KISACA
- Erteleme sırasında tedaviye ve yükümlülüklere uygun davranmamakta ısrar edilirse TCK 191/4-a uyarınca hakkınızda kamu davası açılır.
- Kanun "ısrar" arar; tek bir kaçırılmış randevu kendiliğinden ihlal sayılmaz, ama uyarılara rağmen süren devamsızlık sayılabilir.
- Test sonucunun pozitif çıkması ise ısrar şartı aranmadan, madde kullanmak nedeniyle ihlaldir (TCK 191/4-c).
- Mazeretinizi gün içinde yazılı bildirmek, belge sunmak ve yeni randevu almak ihlal riskini azaltır.
- Müdürlüğün işlemlerine karşı iki hafta içinde Cumhuriyet savcısına şikâyet yolu açıktır (5402 sayılı Kanun m. 12/A).
Erteleme kararı verilmiş bir kişi için en sık sorulan sorulardan biri şu: randevuya gidemezsem ya da teste gidemezsem ne olur? Kısa cevap, kanun "ısrar" arıyor. Ama bu sözcüğün sınırı, neyin ısrar sayılacağı ve neyin sayılmayacağı konusunda net olmak gerekiyor.
Kanun tam olarak ne diyor
TCK 191/4 erteleme süresi içinde üç hâlde kamu davasının açılacağını söyler. Bunlardan ilki, kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmektir. Diğer ikisi yeniden madde satın almak, kabul etmek ya da bulundurmak ile madde kullanmaktır. İlk bentteki "ısrar" sözcüğü bilinçli seçilmiş: lafız tek bir ihmali değil, uyarılara rağmen süren bir tutumu hedefliyor.
Bir randevuyu kaçırdım
Tek bir randevuyu kaçırmak otomatik olarak dava sebebi değildir. Yine de sessiz kalmak risklidir. Denetimli serbestlik görevlisi ya da hastane sizi arayabilir, yazılı uyarı gönderebilir. Bu uyarılara cevap vermezseniz, ilerleyen aylarda "uyarılmasına rağmen devam etti" tablosu oluşur. Çözüm basit ama disiplin ister: kaçırdığınız anda bildirin, mazereti belgelendirin, yeni gün alın.
Teste çağrıldım ama gidemiyorum
Sağlık kurumu şüpheliyi uyuşturucu kullanıp kullanmadığının tespiti için her zaman çağırabilir; kolluk da yönlendirebilir (5402 sayılı Kanun m. 12/A/2). Ayrıca savcı TCK 191/3 uyarınca erteleme süresi içinde yılda en az iki defa sizi bu amaçla ilgili kuruma sevk eder. Kanun, testi reddetmenin ayrı bir yaptırımını yazmaz. Ama sevk kararına uymamak yükümlülüğe aykırı davranıştır ve sürekli yapılırsa 191/4-a kapsamına girer. Bu nedenle çağrı kâğıdında yazan tarihte gitmek ve kâğıdın bir kopyasını saklamak sizi korur.
Test pozitif çıkarsa
Burada "ısrar" şartı yok. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak 191/4-c'de doğrudan ihlal nedeni olarak yazılıdır; 191/5 de erteleme süresinde yeniden kullanım, satın alma ya da bulundurmanın ayrı bir soruşturma konusu yapılmayacağını, doğrudan 4. fıkra kapsamında ihlal sayılacağını söyler. Yani pozitif sonuç, bir kaçırılmış randevudan çok daha ağır sonuç doğurur. Pozitif sonuca itiraz etmeniz gerekiyorsa test sonucuna itiraz yazısı konuyu anlatıyor.
Dava açılırsa neler değişir
İhlal sonucu açılan davada görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir (5235 sayılı Kanun m. 11). Yargılama 191/1'e göre yürür: iki yıldan beş yıla kadar hapis. Mahkûmiyet çıkarsa CMK 231 ve TCK 50, 51 gibi genel imkânlar da tartışılır; TCK 191/9 ertelemenin düzenlenmediği yerlerde bu genel hükümlerin uygulanacağını söyler. Ayrıca dava açıldıktan sonra aynı suçun tekrar işlendiği iddiasıyla başlayan soruşturmalarda ikinci erteleme verilemez (191/6). Yani bu bir "sıfırlama" değildir. Ayrıntı erteleme süresinde tekrar yakalanma yazısında.
Bildirim nasıl yapılır
Mazeret bildirimi telefon konuşmasıyla yetinmemeli. Pratik olarak şu sırayla ilerlemek işe yarar: aynı gün müdürlüğe yazılı ya da elektronik ortamda kısa bir bildirim, hastalıksa rapor, iş seyahatiyse görevlendirme yazısı, taşınmaysa yeni adres belgesi. Randevu kâğıdında yazan hastane ya da birim farklıysa onlara da ayrı bildirim yapın. Gönderdiğiniz her belgenin bir kopyasını saklayın.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: erteleme kararı verilmiş bir kişi, ikinci yılın başında şehir dışında bir işe giriyor. İki ay boyunca randevulara gitmiyor, görevlinin telefonlarını açmıyor, yazılı bir bildirim de yapmıyor. Ardından müdürlük savcıya durumu bildiriyor. Burada neye bakıldığı belli: devamsızlığın süresi, kişiye yapılan uyarılar, yazılı mazeret olup olmadığı, kişinin sonradan uyum göstermeye başlayıp başlamadığı. Sonuç kestirilemez; yalnızca ölçütleri gösteriyoruz.
Savcıya şikâyet hakkı
Denetimli serbestlik işlemlerinin kanuna ya da mevzuata aykırı olduğunu düşünüyorsanız, örneğin yükümlülük listede olmayan bir yükümlülük içeriyorsa, iki hafta içinde Cumhuriyet savcısına şikâyette bulunabilirsiniz. Savcı bu başvuruları gecikmeksizin değerlendirir. Başvuruyu kısa tutmak, tarihleri ve belgeleri eklemek yeterli olur.
Belgeleri nasıl düzenlemeli
İhlal iddiası çıktığında dosyada ilk bakılan şey, sizin tarafınızdan yapılmış bir bildirimin olup olmadığıdır. Bu yüzden her mazeret için üç şeyi bir arada tutun: bildirimin tarihi, mazeretin belgesi ve yeni randevunun kanıtı. Hastalıkta hekim raporu, iş seyahatinde işyerinden yazı, yakın kaybında resmî belge yeterli olabilir. Belge sonradan bulunacaksa bile aynı gün kısa bir yazılı bildirim gönderin ve belgeyi hazır olunca ekleyin.
Müdürlükten ya da hastaneden size uyarı yazısı geldiyse bunu geçiştirmeyin. Uyarı yazısına cevap vermek, "uyarılmasına rağmen devam etti" tablosunu kurulmadan önce durdurur. Çağrının sizi hiç ulaşmadığı bir durum varsa, örneğin tebligat eski adrese gittiyse, adres değişikliğini ne zaman bildirdiğinizi gösteren belge öne çıkar.
Yatarak tedavi ve kurumla anlaşmazlık
Tedavi yükümlülüğü kararı verildiğinde şüpheli sağlık kurumunda ayakta veya yatarak tıbbi tedaviye tabi tutulur (5402 sayılı Kanun m. 12/A/2). Yatarak tedavi kararına katılmak istemiyorsanız ya da kurumun uygulamasından şikâyetiniz varsa, bunu yazılı bildirmeden hastaneyi terk etmeyin. Kurumdan izinsiz ayrılmak, devamsızlıktan çok daha kolay biçimde "uymakta ısrar" tartışması doğurur. Şikâyetinizi önce kurum yönetimine, ardından gerekirse müdürlüğe ve savcıya iletin; iki haftalık şikâyet süresinin kaçırılmaması gerektiğini unutmayın. Hekimin gerekçesini ve verdiği raporu isteyip saklamak, ayrıca her kontrol sonrasında devam belgesi talep etmek, ileride tedaviye ilişkin tartışma çıkarsa dosyada somut bir dayanak sağlar.
Hata yapmış olsanız bile
Geçmişte yaşanan aksama, bundan sonrası için kapıyı kapatmaz.
Randevuların aksadığı bir dönem geçirdiyseniz, durumu düzeltmek için geç değildir. Yeniden düzenli gitmek, mazeretleri sunmak ve süreci kayıt altına almak, "ısrar" tablosunu zayıflatır. Dosyanıza özgü değerlendirme için telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; numaralar iletişim sayfasında. Sürecin genel çerçevesi TCK 191 erteleme süreci yazısında, tedavi yükümlülüğünün ayrıntıları tedavi programı yazısında var. Daha geniş bakış için ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tedavi randevusunu kaçırırsam dava açılır mı?
Tek bir kaçırılmış randevu, TCK 191/4-a'daki "ısrar" şartını kendiliğinden karşılamaz. Ama uyarılara rağmen sürekli gelmemek, kuruma haber vermemek ve mazeret sunmamak ısrar olarak değerlendirilebilir. Kaçırdığınız randevuyu hemen bildirip yenisini almanız önemlidir.
Uyuşturucu testine gitmezsem ne olur?
Test için sevk kararına uymamak yükümlülüğe aykırı davranış sayılabilir; kanun testi reddetmenin ayrı bir yaptırımını yazmaz, ama ısrarla uymamak TCK 191/4-a kapsamındadır. Savcı yılda en az iki sevk yaptığı için bu randevulara gitmek sürecin temel parçasıdır.
Test pozitif çıkarsa erteleme biter mi?
Evet, risk bu yöndedir. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak TCK 191/4-c uyarınca ihlal nedenidir ve hakkınızda kamu davası açılır. Bu hâl için "ısrar" şartı aranmaz.
Hastaysam ya da şehir dışındaysam ne yapmalıyım?
Aynı gün sağlık kurumuna ve denetimli serbestlik görevlisine bildirin, rapor ya da belge varsa sunun, yeni randevu alın. Yazılı kayıt, sonradan "ısrar" iddiasına karşı en güçlü delildir.
Müdürlüğün işlemine itiraz edebilir miyim?
5402 sayılı Kanun m. 12/A/5 uyarınca işlemlerin mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle iki hafta içinde şikâyet yoluyla Cumhuriyet savcısına başvurabilirsiniz. Savcı başvuruyu gecikmeksizin değerlendirir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 191
- 5402 sayılı Kanun m. 12/A
- 5235 sayılı Kanun m. 11
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.