KISACA
- 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesi Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edildi, iptal 10 Ekim 2024'te yürürlüğe girdi; güncel metinde yeni bir 9. madde yok.
- Kişilik hakkına saldıran içerik için asıl yol hukuk mahkemesinde TMK m. 24 ve 25'e dayanan davadır; saldırıya son verilmesi ve içeriğin kaldırılması istenebilir.
- Acil durumda dava açmadan önce HMK m. 389 ve 390 uyarınca ihtiyati tedbir istenebilir; hâkim zorunluluk varsa karşı tarafı dinlemeden karar verebilir.
- Özel hayatın gizliliğini ihlal eden içerik için 5651 m. 9/A hâlâ yürürlüktedir: Siber Güvenlik Başkanlığı'na doğrudan başvuru yapılır, hâkim onayı kırk sekiz saatte biter.
- Hakaret gibi suç oluşturan içerik için ceza şikâyeti de yapılabilir; hukuk ve ceza yolları birbirini dışlamaz.
Hakkınızda asılsız ya da aşağılayıcı bir içerik yayıldığında yıllarca işe yarayan kestirme yol artık yok: 5651'in 9. maddesi iptal edildi. Bu, içeriği kaldırtmanın imkânsız olduğu anlamına gelmiyor. Yolun adı değişti: genellikle hukuk mahkemesinde kişilik hakkı davası ve ihtiyati tedbir, özel hayata ilişkin içeriklerde ise 9/A yoluyla Siber Güvenlik Başkanlığı'na başvuru.
Eski kestirme yol neden kapandı?
Eski 9. madde, kişilik haklarının ihlal edildiğini söyleyen kişiye içerik sağlayıcıya ya da yer sağlayıcıya başvurma, sonra sulh ceza hâkimliğinden içeriğin çıkarılmasını isteme imkânı veriyordu. Anayasa Mahkemesi 11 Ekim 2023 tarihli kararıyla maddeyi iptal etti; iptal 10 Ekim 2024'te yürürlüğe girdi. Güncel konsolide metinde madde başlığı yerinde duruyor ama içi iptal notuyla dolu. Yani yeni bir 9. madde yok.
Bu nedenle internette bir kaynakta "5651/9 ile sulh ceza hâkimliğine başvurun" yazıyorsa o bilgi eskidir. Hakaret ya da asılsız haber için bu yolu denemek, dilekçenin reddedilmesiyle sonuçlanır ve değerli günler kaybettirir.
Hukuk mahkemesinde kişilik hakkı davası
TMK m. 24, hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimsenin hâkimden korunmasını isteyebileceğini söyler. Kişilik hakkı zedelenen kişinin rızası, daha üstün özel ya da kamusal yarar veya kanunun verdiği yetki gibi bir sebep haklı kılmadıkça saldırı hukuka aykırıdır. Dava yetkisi TMK m. 25'te: saldırı tehlikesinin önlenmesi, sürmekte olan saldırıya son verilmesi, sona ermiş olsa bile etkileri süren saldırının hukuka aykırılığının tespiti istenebilir. Karar üçüncü kişilere bildirilir ya da yayımlanır; maddi ve manevi tazminat ayrıca istenebilir. Davayı kendi yerleşim yerinizde ya da davalının yerleşim yerinde açabilirsiniz.
Mahkeme "içerik kaldırılsın" kararı verirken ifade özgürlüğü ile kişilik hakkını tartar. Bu tartı yalnızca hakaret mi var, yoksa kamuyu ilgilendiren gerçek bir olay mı anlatılıyor, buna bakar. Haberin doğruluğu, yayımlanmasında kamu yararı olup olmadığı ve ifadenin sertliği gibi etkenler birlikte değerlendirilir.
Dava açmadan önce ihtiyati tedbir
Dava kararı çıkana kadar içerik yayılmaya devam edecekse HMK m. 389 devreye girer. Gecikme nedeniyle ciddi bir zarar doğacağından endişe edilen hâllerde mahkeme ihtiyati tedbir kararı verebilir. Tedbir dava açılmadan önce görevli ve yetkili mahkemeden istenir (HMK m. 390/1). Haklarınızın derhal korunması zorunluysa hâkim karşı tarafı dinlemeden de karar verebilir (390/2). Ancak dilekçede tedbir sebebini ve türünü açık yazmak, davanın esası bakımından haklılığınızı yaklaşık olarak ispat etmek zorundasınız (390/3). Kural olarak teminat da gösterilir; mahkeme gerekçesini yazarak teminat aramayabilir (392/1).
Tedbir kararı size tefhim ya da tebliğ edildikten sonra bir hafta içinde uygulanmasını istemezseniz karar kendiliğinden kalkar (393/1). Tedbir dava açılmadan alındıysa, uygulanmasını istediğiniz tarihten itibaren iki hafta içinde esas davayı açıp bunun belgesini dosyaya koydurmanız gerekir; yoksa tedbir yine kendiliğinden kalkar (397/1). Karşı taraf da uygulamadan itibaren bir hafta içinde itiraz edebilir (394/2). Bu kısa süreler, tedbir yolunda hata yapmanın bedelini artırır.
Özel hayat söz konusuysa 9/A
İçerik özel hayatın gizliliğini ihlal ediyorsa, mesela özel görüntüler, yazışmalar ya da kimlik bilgileri, 5651 m. 9/A hâlâ yürürlükte ve en hızlı yol bu. Başvuru Siber Güvenlik Başkanlığı'na doğrudan yapılır; yayının tam adresini (URL), hangi açıdan hakkın ihlal edildiğine dair açıklamayı ve kimlik bilgilerinizi içermesi gerekir, eksik başvuru işleme konmaz (9/A-2). Erişim sağlayıcılar tedbiri en geç dört saatte uygular. Başvuran kişi talebini yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunar; hâkim kırk sekiz saatte karar vermezse tedbir kendiliğinden kalkar. Ayrıntılı örnekler için yayılan özel görüntülerin kaldırılması yazısına bakabilirsiniz.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir esnaf hakkında sosyal medyada "dolandırıcı" diye bir paylaşım yapılıyor ve paylaşım hızla yayılıyor. Esnaf ekran görüntülerini noter ya da tespit yoluyla saklıyor, platforma bildirim yapıyor, bir yandan da savcılığa şikâyet ediyor. İçerik hâlâ yayında ve zarar büyüyorsa, hukuk mahkemesinde TMK m. 25 davası ile birlikte ihtiyati tedbir istenebilir. Sonucu paylaşımın doğruluğu, kamu yararı ve ifadenin niteliği belirler; bu bir sonuç tahmini değil.
Delil nasıl toplanır?
Kişilik hakkı davasında ya da tedbir talebinde elinizdeki en değerli şey, içeriğin yayında olduğunu ve ne söylediğini gösteren kayıttır. Ekran görüntüsünde adres çubuğu, tarih ve saat görünsün; paylaşımın altındaki yorum ve beğeni sayıları da yayılma düzeyini gösterir. Mümkünse noterden tespit yaptırın ya da mahkemeden delil tespiti isteyin. İçerik bir mesajlaşma grubundaysa gruba üye bir tanığın bulunması da önem taşır.
Zarar tarafında, ticari itibarın zedelendiğini gösteren somut bilgiler (iptal edilen siparişler, kesilen sözleşmeler, gelen mesajlar) tazminat talebini güçlendirir. Manevi tazminat için ise olayın ağırlığı, yayılma alanı ve tarafların durumu tartılır. Bu hesapta rakam vermek mümkün değil, dosyaya göre mahkeme takdir eder.
Sık yapılan hatalar
İçeriği silinmeden önce delillendirmemek en çok görülen hata. Ekran görüntüsü tek başına tartışmaya açık olur; tespit işlemi ya da noter onayı daha sağlamdır. İkinci hata, yalnızca platforma şikâyet edip hukuki yolu atlamak: platform kuralları ile hukuki sorumluluk ayrı şeylerdir. Üçüncü hata, ceza şikâyetinin ve hukuk davasının birbirini dışladığını düşünmek. Hakaret için ceza yolu ve tazminat davası aynı olay için yürütülebilir. Paylaşımı yapan kimse bilinmiyorsa anonim hesap sahibini bulma yöntemlerine de başvurmak gerekir; sahte hesap söz konusuysa sahte profil kapattırma yazısı yol gösterir.
Hangi yol sizin dosyanız için uygun?
Hukuk davası, ihtiyati tedbir, 9/A başvurusu ve ceza şikâyeti arasındaki sıra içeriğin türüne, yayılma hızına ve elinizdeki delile göre değişir. Hızlı karar isteyen bir dosyada süre kaybı doğrudan zarara dönüşür. Durumunuzu anlatmak için büroyu arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; içerik bağlantısını ve ekran görüntülerini göndermeniz ilk değerlendirme için yeter. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına, iletişim bilgileri için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
5651 sayılı Kanun'un 9. maddesi iptal edildi mi?
Evet. Anayasa Mahkemesi 11 Ekim 2023 tarihli kararıyla 9. maddeyi iptal etti ve iptal 10 Ekim 2024'te yürürlüğe girdi. Madde, kişilik hakkı ihlali iddiasıyla içeriğin yayından çıkarılması ve cevap hakkı için sulh ceza hâkimliğine başvuruya imkân tanıyordu. Bugün bu başvuru yolu yok.
Hakaret içeren paylaşımı hangi yolla kaldırtırım?
Birkaç yol var ve birlikte kullanılabilir: platformun kendi bildirim mekanizması, asliye hukuk mahkemesinde TMK m. 24-25 kapsamında dava ve gerekirse ihtiyati tedbir, ayrıca savcılığa suç duyurusu. Hangisinin önce gelmesi gerektiği içeriğin niteliğine ve aciliyete bağlıdır.
İhtiyati tedbir kararı ne kadar sürede çıkar?
Süre kanunda belirli değil, mahkemenin iş yüküne göre değişir. HMK m. 390/2 uyarınca haklarınızın derhal korunmasında zorunluluk varsa hâkim karşı tarafı dinlemeden de karar verebilir. Tedbiri isteyen, haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır (HMK m. 390/3); kural olarak teminat da gösterilir (HMK m. 392). Tedbir kararı dava açılmadan alınmışsa uygulanmasından itibaren iki hafta içinde esas davanın açılması gerekir (HMK m. 397/1).
Yasal süre geçmişse hâlâ içerik kaldırma talep edebilir miyim?
TMK m. 25, sona ermiş olsa bile etkileri süren saldırının hukuka aykırılığının tespitini istemeye imkân verir; bu dava için maddede ayrı bir süre yoktur. Tazminat istemi, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl geçince zamanaşımına uğrar (TBK m. 72). Hakaret şikâyeti, fiili ve failin kim olduğunu öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılmalı ve her hâlde fiilden itibaren iki yılı geçmemelidir (TCK m. 73).
Dayanak mevzuat
- 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun m. 9, 9/A
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 72
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 24, 25
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389, 390, 392, 393, 394, 397
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.