KISACA
- Sağlık için tehlike oluşturabilecek maddeyi çocuğa veren veya tüketimine sunan kişi altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m. 194/1).
- Aynı hüküm akıl hastaları ve uçucu madde kullananlar için de geçerlidir.
- Suç, maddenin gerçekten zarar vermesine değil, sağlık için tehlike oluşturabilecek nitelikte olmasına ve çocuğa verilmesine ya da tüketimine sunulmasına dayanır.
- Ceza bir yılı geçmediği için hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrilmesi ve ertelenmesi gündeme gelebilir.
Bir çocuğa, sağlığı için tehlike oluşturabilecek bir madde veren ya da bu maddenin tüketimine imkân sağlayan kişi hakkında TCK m. 194 uygulanır. Ceza altı aydan bir yıla kadar hapistir. Çocuğunuza zararlı bir şey verdiği iddiasıyla şikâyet edildiyseniz ya da çocuğunuzun böyle bir olaya maruz kaldığını düşünüyorsanız, aşağıdaki başlıklar suçun sınırlarını açıklıyor.
Madde ne diyor
TCK m. 194/1'in metni kısadır: Sağlık için tehlike oluşturabilecek maddeleri çocuklara, akıl hastalarına veya uçucu madde kullananlara veren veya tüketimine sunan kişi, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Metin tek fıkradan oluşur. Bu yüzden ayrıca bir nitelikli hal ya da artırım düzenlemesi yoktur. Ceza aralığı da tek ve sabittir; hâkim alt ve üst sınır arasında takdir yetkisini kullanır, ayrıca bir adli para cezası eklemez.
Hangi maddeler kapsama girer
Kanun maddeleri tek tek saymaz; ölçüt, sağlık için tehlike oluşturabilecek nitelikte olmasıdır. Dolayısıyla hangi maddenin bu kapsama girdiği somut olayda uzman raporu, ürün etiketi ya da muayene bulgusu gibi delillerle ortaya konur. Uyuşturucu ve uyarıcı maddeler ayrıca TCK m. 188 ve 190'ın konusudur; 194 daha geniş, genel bir koruma hükmüdür. Hangi hükmün uygulanacağı, verilen maddenin türüne göre değişebilir.
Fiil: vermek veya tüketimine sunmak
Madde iki hareketi sayar. Birincisi maddeyi çocuğa elden vermektir. İkincisi, maddeyi çocuğun tüketebileceği biçimde ortaya koymaktır; yani çocuğun erişimine açık bırakmak ya da kullanımına sunmak. Bir kişinin çocuğa kendi eliyle vermemiş olması, tüketime sunduğu sonucuna varılmasını engellemez. Öte yandan çocuğun bir maddeyi kendiliğinden bulup kullanması, kendi başına bu iki fiilden birine karşılık gelmez; fiilin sanığa yüklenebilmesi için onun bir davranışı gerekir.
Çocuğun korunduğu yaş ve tanım
Kanunda bu madde için ayrı bir yaş sınırı yazılı değildir. Çocuk tanımı için genel ceza hukuku ilkelerine ve çocuk koruma mevzuatına bakılır. Bu yüzden yaşın tartışmalı olduğu dosyalarda nüfus kaydı ve doğum tarihi belgeleri erken aşamada dosyaya konmalıdır.
Kast ve bilgi sorunu
Pratikte en çok tartışılan konu, failin maddenin tehlikeli olduğunu bilip bilmediğidir. Bir ürünün zararlı olduğunu bilmeden çocuğa vermek ile bile bile vermek aynı değerlendirmeye girmez. Savunmada ürünün piyasada serbestçe satılan bir ürün olup olmadığı, etiketinde uyarı bulunup bulunmadığı ve failin çocukla ilişkisi önem taşır. Bunların hiçbirini kendi başına kesin bir sonuca bağlayamayız; hepsi dosyadaki delillerle değerlendirilir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir mahalle bakkalının, yaşı küçük bir çocuğa uçucu bir madde satması ve çocuğun bunu koklamak için aldığının bilinmesi hâlinde şikâyet gelsin. Bakkal ürünün serbest satıldığını, çocuğun amacını bilmediğini söylesin. Mahkeme, bilginin varlığını tanık anlatımları, kamera kayıtları ve çocuğun beyanı üzerinden araştırır. Bu örnek bir sonuç öngörüsü değildir; yalnızca delil toplanacak alanları gösterir.
Ceza verilirse: seçenek yaptırım ve erteleme
Üst sınırı bir yıl olan bir hapis cezası, TCK m. 50 kapsamında kısa süreli hapis sayılır. Koşullar varsa adli para cezasına ya da başka bir seçenek yaptırıma çevrilebilir. Madde 194'te hapis ile adli para cezası seçenek olarak yazılmadığından 50/2 engeli de söz konusu olmaz. Çevirme olmazsa m. 51 gereği iki yıla kadar hapis cezası ertelenebilir. Ayrıntılar için çocuğa verilen hapis cezası ertelenir mi yazısına bakabilirsiniz.
Mağdur çocuğun ailesi neleri bilmeli
Çocuğun maruz kaldığı olay varsa ilk iş sağlık kuruluşuna başvurmak ve rapor almaktır. Madde ya da ambalajı saklanmalı, kimden alındığına dair bilgiler not edilmelidir. Savcılığa şikâyet dilekçesi bu belgelerle birlikte verilir. Çocuğa yönelik şiddet ya da ihmal şüphesi varsa bildirim yolları ayrıca vardır.
Soruşturmada ilk adımlar
Şüpheli sıfatıyla çağrıldıysanız ifade öncesinde müdafi yardımından yararlanma hakkınız vardır ve susma hakkınızı kullanabilirsiniz. İfadede verilen madde, miktar, zaman ve yer bilgileri sonradan değiştirilmesi zor bir kayıt oluşturur. Telefon mesajları, market fişleri, kamera görüntüleri gibi belgeler iddiayı da savunmayı da etkileyebilir; bunları silmek ya da değiştirmek yerine olduğu gibi saklayın ve avukatınıza gösterin.
Mağdur olarak katılma ve zarar
Çocuk bu olaydan zarar gördüyse veli ya da vasi, çocuk adına davaya katılma talebinde bulunabilir. Tedavi giderleri, raporlar ve psikolojik destek belgeleri, hem ceza dosyasında hem de ayrı bir tazminat davasında kullanılabilir. Zararın faille giderilmesi, ceza aşamasında erteleme ve seçenek yaptırım değerlendirmesinde de hâkimin önüne gelir. Bu nedenle uzlaşma ya da ödeme yapmadan önce hukuki sonucunun değerlendirilmesi gerekir.
Zamanaşımı ve şikâyet
Bu suç için kanunda şikâyete bağlılık yazılı değildir; savcılık haber aldığında kendiliğinden soruşturma başlatır. Bu nedenle bir yakının "şikâyetçi değilim" demesi dosyayı tek başına kapatmaz. Öte yandan geçmişte kalmış bir olay için zamanaşımı hesabı, suçun işlendiği tarihten başlayarak yapılır ve dosyadaki kesen işlemlere göre değişir. Hesabı belge üzerinden yaptırmadan sonuç çıkarmayın.
Savunma tarafında dikkat edilecek bir nokta da maddenin gerçekten tehlike oluşturabilecek nitelikte olup olmadığıdır. Bilirkişi raporu veya kurum görüşü istenmesi, bu nitelik tartışmasında dosyanın seyrini değiştirebilir. Rapor çıkmadan sonuca bağlanmış bir kanaat oluşturulmaması, beyan verirken de dikkat edilmesi gereken bir husustur.
Birbirine yakın suçlar
Çocuğa bakmakla yükümlü kişinin ihmali, çocuğu evde yalnız bırakmak ya da kötü muamele gibi hükümlerle karışabilir. Eylemin hangi suça uyduğu, olayın ayrıntısından çıkar. Çocuğu suça karıştıran bir yetişkin söz konusuysa azmettirme ve kullanma makalesine bakın.
Şikâyet edildiyseniz ya da çocuğunuz etkilendiyse
İfade vermeden önce dosyada ne olduğunu öğrenmek, savunmanın ilk adımıdır. Ceza hukuku çalışma alanımıza bakabilir, iletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. İfade öncesinde haklarınızı bilmek, sonradan düzeltilemeyen bir beyanın önüne geçer.
Sık sorulan sorular
TCK 194'ün cezası nedir?
Altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıdır (TCK m. 194/1). Maddede adli para cezası ayrıca öngörülmemiştir.
Çocuk dışında kimlere verilen madde bu suçu oluşturur?
Madde çocukların yanı sıra akıl hastalarını ve uçucu madde kullananları da kapsar.
Çocuk zarar görmese de suç oluşur mu?
Kanun metni maddenin sağlık için tehlike oluşturabilecek nitelikte olmasını arar; fiilin bir sonuç zararı doğurması unsur olarak yazılmamıştır. Somut olayda maddenin niteliği delillerle değerlendirilir.
Cezaya karşı hangi imkânlar vardır?
Ceza bir yılı aşmadığından, koşulları varsa TCK m. 50 kapsamında seçenek yaptırıma çevrilmesi ya da m. 51 kapsamında ertelenmesi gündeme gelebilir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 188, 190, 194, 50, 51
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.