KISACA
- Sahte hazırlanmış bir doktor raporunu bilerek kullanan kişi TCK m. 204/1 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşabilir.
- Hekime yalan hastalık anlatarak rapor aldırmak ise TCK m. 206 kapsamında yalan beyan olarak değerlendirilir ve ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
- Raporu düzenleyen hekim kamu görevlisi sayılıyorsa ve bilerek gerçeğe aykırı belge düzenlemişse ceza üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir (TCK m. 204/2).
- Raporun sahte olup olmadığı, gerçek ama yanlış bilgiyle alınıp alınmadığı ve kullanım kastı savunmanın üç ana eksenidir.
İşten izin almak, askerlik muafiyeti ya da sigorta için doktor raporu kullanılan durumlarda raporun gerçeği yansıtmaması ciddi bir ceza sorumluluğu doğurur. Rapor sahteyse iki yıldan beş yıla kadar, hekime yalan söylenerek alındıysa üç aydan iki yıla kadar hapis gündeme gelir. Hangisinin uygulanacağı, raporun nasıl ortaya çıktığına bağlıdır.
Üç farklı durum, üç farklı suç
Sahte rapor meselesi tek bir suç değildir. Uygulamada en az üç durum ayrılır.
Birincisi, raporun baştan sona sahte olduğu durumdur. Kaşe, imza ve içerik uydurulmuştur. İkincisi, rapor gerçektir ama içeriği sonradan değiştirilmiştir: gün sayısı artırılmış, tarih oynanmıştır. Üçüncüsü, rapor gerçek bir hekim tarafından düzenlenmiş ama hekimin bilgisi yalan beyanla yanlış yönlendirilmiştir.
İlk iki durumda TCK m. 204/1 devreye girer. Üçüncüsü TCK m. 206 kapsamında değerlendirilir. Ceza üst sınırları farklı olduğundan, olayın doğru nitelendirilmesi savunmayı baştan belirler.
Sahte rapor: TCK m. 204/1
Bir resmi belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren veya sahte resmi belgeyi kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Rapor devlet hastanesi, aile sağlığı merkezi ya da kamu görevlisi hekim tarafından düzenlenmişse resmi belge niteliği taşır. Özel bir klinikte düzenlenen rapor ise belgenin kullanıldığı yere ve hekimin statüsüne göre ayrıca tartışılır.
Burada kullanma da ayrı bir fiildir. Raporu kendiniz uydurmasanız bile, sahte olduğunu bilerek işverene, kuruma ya da mahkemeye sunmanız suçu oluşturur.
Yalan beyanla rapor aldırmak: TCK m. 206
Hasta olmadığınız halde kendinizi hasta gösterip hekimden rapor aldıysanız, belge gerçektir ama içeriği yalan bilgiye dayanır. TCK m. 206/1, resmi belgeyi düzenlemeye yetkili kamu görevlisine yalan beyanda bulunan kişiyi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırır.
Bu noktada tartışma çoğu zaman hekimin muayene edip etmediğidir. Hekim muayene yapmadan rapor yazdıysa, sorumluluk hekime de kayabilir. Daha geniş bilgi için resmi belgede yalan beyan yazımıza bakabilirsiniz.
Hekimin sorumluluğu
Raporu düzenleyen hekim kamu görevlisi sıfatını taşıyorsa ve gerçeğe aykırı belge düzenlemişse TCK m. 204/2 üç yıldan sekiz yıla kadar hapis öngörür. Bu durumda raporu alan kişi de suça katılma ya da yalan beyan bakımından incelenir. Para karşılığı rapor alma gibi durumlarda rüşvet suçu da ayrı bir tartışma konusu olabilir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Bir çalışanın üç günlük istirahat raporunu aldığını, sonra rapordaki “3” rakamını “8” yaparak işverene sunduğunu düşünelim. Rapor gerçektir ama içeriği başkalarını aldatacak biçimde değiştirilmiştir. Bu fiil TCK m. 204/1 kapsamında incelenir. Aynı çalışan raporu hiç değiştirmemiş, ama muayenede olmayan bir şikayet anlatmışsa tablo m. 206'ya kayar.
İlk durumda ceza aralığı iki yıldan beş yıla kadar, ikinci durumda üç aydan iki yıla kadardır. Aralarındaki fark, delillerin nasıl nitelendirildiğine bağlıdır.
Savunmada öne çıkan noktalar
İlk soru raporun gerçekten sahte olup olmadığıdır. Hastaneden rapor kaydının sorgulanması çoğu zaman belgenin gerçek olup olmadığını ortaya koyar. Kayıt varsa sahtecilik iddiası zayıflar ve tartışma yalnızca içeriğin doğruluğuna kayar.
İkinci soru kasttır. Raporu başkasından aldıysanız ve sahte olduğunu bilmiyorsanız, bu durumu yazışmalarla, ödeme kayıtlarıyla ya da tanıklarla gösterebilirsiniz. Üçüncü soru, hekimin muayene edip etmediği ve beyanınızın rapora ne kadar yansıdığıdır.
Usul ve süreler
Suçun cezası TCK m. 204/1'de beş yıl, m. 206'da iki yıl üst sınırlıdır. Her iki halde de TCK m. 66/1-e uyarınca dava zamanaşımı sekiz yıldır. Hekim bakımından m. 204/2 uygulanırsa üst sınır sekiz yıl olduğu için süre farklı hesaplanır.
Soruşturma iş yerinin ihbarı, sigorta kurumunun denetimi ya da askerlik şubesinin bildirimi üzerine başlayabilir. Şüpheli olarak çağrılırsanız ifade vermeden önce belge ve kayıtlarınızı hazırlayın, susma hakkınızı bilerek hareket edin.
İşverenle ilişkisi
Ceza davası ayrı, iş hukuku ayrıdır. İş Kanunu m. 25/II-e, işçinin doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışını haklı fesih nedenleri arasında sayar. İşten çıkarılırsanız feshin gerekçesi ve süresi ayrı bir davada incelenir. Ceza dosyasındaki beraat kararı iş davasında da yardımcı olabilir.
İlgili yazılar
Sahte belgelerle ilgili başka durumlar için sahte diploma veya ehliyet kullanmak, özel belgede sahtecilik ve sahtecilikte zamanaşımı yazılarımıza bakabilirsiniz. Mahkemece verilecek karar sonrası değerlendirmeler için resmi belgede sahtecilik davasında HAGB yazımız ilginizi çekebilir.
Ne yapmalısınız?
Hakkınızda soruşturma başladıysa raporu, hastane kayıtlarını ve işverenle yazışmaları saklayın. Beyanlarınızı tutarlı tutun, imzalamadan önce tutanakları okuyun. Ceza hukuku alanımız altında benzer dosyalarla ilgilenilmektedir. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; ifade öncesi yapılan hazırlık dosyanın yönünü belirler.
Askerlik ve sigorta işlemlerinde rapor
İş yeri dışında raporun kullanıldığı yerler de vardır. Askerlik şubesine sunulan sağlık raporu, sigorta kurumuna verilen istirahat belgesi ya da bir mahkemeye sunulan mazeret raporu aynı kuralların konusu olur. Kullanım yeri değiştiğinde zarar gören kurum da değişir; böylece soruşturmayı başlatacak merci ve ek suçlamalar farklılaşabilir.
Sigorta kurumundan haksız ödeme alınmışsa dolandırıcılık gibi başka suçlar da gündeme gelebilir. Bu nedenle dosyada hangi menfaatin sağlandığı, savunma stratejisini değiştirir.
Rapor aldırırken yapılmaması gerekenler
Hekime gerçek şikayetinizi anlatın, muayeneden kaçınmayın. Rapor üzerinde yazan gün sayısını ya da tarihi hiçbir şekilde değiştirmeyin; hata gördüğünüzde düzeltmeyi hekimden isteyin. Başkası adına rapor aldırmak ya da aracı kullanmak, ödeme karşılığı rapor temin etmek, hem sizi hem de hekimi ciddi sorumluluk altına sokar.
Raporun dijital kaydı bulunur ve kurumlar bu kayıtları sorgulayabilir. Kâğıt üzerindeki bir değişiklik, kayıtla karşılaştırıldığında kolayca fark edilebilir. Bu nedenle sonradan düzeltilebileceğini düşünmek yanlış bir güvene dayanır.
Sık sorulan sorular
Sahte rapor kullanmanın cezası nedir?
Sahte resmi belgeyi bilerek kullanan kişi TCK m. 204/1 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır. Raporun resmi belge sayılması hekimin görev yaptığı kuruma göre değişebilir.
Hastalığım yokken doktora şikayet uydurup rapor aldım, suç olur mu?
Evet olabilir. Raporu düzenlemeye yetkili görevliye yalan beyanda bulunmak TCK m. 206 kapsamında üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir.
Rapor gerçek ama içeriğini ben değiştirdim, bu ne olur?
Gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirmek de TCK m. 204/1 kapsamındadır. Tarihi ya da gün sayısını değiştirmek bu duruma örnektir.
İşverene sahte rapor verirsem işten çıkarılır mıyım?
İş sözleşmesi bakımından işçinin doğruluk ve bağlılığa aykırı davranışı İş Kanunu m. 25 kapsamında haklı fesih nedeni olarak tartışılabilir. Bu, ceza yargılamasından bağımsız bir konudur.
Sahte raporu başkası düzenledi, ben sadece kullandım. Sorumlu muyum?
Sahte olduğunu bilerek kullandıysanız sorumluluk doğar. Bilmeden kullandıysanız kast unsuru bulunmadığı için ceza verilmez. Bilgi durumunuzu gösteren yazışmalar ve tanıklar önemlidir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 204, 206
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 25
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.