KISACA
- Nafaka ödememe, TCK m. 233/1 kapsamında şikayete bağlı bir suçtur ve şikayet için altı aylık süre vardır.
- Süre, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar.
- Suçun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis olduğundan dava zamanaşımı sekiz yıldır.
- Şikayetçinin davadan vazgeçmesi, kanunda aksi yazılmadıkça davayı düşürür.
Nafaka ödemeyen kişi hakkında şikayet, TCK m. 233/1'e göre altı ay içinde yapılmalıdır. Bu süre, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden işlemeye başlar. Suçun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis olduğu için dava zamanaşımı ise sekiz yıldır. İki süre birbirine karıştırılır; biri şikayet hakkının, diğeri ise devletin yargılama yetkisinin süresidir.
Şikayet süresi nedir
TCK m. 233/1, aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiyi "şikayet üzerine" cezalandırır. Bu ifade suçu şikayete bağlı kılar. TCK m. 73/1'e göre şikayete bağlı suçta yetkili kimse altı ay içinde şikayette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
Altı ay, takvimde sabit bir tarihten değil, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve faili öğrendiği günden başlar (TCK m. 73/2). Nafaka alacaklısı ödemenin yapılmadığını ödeme gününde fark eder; bu nedenle genellikle bilgi edinme günü, ödemenin gecikmeye düştüğü gün olarak tartışılır.
Ödenmeyen her dönem için süre ayrı mı işler
Bu soru dosyadan dosyaya değişir. Nafaka düzenli aralıklarla ödenen bir borç olduğu için hangi dönemin şikayet konusu yapıldığı, fiilin tek bir suç mu yoksa devam eden bir ihlal mi sayıldığı mahkemenin değerlendirmesine kalır. Kanun metninde bu konuda ayrı bir hüküm yoktur; bu yüzden sonuç, tarih tarih çıkarılmış bir ödeme çizelgesiyle ele alınır.
Pratikte şikayet dilekçesinde ödenmeyen dönemleri tarih ve tutarlarıyla göstermek, hem şikayet edenin hem de savunan tarafın işini kolaylaştırır.
Zamanaşımı süresi
Dava zamanaşımı TCK m. 66'ya göre cezanın üst sınırına bakılarak belirlenir. Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda süre sekiz yıldır (m. 66/1-e). TCK m. 233/1'de üst sınır iki yıl olduğundan nafaka ödememede dava zamanaşımı sekiz yıldır.
Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden başlar. Çocuklara karşı üstsoy tarafından işlenen suçlarda ise çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar (m. 66/6). Anne ya da babanın çocuğa karşı yükümlülüğünü yerine getirmediği dosyalarda bu fıkra gündeme gelebilir.
Vazgeçme, uzlaştırma ve dava düşmesi
Şikayete bağlı suçlarda suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi, kanunda aksi yazılmadıkça davayı düşürür (TCK m. 73/4). Hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz. Vazgeçen kişi aynı anda şahsi haklarından da vazgeçtiğini açıkça söylerse, hukuk mahkemesinde de dava açamaz (m. 73/7).
Şikayete bağlı suçlar uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-a). Soruşturma konusu suç uzlaşmaya tabiyse dosya uzlaştırma bürosuna gönderilebilir. Teklif yapıldıktan sonra yedi gün içinde karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m. 253/4). Ödeme planı üzerinde anlaşan tarafların bu yolu kullanması mümkündür.
Çocuk ve eşler arasında benzer suçlar
Nafaka ödememe, aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlalinin yalnızca bir görünümüdür. Maddenin tamamı için aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlali (TCK 233) yazısına bakabilirsiniz. Aile içi şiddet suçlarında süreler farklı işlediği için aile içi şiddet suçlarında zamanaşımı ve şikayet süresi yazısı da ayrıca okunabilir.
Varsayımsal bir örnek düşünelim
Boşanma kararıyla çocuk için nafaka bağlanmış olsun. Baba ocak ayından itibaren ödemeyi bırakmış, anne bunu şubat başında öğrenmiş olsun. Anne şikayeti ağustos başına kadar yapmazsa, TCK m. 73/1 gereği bu fiil için soruşturma açılamaz. Anne mart ayında başvurursa şikayet süresi içindedir. Savcılık, ödeme yapılmayan dönemleri, babanın gelir durumunu ve çocuğun ihtiyaçlarını inceler. Mahkeme sonunda mahkumiyet, beraat ya da düşme kararı verebilir; tarihleri ve belgeleri netleştirmek bu kararın dayanağıdır.
Şikayet nereye ve nasıl yapılır
Şikayet, savcılığa ya da kolluk birimlerine sözlü veya yazılı olarak yapılabilir. Dilekçede borcun kaynağı olan mahkeme kararının tarihi ve esas numarası, ödenmeyen dönemler ve tutarlar, taraflara ait iletişim bilgileri bulunmalıdır. Banka hesap dökümü ve karar örneği eklenirse savcılığın işi kolaylaşır.
Şikayet edenin kimliği de önemlidir. Çocuk adına nafaka ödenecekse çocuğun velisi ya da kanuni temsilcisi başvurur.
Savcılığın verebileceği kararlar
Savcı, şikayeti inceledikten sonra kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir, uzlaştırma sürecini başlatabilir ya da iddianame hazırlayabilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı şikayet eden, kararın tebliğinden itibaren sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. Bu itiraz süresi kararın tebliğinde yazılıdır; süreyi tebliğ evrakından kontrol edin.
Dava açılırsa duruşmada şikayetçi sıfatıyla katılan kişi, ödenmeyen dönemlerle ilgili belgeleri sunar. Sanık ise ödeme imkanının bulunmadığını ya da ödemelerin yapıldığını göstermeye çalışır.
Şikayetten sonra gelen süreç
Şikayet sonrasında savcılık, şüpheliyi ifadeye çağırır. Şüpheli, ödemeyi neden yapmadığını ve ödeme gücünün durumunu anlatır. Aynı olayda eşe veya çocuğa şiddet iddiası da varsa esine tehdit ve hakaret suçlarında ceza ve şikayet yazısındaki süreleri ayrıca kontrol edin, çünkü her suçun şikayet süresi ayrı işler. Tarafların birbirine karşı açtığı davalar da zaman zaman aynı mahkemede birleştirilir.
Pratik hata: süreyi bekleyerek geçirmek
Şikayet edecek kişinin en sık yaptığı hata, "belki öder" diye beklemektir. Altı ay çabuk geçer ve süre kaçırıldığında yeni bir ödeme dönemi için şikayet hakkı ayrıca değerlendirilir. Savunan taraf ise şikayetin süresinde yapılıp yapılmadığını mutlaka kontrol etmelidir. Şikayet dilekçesinin tarihi, hak sahibinin bilgi edindiği tarih ve ödeme çizelgesi karşılaştırılmadan verilen ifade, itirazları zayıflatır.
Kişinin ödeme gücü ve borcun miktarı da ayrıca incelenir. Ödemeyi yaptığınızı gösteren banka kayıtlarını, dekontları ve gelir belgelerini dosyaya sunabilirsiniz.
Hak sahibi mi yoksa şikayet edilen mi olduğunuzdan bağımsız olarak, süre kaygısı taşıyorsanız ceza hukuku çalışma alanımıza bakıp iletişim sayfasındaki telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz. Şikayet süresinin dolmasına yakın bir dosyada, günler kazanılan her adım dosyanın seyrini değiştirebilir.
Sık sorulan sorular
Nafaka ödenmezse kaç ay içinde şikayet edilir?
TCK m. 73/1'e göre şikayete bağlı suçlarda süre altı aydır. Süre, hak sahibinin fiili ve faili öğrendiği günden başlar.
Nafaka ödememede dava zamanaşımı kaç yıldır?
TCK m. 233/1'deki ceza üst sınırı iki yıl hapistir. TCK m. 66/1-e uyarınca beş yıldan fazla olmayan hapis cezası gerektiren suçlarda dava zamanaşımı sekiz yıldır.
Şikayetçi vazgeçerse ne olur?
Şikayete bağlı suçlarda suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi, kanunda aksi yazılmadıkça davayı düşürür (TCK m. 73/4). Hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme infazı engellemez.
Birden fazla hak sahibi varsa biri süreyi geçirirse ne olur?
TCK m. 73/3'e göre şikayet hakkı olan birkaç kişiden biri altı aylık süreyi geçirirse diğerlerinin hakkı bundan etkilenmez.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 233, 73, 66
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.