iddiasıyla yapılan başvurular için. Başvuruyu yapan kişi talebini yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimine sunar, hâkim kırk sekiz saat içinde karar verir. Erişimin engellenmesine konu içerik yayından çıkarılırsa hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır (9/A-7). 9/A-6 metninde hâkim kararına itiraz yetkisi açıkça Başkana tanınmıştır; yayıncı olarak hangi yola gidebileceğiniz karar metnine ve dosyaya göre belirlenir. Başvuran taraf değil de içeriği yayımlayan taraf olarak engel kararıyla karşılaştıysanız, içeriği kaldırmanın hükümsüzlük sonucu doğurması size bir seçenek sunar, ama kaldırmadan önce delil durumunu düşünmelisiniz.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir blog yazarı, yazdığı bir yazının adresine erişim engeli geldiğini fark ediyor. Engel sayfasında bir sulh ceza hâkimliği ve tarih yazıyor. İlk iş kararın örneğini istemek. Karar 8. maddeye dayanıyorsa itiraz süresi iki hafta, dayanak 9/A ise içerik kaldırılınca zaten hükümsüzlük söz konusu. Hangi yolun uygun olduğu, karar metninden okunur. Bu bir sonuç tahmini değil, yalnızca sırayı gösteren bir kurgu.
İtiraz dilekçesinde neler yazılır?
Dilekçe kararı veren mercie verilir, bu yüzden önce kararın dosya numarasını ve tarihini yazın. Sonra engellenen adresi (URL) açıkça belirtin; "sitem" demek yetmez, hangi sayfa ya da hesap olduğu görünmeli. Gerekçe kısmında üç soruya cevap arayın: karar hangi suç ya da hangi kamusal sebebe dayanıyor, içerik gerçekten o sebebe uyuyor mu, engel gerektiğinden geniş mi verilmiş? Son soru özellikle sitenin tamamı kapatıldığında önem kazanır.
İçerik kaldırılmışsa bunu da belgeleyin. Kaldırılmış bir içerik için engeli sürdürmenin dayanağı kalmaz; 8/9 ve 9/A-7 bu yüzden kaldırma ile hükümsüzlük arasında doğrudan bağ kurar. Dilekçeye yayından çıkarıldığını gösteren ekran görüntüsü ya da bağlantı eklenebilir.
Başvuruda yapılan hatalar
Karar örneğini almadan dilekçe yazmak, bunlardan ilki. İkincisi, itiraz süresini "bir ay" ya da "otuz gün" sanmak: CMK itirazında süre iki haftadır, sayılması da kararı öğrendiğiniz günden başlar. Üçüncüsü, yanlış mercie başvurmak; itiraz kararı veren mercie verilir, o mercii gerekirse incelemeye yetkili mercie gönderir.
Bir de erişim sağlayıcıya yazı yazarak engelin kaldırılmasını beklemek var. Sağlayıcı, kendisine bildirilen kararı dört saat içinde uygulamak zorunda olduğu için karara itiraz edecek merci o değil; kararı veren hâkimlik ya da mahkeme. Bu yüzden operatöre ya da barındırma firmasına yazılan dilekçeler zaman kaybettirir.
Son olarak, engel kararının arkasında bir ceza soruşturması varsa yalnızca engeli değil soruşturmayı da yönetmek gerekir. Şüpheli sıfatınız varsa ifade vermeden önce sulh ceza hâkimliğinin kararlarını ve savunma hakkınızı bilmek işe yarar. Başka bir içerikle ilgili şikâyetiniz varsa sahte profil ve içerik kaldırma yazısı ile yayılan özel görüntülerin kaldırılması yazısı da ilginizi çekebilir. Yayın nedeniyle açılan hukuk davaları için sosyal medya yorumu ve tazminat yazısına bakabilirsiniz.
Süre dar, dosya ayrıntılı: ne yapmalı?
İtiraz süresi kısa, karar türleri farklı ve engelin ardındaki dosya her olayda başka. Bu yüzden kararı elinize aldığınız gün durumunuzu anlatmak için bürodan telefonla destek isteyebilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Karar örneğinin fotoğrafını göndermeniz, hangi maddeye dayandığını birlikte hızla belirlememize yeter. Genel bilgi için ceza hukuku alanına, randevu ve iletişim bilgileri için iletişim sayfasına bakabilirsiniz. Süre işlemeye başladığı için beklemek, hak kaybı riskini artırır.
Sık sorulan sorular
Erişim engeli kararına itiraz süresi kaç gündür?
Hâkim ya da mahkeme kararlarına karşı CMK m. 268'e göre itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilen dilekçeyle yapılır. Karar 8. maddenin ikinci fıkrası kapsamındaysa itiraz yolu bu fıkrada açıkça gösterilmiştir. Her karar türü için aynı yolun açık olduğunu varsaymayın, karar metnine bakın.
Siteme ya da hesabıma erişim engeli geldi, kararın kimden geldiğini nasıl anlarım?
Engellenen sayfaya girildiğinde çıkan bildirimde karar veren merci ve tarih yazar. Bu bilgiyi alıp ilgili sulh ceza hâkimliğinden ya da başkanlıktan karar örneğini istemek gerekir. Dayanak madde belli olmadan doğru başvuru yolu seçilemez.
İçeriği silersem erişim engeli kalkar mı?
5651 m. 8/9'a göre, konusu 8. maddede sayılan suçlar olan içerik yayından çıkarılırsa erişim engeli soruşturma evresinde savcı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından kaldırılır. Özel hayatın gizliliği nedeniyle verilen engel de içerik kaldırılınca hükümsüz kalır (m. 9/A-7). İçeriği silmeden önce delil olarak saklanması gerekip gerekmediğini düşünün.
Erişim engeli kararı yerine getirilmezse ne olur?
Koruma tedbiri olarak verilen karara uymayan içerik, yer ya da erişim sağlayıcıların sorumluları, ağır bir suç oluşmuyorsa beş yüz günden üç bin güne kadar adli para cezasıyla karşılaşır (m. 8/10). İdari tedbirde idari para cezası ve gerekirse yetkilendirmenin iptali gündeme gelir.
Dayanak mevzuat
- 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun m. 8, 8/A, 9/A
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 268
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.