Açık cezaevinde izin hakkı ve izin süreleri

Açık ceza infaz kurumundaki hükümlüye, aile bağlarını korumak için üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar izin verilebilir. Hükümlü yakınlarının en çok sorduğu bu soruya kanun m. 95 cevap verir; ancak "verilebilir" ibaresi önemlidir, çünkü izin onaya bağlıdır.

Madde 95 ne söylüyor?

M. 95/1'e göre izin, açık kurumda bulunanlara ve kapalı kurumdan açığa ayrılmaya hak kazananlara verilebilir. Amaç kanunda açıkça yazılmıştır: aileyle bağları sürdürmek veya güçlendirmek ve dış dünyaya uyum sağlamak. İzin, kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayıyla verilir. Yani iki ayrı makam sürece girer; biri öneri, diğeri onay verir.

Süre tarafında rakam nettir: üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar. "Yedi güne kadar" ifadesi, izin süresinin yedi günü aşamayacağını ve daha kısa belirlenebileceğini gösterir.

Zorunlu hâllerde birleştirme

2020 tarihli 7242 sayılı Kanunla maddeye bir cümle eklenmiştir: hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hâllerde bu izinler birleştirilerek kullandırılabilir. Örneğin bir yakının uzun süreli tedavisi sırasında hükümlünün birikmiş izin haklarını art arda kullanması mümkün hâle gelir. Birleştirme yine kurumun önerisi ve başsavcılığın onayına tabidir.

İzin ceza süresinden sayılır mı?

M. 93/1 şunu söyler: izinde geçen süreler hükümlülükte geçmiş sayılır. Bu, izin günlerinin cezaya eklenmediği ve tahliye tarihini ileri atmadığı anlamına gelir. İzin kullanmak bir bakıma cezanın başka yerde sürmesidir.

Aynı madde, yüksek güvenlikli kurumlarda bulunanlar dışındaki hükümlülere mazeret, özel ve iş arama izni verilebileceğini belirtir. Ayrıntıları yönetmelik düzenler. Bu izin türlerini ayrı ayrı okumak isterseniz mazeret izni ve özel izin ile iş arama izni yazılarına bakabilirsiniz. Açık kurum izni bunlardan farklıdır, çünkü belirli bir olay aranmadan, düzenli aralıklarla verilebilen bir izindir.

Mazeret izninden farkı

Mazeret izni (m. 94) ölüm, ağır hastalık veya felaket gibi belirli olaylara bağlıdır ve hükümlülük süresinin onda biri iyi hâlle geçirilmiş olmayı arar. Açık kurum izninde ise belirli bir olay aranmaz; aileyle bağı korumak yeterli amaçtır. Aynı hükümlü iki izin türünden de ayrı ayrı yararlanabilir.

Varsayımsal bir örnek düşünelim

Açık kurumda bir yıldır bulunan bir hükümlü, ailesi başka ilde olduğu için üç ayın dolmasını bekler. Kurum, iyi hâlini ve kurum düzenine uyumunu gösteren bir öneri yazısı hazırlar. Başsavcılık onaylarsa hükümlü yol hariç yedi güne kadar izne çıkar. Aynı dönemde hükümlünün babası ağır hastalanırsa kurum, izin haklarının birleştirilerek kullandırılmasını önerebilir. Bu örnek bir sonuç vaadi değil, sürecin işleyişini gösteren kurgudur.

Dikkat edilmesi gerekenler

İzinden zamanında dönmek en önemli noktadır. İki günden fazla gecikme, Türk Ceza Kanunu m. 292 ve devamındaki hükümlerin uygulanmasına yol açabilir, daha kısa gecikmede ise disiplin işlemi yapılır. Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik nedeniyle dönememe ya da geç dönme hâlinde ceza verilmez (m. 97/1). İki günden fazla geç dönenlere ve firar edenlere bir daha özel izin verilmez (m. 97/3). Gecikmenin sonuçlarını izinden dönmeyen hükümlü yazısında ayrıca anlattık. Ayrıca disiplin cezası alan hükümlünün açık kurumdaki yeri tehlikeye girebilir; bunun için kapalıya geri gönderilme nedenlerine bakın.

İzin başvurusunun reddedilmesi hâlinde de yollar vardır. Ret kararına karşı infaz hâkimliğine başvurulması mümkündür, bkz. infaz hâkimliğine şikâyet.

Başvuru nasıl yapılır?

İzin için hükümlü kurum idaresine dilekçe verir ya da kurumun kullandığı form üzerinden talebini iletir. Kurum idaresi hükümlünün iyi hâlini, son disiplin durumunu ve izin adresini inceler; olumlu görürse en üst amirin önerisini hazırlayıp Cumhuriyet Başsavcılığına gönderir. Onay çıkınca izin tarihi belirlenir. İzin adresinin gerçeğe uygun olması önemlidir, çünkü kurum veya kolluk adreste kontrol yapabilir. Adres bilgisi yanlış verilirse izin iptal edilebilir ve sonraki izinler zorlaşır. Yakınlar olarak yapabileceğiniz somut hazırlık, izin sırasında kalınacak adresin açık yazılması, ulaşım planının yapılması ve dönüş saatinin hatırlatılmasıdır.

İzin hakkını etkileyen durumlar

Hükümlünün izin alabilmesi için kurumdaki davranışı belirleyicidir. Kesinleşmiş disiplin cezası, haklarında yürüyen yeni bir soruşturma ya da önceki izinden geç dönme gibi durumlar başvurunun olumsuz sonuçlanmasına yol açabilir. Kanun üç ayda bir izni bir üst sınır olarak koyar; kurum her üç ayda bir izin vermek zorunda değildir. Ret hâlinde gerekçenin yazılı olarak istenmesi gerekir. Gerekçe yoksa ya da gerekçe dosyadaki bilgilerle uyuşmuyorsa infaz hâkimliğine başvurma gerekçesi doğar.

Aile içinde sağlık sorunu, eğitim ya da iş durumu gibi somut sebepler varsa bu belgeler izin talebiyle birlikte sunulmalıdır. Rapor, öğrenci belgesi veya işyeri yazısı gibi belgeler, talebin neden o tarihte yapıldığını gösterdiği için değerlidir.

İzin sırasında uyulacak kurallar

İzne çıkan hükümlü hâlâ hükümlü statüsündedir. İzin adresinden ayrılmamak, kurumun verdiği izin belgesini yanında taşımak ve kolluk kontrolünde bu belgeyi göstermek gerekir. İzin süresi içinde yeni bir suça karışmak, hem yeni bir soruşturmaya hem de açık kurumdan kapalıya gönderilmeye yol açabilir. Kurum dönüşte hükümlüyü teslim alır ve izin boyunca bir sorun yaşanıp yaşanmadığını sorar.

İzin dönüşü gecikmeye neden olabilecek bir engel çıkarsa (ulaşımın durması, hastalık, kaza) hemen kuruma telefonla haber vermek ve belgeyi sonradan sunmak gerekir. Haber vermeden geç kalmak, haklı bir nedenin varlığını ispatlamayı güçleştirir. Rapor, tutanak ya da ulaşım iptal belgesi gibi kanıtlar dosyaya girerse disiplin işleminin önüne geçilebilir.

Sonraki izinlere etkisi

Her izin dönüşü, kurum idaresinin hükümlü hakkındaki değerlendirmesine bir not olarak girer. Sorunsuz dönülen izinler sonraki taleplerin olumlu karşılanmasına zemin hazırlar. İki günden fazla geç dönüş ise bir daha özel izin verilmemesi sonucunu doğurur (m. 97/3); daha kısa gecikme disiplin işlemine yol açar. Dolayısıyla izin hakkı bir kez kullanılıp biten bir imkân olarak değil, bir güven ilişkisi olarak düşünülmelidir.

Dosyanız için

İzin taleplerinin reddi, geciken onaylar veya birleştirme taleplerinin değerlendirilmesi dosyaya özgüdür. Ceza hukuku alanında yardım almak için iletişim sayfasından büromuzu arayabilir ya da WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz. Kurumun reddi yazılı olarak verdiği tarihi ve gerekçesini belirtmeniz, doğru yola daha hızlı girmemizi sağlar.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 93, 94, 95, 97

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.