Çocuk istismarı cezası ertelenir mi, HAGB olur mu

Hüküm gelmiş, ceza yazılmış. Aile "hapse girer mi" diye soruyor. Hapis cezasının infaz edilmeden bekletilmesinin iki ayrı yolu var, ikisi de iki yıl eşiğine bağlı ve çocuk istismarı dosyalarında bu eşik ağır bir engel. Önce eşiğin neden bu kadar yüksek olduğuna, sonra hangi istisnalarda aşağı indiğine bakalım.

İki yol, iki ayrı sonuç

Erteleme (TCK 51) hapis cezasının infazının belirli bir denetim süresine bırakılması; denetim süresi sorunsuz geçerse ceza infaz edilmiş sayılır. Mahkûmiyet hükmü ortadan kalkmıyor ve adli sicilde yer alıyor. HAGB ise (CMK 231) hükmün hiç açıklanmamasını, yani sanık hakkında hukuki bir sonuç doğurmamasını ifade ediyor; müsadere hükümleri hariç. Denetim süresi bittiğinde davanın düşmesine karar veriliyor.

İkisinin şartlarında ortak bir şey var: hükmedilen ceza iki yılı aşmayacak. TCK 51/1, iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezasının ertelenebileceğini söylüyor. CMK 231/5 ise iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasında HAGB'ye imkân tanıyor.

Çocuk istismarında eşik neden aşılmıyor

Cezanın kanundaki alt sınırlarına bakınca tablo net. TCK 103/1'e göre cinsel istismar sekiz yıldan on beş yıla kadar hapis; sarkıntılık düzeyinde kalırsa üç yıldan sekiz yıla kadar. Mağdurun on iki yaşını doldurmamış olması hâlinde alt sınır istismarda on, sarkıntılıkta beş yıl. Vücuda organ ya da cisim sokulmasında alt sınır on altı yıl (103/2).

Dolayısıyla en düşük alt sınır olan üç yıl bile iki yılın üstünde. Bir yetişkin failin mahkûmiyeti iki yıl veya altına ancak kanunun alt sınırın altına inmeye izin verdiği indirimlerle yaklaşabilir. Teşebbüs bunlardan biri: suç tamamlanamamışsa verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indiriliyor (TCK 35/2). Ceza hesabında takdiri indirim en sona kalıyor ve altıda birine kadar yapılabiliyor (TCK 62); teşebbüs ve yaş indirimleri ondan önce uygulanıyor. Yani sadece iyi hâl nedeniyle yapılan takdiri indirim, sarkıntılık dosyasını bile iki yıla indirmeye yetmiyor; bu indirimi çocuk istismarı davasında iyi hal indirimi yazısında ayrıca anlattık.

Fail çocuksa tablo değişiyor

Çocuk failde aynı hesap daha uygun sonuç verebilir. Fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmuş, on sekiz yaşını doldurmamış kişiye verilecek cezanın üçte biri indiriliyor (TCK 31/3). Örneğin sarkıntılıkta temel ceza alt sınır olan üç yıl belirlenmişse üçte bir indirimle sonuç ceza iki yıla iniyor ve iki yıl eşiği yakalanıyor. Fiili on iki ile on beş yaş arasında işleyip de ceza sorumluluğu bulunan çocukta ise diğer cezaların yarısı indiriliyor (TCK 31/2). Bu varsayımsal bir hesap; mahkemenin temel cezayı alt sınırdan belirleyip belirlemeyeceği dosyadaki delillere, kusurun ağırlığına ve çocuğun durumuna bağlı.

İkinci avantaj, fiili işlediği sırada on sekiz yaşından küçük olanlar için erteleme sınırının üç yıla çıkması (TCK 51/1). Üçüncüsü, 5395 sayılı Kanun'un 23. maddesinin çocuk için HAGB'de denetim süresini üç yıl olarak belirlemesi. Dördüncüsü, aynı maddeye 7593 ile eklenen fıkra: zararın az olduğu hâllerde adli süreçteki çocuk için zararın giderilmesi şartı aranmayabiliyor (m. 23/3).

Erteleme ve HAGB için aranan şartlar

Eşik tek başına yetmiyor. TCK 51/1'e göre kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaat oluşması gerekiyor. Mahkeme ayrıca erteleme için mağdurun uğradığı zararın aynen iade, önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesini şart koşabiliyor (51/2). Denetim süresi bir yıldan az, üç yıldan fazla olamıyor ve mahkûm olunan ceza süresinden kısa olamıyor (51/3).

HAGB'nin şartları 231/6'da: sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarından yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varılması ve mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi. Zararı derhâl ödeyemeyen sanık için aylık taksitle denetim süresi içinde ödeme imkânı da var (231/9). HAGB'de denetim süresi beş yıl ve bu süre içinde kasıtlı bir suç işlenirse ikinci bir HAGB verilemiyor (231/8).

Cinsel istismarda zarar giderme şartı ne anlama geliyor

İstismarda uğranılan zarar çoğunlukla manevi niteliğinde ve rakamla ölçmesi zor. Bu nedenle zararın giderilmesi şartı iki ucu keskin bir konu. Mahkeme, mağdurun beyanını ve katılan tarafın taleplerini birlikte değerlendirerek giderimin gerçekleşip gerçekleşmediğine karar veriyor. Mağdur tarafın taleplerini görmezden gelen bir ödeme, giderim sayılmayabilir. Aynı şekilde mağdur ve ailesine baskı yaparak anlaşma ve ödeme sağlamaya çalışmak hem tutuklama nedeni hem de pişmanlık değerlendirmesinde aleyhe bir olgu olabilir.

Başarısız denetim süresinde ne olur

HAGB'de denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi ya da denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranılması, hükmün açıklanması sonucunu doğurur. Mahkeme bu durumda, yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine, koşulları varsa hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar verebilir (231/11). Süre sorunsuz geçerse dava düşer (231/10).

Erteleme tarafında ise denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi ya da infaz hâkiminin uyarısına rağmen yükümlülüklere uymakta ısrar edilmesi hâlinde ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine infaz hâkimliğince karar verilir (51/7). Erteleme bozulursa süre tamamen boşa gitmez; ayrıntıyı HAGB süresinde yeni suç işlenirse yazısında anlattık.

Hükme itiraz ve kanun yolu

HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabiliyor (CMK 231/12); hangi merciye ve hangi süreyle gidileceği için HAGB kararına itiraz yazısına bakın. İstinaf süresi gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır. Bu iki haftalık süreyi kaçırmak, kararın kesinleşmesi demektir; telefonla bile olsa bir an önce durumu bilen birine danışmak bu yüzden gerekli.

Sık yapılan hatalar

Hükmü bekleyen ailelerin önemli bir kısmı, çocuk istismarında cezanın zaten ağır olduğunu kabul etse de erteleme umudunu bir kapı gibi tutuyor. O yüzden önce kendi dosyanızın hangi ceza aralığına girdiğini netleştirmek, beklentiyi doğru kurmak için ilk adım.

Mahkûmiyeti alan kişi çoğu zaman "iki yıl altı" ya da "üç yıl" gibi bir hesabı kafasında yapıp aileye umut verir. Oysa ceza hesaplanırken önce temel ceza, sonra nitelikli hâller, sonra indirimler uygulanıyor; sonucu kâğıt üzerinde tahmin etmek hata payı taşıyor. İkinci hata, cezanın ertelenmesini "cezasız kalmak" sanmak: erteleme sabıka kaydına işleniyor ve denetim süresince yükümlülükler sürüyor.

Üçüncü hata da aile tarafında: infaz hakkındaki söylentilere göre karar vermek. Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik oranları suç tarihine ve tipine göre değişiyor; tek bir oran vermek yanıltıcı olur.

Dosyanız için

Ertelemenin ya da HAGB'nin mümkün olup olmadığı yalnızca cezanın kaç yıl olduğuna değil, mağdurun zararının giderilip giderilmediğine, yaşa ve sabıkaya da bağlı. Hükmü almışsanız ya da hüküm yaklaşıyorsa durumunuzu anlatmak için bizi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler var. Cinsel suçlarla ilgili diğer yazılar ceza hukuku sayfasında, ceza hesabına dair daha geniş bir bakış için de çocuğun cinsel istismarı cezası yazısı yardımcı olur.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 31, 35, 50, 51, 62, 103
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231
• 5395 sayılı Kanun m. 23

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.